Къазахъстэнкъаз-бз. Қазақстан Республикасы урбз. Республика Казахстан Кординатхэр :48°57′00″ с. ш. 66°14′00″ в. д. / 48.95° с. ш. 66.233333° в. д. (G) 48.95 ,66.233333
Къэрал уэрэд :«Менің Қазақстаным» ( едэӀун (info ) ) Хуитыныгъэм и махуэ 1991 гъэм дыгъэгъазэм и 16 (зхэкӀар РССЗ ) Нэхъышъхьэбзэхэр къазах-бз ,ур-бз Къалэ нэхъышъхьэр Astana Къалэ нэхъ инхэр Almaty ,Astana ,Karaganda ,Шымкент ӀэнатӀэ хабзэр Президент республикэ Президентыр Касым-Жомарт Токаев Алихан Смаилов ШӀыпӀэр 9-нэ дунем Къэралым и джылэр 2016 )Ӏувагъыр 64-нэ )ВКӀуП • КъыхэкӀыр (2009 ) • Зы цӀыхум къытехуэр$ 182,044 млрд. (53-нэ )$ 11,563Сомыр (Валутэр) къазахъстэн тенге KZT, код 82 )Интернет-доменхэр .kk Телефон кодыр +7 Зэманыгъуэхэр +5, +6 Къазахъстэн Уикисурэтылъэм
Къэзахъстэн (къаз-бз. Қазақстан Республикасы урбз. Республика Казахстан Азиэм хэт къэрал. Къалэ нэхъышъхьэрAstana .
Къазахъстэн и шӀыпӀэтхыпхъэр КъазахъстэнырАзиэ Курытым хэт. И гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр: ишъхъэрэмкӀэ —Урысей Федерациэм , къуэкӀыпӀэмкӀэ —ДжРК-м , ипшъэмкӀэ —Къыргъызстэным ,Узбэчстэным ,Тыркумэнстэным , къуэхьэпӀэмкӀэКаспий хым и Ӏуфэм хуозэ.
Къэралым и инагъыр 2 724 900 км² мэхъур.
Къэралым и шӀыпӀэм и нэхъыбэрпшахъуалэхэм яубыд (44 %), губгъуэхэм 26% яубыд, мэзхэм 5,5 %.
Къэралым и климэтыр щыуэӀу континенталу щыт. ЩӀышылэм и курыт температурэр −19 °C кӀэдзауэ −2 °C носыр, бадзэуэгъуэм +19 °C кӀэдзауэ +28 °C носыр.
Къэралым и псы нэхъ индыдэхэр:Иртыш ( абыми хэлъаду —Тоболрэ Ишимрэ ),Урал ,Эмба ,Сырдариа ,Или .
ЦӀыхур Къазахъстэн и шӀыпӀэм иджыри ди лъэхъэнэм и пэм итӀысхьауэ щыта. Япэрей лъэжьыгъу къагъэсэбэпын кӀадзатэр куэш-былым зехуэкӀэ.
1465—1718 гъэхэмКъазахъ хъаныгъуэ щыӀа. XVII лъэхъэнэм Къазахъымрэ Джунгар хъаныгъуэхэмрэ зауэ язэхуакум дэлъа.
XVIII лъэхъэнэм иджырей Къазахъстэным и шӀыпӀэрУрысей империэм иубыдын кӀедзэ. Къэрал псор щиштэр XIX лэхъэнэм и кум.
Илъэс зытӀущ текӀауэЖэпуэгъуэ револуциэм яуж 1920 гъэмКъыргъыз Республикэ Совет Социал Автоном яшъыр, 1925 гъэм Къазахъу и цӀэр зэрахъуэкӀ. И гъунапкъыхэр бжыгъэрэ зэрахъуэкӀауэ щыта.
1936 гъэмКъазахъ РССА-р Къазахъ РСС мэхъур, 1991 гъэм къыщыкӀэдзауэ Къазахъстэныр къэрал шъхьэхуит мэхъур.
