Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Fara í innihald
WikipediaFrjálsa alfræðiritið
Leit

Taívan

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
„Lýðveldið Kína“ vísar hingað. Fyrir ríkið sem var áður til á meginlandi Kína, sjáLýðveldið Kína (1912–1949).
Lýðveldið Kína
中華民國
ZhongHuá MínGuó
Fáni Lýðveldisins KínaSkjaldarmerki Lýðveldisins Kína
FániSkjaldarmerki
Þjóðsöngur:
中華民國國歌
Staðsetning Lýðveldisins Kína
HöfuðborgTaípei
Opinbert tungumálkínverska
StjórnarfarLýðveldi
ForsetiLai Ching-te
VaraforsetiHsiao Bi-khim
ForsætisráðherraCho Jung-tai
Sjálfstæði
  Stofnun1. janúar1912 
Flatarmál
  Samtals
  Vatn (%)
140. sæti
36.193 km²
10,3%
Mannfjöldi
  Samtals (2013)
  Þéttleiki byggðar
52. sæti
23.373.517
644/km²
VLF (KMJ)áætl.2014
  Samtals517,019 millj.dala (20. sæti)
  Á mann22.002 dalir (18. sæti)
VÞL (2014)Hækkun 0.882 (21. sæti)
GjaldmiðillNýr Taívandalur
TímabeltiUTC +8
Þjóðarlén.tw
Landsnúmer+886

Lýðveldið Kína (hefðbundin kínverska: 中華民國,einfölduð kínverska: 中华民国;Wade-Giles:Chung-hua Min-kuo,Tongyong Pinyin:JhongHuá MínGuó,Hanyu Pinyin:Zhōnghuá Mínguó) er lýðræðisríki sem nær nú yfir eyjunaTaívan,Pescadoreseyjar,Kinmeneyjar ogMatsueyjar undan strönd meginlandsKína. NafniðTaívan, einnig ritaðTævan, er oft notað til að vísa til þessa ríkis en „Kína“ til að vísa tilAlþýðulýðveldisins Kína á meginlandinu.

Taívan var áður þekkt sem „Formósa“. Íbúar voru aðallegataívanskir frumbyggjar þegarhollenskir ogspænskir kaupmenn komu sér þar fyrir á17. öld. Kínverski sjóræninginnKoxinga hrakti Hollendinga þaðan árið1662 og stofnaði konungsríkiðTungning.Tjingveldið lagði eyjuna síðan undir sig árið1683. Kína létJapönum eyjuna eftir árið1895. Lýðveldið Kína var stofnað á meginlandi Kína árið1912 þegar síðastikeisarinn sagði af sér. Eftir lokSíðari heimsstyrjaldar fengu Kínverjar aftur yfirráð yfir eyjunni. Þegarkínverski kommúnistaflokkurinn náði völdum á meginlandi Kína árið1949 fluttiststjórn þjóðernissinna undir forystuChiang Kai-shek hershöfðingja til Taívan. Stjórnin gerir tilkall til allsKína og lengi vel var hún eina alþjóðlega viðurkennda stjórn landsins.

Lýðveldið Kína var eitt af 51 stofnríkjumSameinuðu þjóðanna og eitt af þeim fimm ríkjum sem sátu í upprunalegaöryggisráðinu. Árið1971 tók Alþýðulýðveldið Kína sæti þess hjá Sameinuðu þjóðunum og heldur því enn. Flest ríki ákváðu síðan að viðurkenna Alþýðulýðveldið Kína semsjálfstætt ríki í stað Lýðveldisins Kína en Lýðveldið Kína er nú viðurkennt sem sjálfstætt ríki af 26 ríkjum. Alþýðulýðveldið Kína viðurkennir ekki yfirráð Lýðveldisins Kína yfir eyjunni og telur hana formlega vera 23. hérað Kína.

Á síðari hluta 20. aldar átti sér stað hröðiðnvæðing á Taívan og efnahagur landsins óx hratt. Taívan er einn afasísku tígrunum fjórum (ásamtSuður-Kóreu, Japan ogSingapúr).Hátækniiðnaður Taívan er mikilvægur fyrir allan heim. Landið fær háar einkunnir fyrir fjölmiðlafrelsi, heilbrigðisþjónustu, menntun, efnahagsfrelsi og þróun.

