Norður-Maríanaeyjar (chamorro:Sankattan Siha Na Islas Mariånas) eru eyjaklasi íVestur-Kyrrahafi. Eyjarnar eru, ásamtGvam, hlutiMaríanaeyjaklasans sem aftur er hlutiMíkrónesíu. Landið ersamveldisríki í sérstöku stjórnmálasambandi viðBandaríkin og, ásamtPúertó Ríkó, önnur tveggjaeylendna meðsamveldisstöðu. Norður-Maríanaeyjar eru fimmtán en aðeins á þremur þeirra,Saípan,Tinian ogRota, er varanleg byggð. BærinnCapitol Hill á Saípan er höfuðborg eyjanna. 90% íbúa eyjanna búa á Saípan.
Fyrstu íbúar eyjanna komu þangað fyrir 4000-2000 árum fráSuðaustur-Asíu. Þeir töluðuástrónesískt mál,chamorro. Fyrsti evrópski leiðangurinn sem kom til eyjanna var leiðangurMagellans sem tók land áGvam1521 og lagði eyjarnar undirSpán. Þegar Spánverjar hófu búsetu á eyjum létust yfir 90% frumbyggjanna vegna sjúkdóma. Nýir íbúar voru fluttir til eyjanna fráKarlseyjum ogFilippseyjum á19. öld. Eftirstríð Spánar og Bandaríkjanna1898 lét Spánn Bandaríkjunum Gvam eftir og seldi hinar eyjarnar, auk Karlseyja, tilÞýskalands.Japan lagði eyjarnar undir sig í upphafifyrri heimsstyrjaldar og í upphafisíðari heimsstyrjaldar gerðu Japanir innrás á Gvam frá Norður-Maríanaeyjum. Eftir stríðið fengu Bandaríkjamenn yfirráð yfir eyjunum.
Efnahagslíf Norður-Maríanaeyja byggist áferðaþjónustu,fataframleiðslu og fjárframlögum frá Bandaríkjunum. Þar sem landið hefur samveldisstöðu gilda ekki sömu lög þar og í Bandaríkjunum, til dæmis lög um rétt verkafólks. Þetta hefur gert það að verkum að fataiðnaðurinn á Norður-Maríanaeyjum hefur vaxið þar sem hægt er að flytja fatnað til Bandaríkjanna sem „bandaríska framleiðslu“ þótt fötin séu framleidd af farandverkafólki fráKína og Filippseyjum sem njóta ekki sömu réttinda og kjara og verkafólk í Bandaríkjunum. Eftir2005 hefur þessum iðnaði hnignað þar sem nú er heimilt að flytja inn fatnað til Bandaríkjanna beint frá Asíu vegnaGATT-samninganna.
Norður-Maríanaeyjar eru hlutiMaríanaeyja, ásamt eyjunniGvam í suðri. Syðri eyjarnar eru úrkalksteini með flötum stöllum ogkóralrifjum undan ströndinni. Nyrðri eyjarnar eru eldfjallaeyjar, með virkeldfjöll á mörgum eyjanna, þar á meðalAnatahan,Pagan, ogAgrihan. Eldfjallið Agrihan er hæsti tindur eyjanna, 965 metrar á hæð. Fjallið var fyrst klifið af leiðangri undir stjórn John D. Mitchler og Reid Larson, 1. júní 2018.[1]
Anatahan er lítil eldfjallaeyja 130 km norðan við Saípan. Hún er um 10 km löng og 3 km breið. Eldgos hófst í austurgíg Anatahan 10. maí 2003. Síðan þá hafa skipst á tímabil eldvirkni og hvíldartímabil. Þann 6. apríl 2005 er talið að 1.416.000 rúmmetrar af ösku og hrauni hafi gosið úr fjallinu. Stórt öskuský sveif yfir Saípan og Tinian.[2]
Norður-Maríanaeyjar hafa notið góðs af stöðu sinni innan Bandaríkjanna með innflutningi ódýrs vinnuafls frá Asíu. Sögulega séð hefur efnahagslíf eyjanna byggst á ferðamönnum fráJapan ogfataframleiðslu. Eftir að takmörkunum á innflutningi fatnaðar frá Asíu var aflétt afAlþjóðaviðskiptastofnuninni 2005 hefur fataiðnaðinum á Norður-Maríanaeyjum hnignað og öllum fataverksmiðjunum var lokað 2009. Sama ár hætti flugfélagiðJapan Airlines flugi til eyjanna sem olli samdrætti í ferðaþjónustu.
Norður-Maríanaeyjar nýttu sér að vera hluti af Bandaríkjunum án þess að þar gilti sama vinnulöggjöf. Lágmarkslaun verkafólks voru lægri og réttindi minni en í Bandaríkjunum sjálfum, en fataverksmiðjurnar gátu samt merkt framleiðslu sína „Made in USA“. Með nýrri löggjöf um lágmarkslaun sem ríkisstjórnGeorge W. Bush samþykkti 2007 hækkuðu lágmarkslaun á Norður-Maríanaeyjum í þrepum þar til þau urðu þau sömu og í Bandaríkjunum 2018.
Þar sem eyjarnar eru undanþegnar bandarískri vinnulöggjöf hafa fyrirtæki þar legið undir grun um misnotkun á verkafólki, barnaþrælkun, barnavændi og þvingaðar fóstureyðingar.[3][4]
Fyrir 2009 flutti mikið af farandverkafólki frá Kína til eyjanna (allt að 15.000 á ári þegar mest var) til að vinna í fataiðnaðinum. Eftir að takmörkunum á innflutningi fatnaðar frá Kína var aflétt 2005 hnignaði þessum iðnaði hratt og hann var talinn horfinn árið 2009.
Eyjarnar framleiða lítils háttar af landbúnaðarvörum eins ogtapíóka,nautakjöti,kókos,brauðávöxt,tómata ogmelónur, en landbúnaður var aðeins um 1,7% af vergri landsframleiðslu árið 2016.[5]
Aðfluttir íbúar mega ekki eiga land á eyjunum, en geta leigt það.[6]
_(small_islands_magnified).svg)