Ужъя министерствоез но калыклы социальной юрттэт шаерамы социальной обеспечение вылаз поно. Социальной дурбасьтонъя вуоно элемент системаын: кун пособиос; курегпуз питыръямы социальной страхованиея; пенсионное обеспечение; медицинской гарантияя юрттэт сётыны; анайлык но покчилык утён; кылдытон доры кариськиз дунтэк дышетон (огъя но профессиональной); социальной юрттэт. Дунтэк юрттэт быдӟалазы арысь 1-тӥ январе эмтодос кун 2020 модель пыӵатыны. Таӵе юрттэт сётӥськоз ваньмызлы граждан ортчыса, оралман гражданствотэк но иностранецъёс, казахстанын уло ялан.[ 1]
Джылэбжыгъэ 2009 гъэм ирагъэкӀуэкӀамкӀэ, къэралым дэсар 16 005 млн.цӀыху.
Къазахъстэным и президентыр Нурсултан Назарбаев Къазахъстэным и иджырей Конституциэр къыщыдагъэкӀар 1995 гъэм шышъхьэӀум и 30. Абым къызэрикӀымкӀэ Къазахъстэныр республикэ демократу щыт, президент ӀэнатӀэпӀашъхьэ зэрихьу.
Къэралым и тхьэмадэр — президент, джылэпсом илъэситхукӀэ хагъэкӀыу тетыр. Иджырей президентыр — Нурсултан Назарбаев.
ӀэнатӀэ нэхъыхьэр, хабзэ дэгъэкӀынымкӀэ — тӀуанэ парламент, нэхъышъхьэр — Сенат (47 пӀэуэ иӀу), тӀуанэр — Мажилис (107 пӀэуэ иӀу). Сенатым и депутатхэр къэралым и хэку къэс тхьэмадитӀу къыхагъэкӀхэр, Мажилисыр илъэситхукӀэ хагъэкӀ, тхылъ-пропорциэ системэмкӀэ.
Тхьэмадэгъуэр ӀэнатӀэ гъэзанкӀэнымкӀэ нэхъышъхьу щыт къэралым, президентым зэхегъэхьэхэ, конституциэм и хабзэм теухуауэ.
Тхылъ 2000 къазахъстэн тенгеуэ Къазахъстэныр индустриэ-аграрнэ къэралу щыт. Экспортым и япэрей лэжьыгъу щытырфатэгын ,гушӀ кӀэлъыгъуэхэр .
2009 гъэм Дунейпсо фонд валутэмкӀэ къызэриӀохуамкӀэ, Къазахъстэным и ВКӀуПр зэрщытар $133,726 млрд (зы цӀыхум техуэр — $11 000).
Щэхуэнымкэ илъэсбжыгъу зыпылъхэр:КъХуЗ къэралхэмрэ (Урысейри яхэту)Балтиэхэмрэ ,АШЗ ,Джэрмэн ,Тырку ,Китай , пэмыкӀхэр джоуэ.
ШӀым ирикӀуэ гъогу-магистралхэм я кӀыхьагъыр 106 мин км. мэхъур Абыхэм 13,5 мину — гушӀгъогу, 87,4 мину — аутомагистрал, миниплӀу — псыгъогу.
Къазахъстэныр унитар къэралу щыт, администрациэкӀэ хэку 14 мэгуэчыр. Абым пэмыкӀыу къалит шъхьэхуит хэку щытхэ —Алматырэ ,Астана Байконуррэ .
№ Хэку Къалэ нэхъышъхьэр 1 Алматэ Талдыкорган 2 КъуэкӀыпӀэ-Къазахъстэн Уст Каменогорск 3 Караганда Караганда 4 Жамбыл Тараз 5 Ипшъэ-Къазахъстэн Шымкент 6 Кызылорда Кызылорда 7 Актобе Актобе 8 Костанай Костанай 9 Ишъхъэрэ-Къазахъстэн Петропавловск 10 Акмола Кокшетау 11 Павлодар Павлодар 12 КъуэхьэпӀэ-Къазахъстэн Уралск 13 Атырау Атырау 14 Мангистау Актау
Къазахъстэным и Республикэ гуардиэр 1992 гъэм накъыгъэм и 7-м президентым и унафэмкӀэ дзэр зэхагъэхьа. Дзэр зэрзэхэкӀыр: ШӀызекӀуэ, Уэгузауэдзэ, Хыдзэ джоуэ. Дзэ зэхэтыкӀэм а псом щымыхъукӀэ Республикэ гуардиэри хохьэ.
Дзэм и бжыгъэм къэӀохугъуэ ираткъым.
Ӏэшэм я нэхъыбэрРССЗ-мрэ Урысеймрэ къыдагъэкӀам ящыщ.
.svg)
.jpg)