Heiti

[breyta |breyta frumkóða]

Nokkur ólík heiti hafa verið notuð yfir eyjuna Taívan í gegnum tíðina. Portúgalskir landkönnuðir nefndu hanaIlha Formosa („falleg eyja“) um miðja 16. öld. Smám saman varð heitið Formósa almennt heiti yfir eyjuna á Evrópumálum.

Heitið Taívan eðaTayouan kemur úrSirayamáli frumbyggja eyjarinnar og merkir „útlendingar“. Það var notað yfir sandrif þar semHollenska Austur-Indíafélagið reisti verslunarstöðinaFort Zeelandia á fyrri hluta 17. aldar þar sem nú stendur borginTainan. Verslunarstöðin og nágrenni hennar varð höfuðstaður eyjarinnar og nafnið varð því smám saman að heiti yfir eyjuna sjálfa í kínversku.

Opinbert heiti landsins er Lýðveldið Kína. Upphaflega notaði stjórn þess við styttu útgáfuna „Kína“. Um miðja 20. öld var stundum notað heitið „þjóðríkið Kína“ eða „frjálsa Kína“ til aðgreiningar frá alþýðulýðveldinu á meginlandinu sem var kallað „kommúnistaríkið Kína“ eða „rauða Kína“. Eftir að landið missti sæti sitt hjá Sameinuðu þjóðunum til alþýðulýðveldisins árið 1971 hefur það almennt verið kallað Taívan eftir stærstu eyjunni.

Landafræði

[breyta |breyta frumkóða]
Gervihnattamynd af Taivan

Taívan ereyja undanströndmeginlandsKína íKyrrahafi. Hún gengur einnig undirnafninuFormósa, en portúgalskirsjómenn kölluðu hanaIlha Formosa sem þýðir „falleg eyja“ áportúgölsku. Eyjan er 349kmlöng og 144 kmbreið. Flatamál hennar er 35 883 km2. Hæsta náttúrulega hæð frá sjó er tindur Júshan (Yushan) fjalls, tæpir fjórir kílómetrar (3,952 m). Eyjan erfjalllend og er þakinhitabeltis- ogheittempruðumgróðri.

Stjórnsýslueiningar

[breyta |breyta frumkóða]

Stjórnarskrá lýðveldisins var samin árið 1947 þegar stjórnin réði enn yfir meginlandshluta Kína. Samkvæmt henni skiptist Kína því íhéruð, sérstök sveitarfélög, sérstök stjórnsýsluhéruð og sjálfstjórnarhéruð (Mongólíu ogTíbet) sem fengu mjög mikla sjálfstjórn.

Þegar stjórn lýðveldisins hörfaði til Taívan gerði hún því tilkall til yfirráða yfir svæði sem taldi 35 héruð, 12 sérstök sveitarfélög, 1 stjórnsýsluhérað og 2 sjálfstjórnarhéruð. Lýðveldið hefur aðeins raunveruleg yfirráð yfirTaívanhéraði og eyhlutaFuijan-héraðs.

Frá 1949 hafa verið gerðar nokkrar breytingar á stjórnsýslueiningum undir stjórn lýðveldisins. Taípei varð sérstakt sveitarfélag árið 1967 ogKaohsiung árið 1979. Völd héraðsstjórnanna tveggja voru minnkuð og flutt að hluta til miðstjórnarinnar. Árið 2010 voruNýja Taípei,Taichung ogTainan gerð að sérstökum sveitarfélögum. Nú skiptist stjórnsýsla Taívan því þannig:

StigTegundAlls
1.Sérstakt sveitarfélag
(直轄市zhíxiáshì) (6)
Hérað (省shěng) (2) (minnkuð völd)22
2.Héraðshöfuðborg
(市shì) (3)
Sýsla (縣xiàn) (13)
3.Umdæmi (區) (170)Sýsluhöfuðborg
(縣轄市xiànxiáshì) (12)
Bæjarfélag
(鎮 zhèn) (40)
Sveitarfélag
(鄉 xiāng) (146)
368
4.Borgarþorp (里)Sveitaþorp (村cūn)7.835
5.Hverfi (鄰lín)147.877
Lönd íAsíu
Austur-Asía
Suðaustur-Asía
Suður-Asía
Suðvestur-Asía
Mið-Asía
Norður-Asía
1 Venjulega talin til Asíu landfræðilega, en oft talin tilEvrópulanda af menningarlegum og sögulegum ástæðum.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Taívan&oldid=1878412
Flokkar:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp