Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Fara í innihald
WikipediaFrjálsa alfræðiritið
Leit

Hvíta-Rússland

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Lýðveldið Belarús
Рэспу́бліка Белару́сь
Respúblíka Bjelarús
Fáni Hvíta-RússlandsSkjaldarmerki Hvíta-Rússlands
FániSkjaldarmerki
Þjóðsöngur:
Við Hvít-Rússar
Staðsetning Hvíta-Rússlands
HöfuðborgMinsk
Opinbert tungumálhvítrússneska,rússneska
StjórnarfarLýðveldi
ForsetiAlexander Lúkasjenkó
ForsætisráðherraRoman Golovtsjenkó
SjálfstæðifráSovétríkjunum
  Yfirlýst27. júlí1990 
  Viðurkennt25. ágúst1991 
Flatarmál
  Samtals
  Vatn (%)
85. sæti
207.595 km²
0,26
Mannfjöldi
  Samtals (2018)
  Þéttleiki byggðar
93. sæti
9.491.800
46/km²
VLF (KMJ)áætl.2019
  Samtals195 millj.dala (69. sæti)
  Á mann20.820 dalir (64. sæti)
VÞL (2018)Hækkun 0.817 (50. sæti)
Gjaldmiðillhvítrússnesk rúbla
TímabeltiUTC +3
Þjóðarlén.by
Landsnúmer+375

Hvíta-Rússland eðaBelarús[1][2] (hvítrússneska:Белару́сь,Biełaruś;rússneska:Белару́сь - áður:Белору́ссия) erlandlukt ríki íAustur-Evrópu. Það á landamæri aðPóllandi í vestri,Litáen í norðvestri,Lettlandi í norðri,Rússlandi í austri ogÚkraínu í suðri. Höfuðborg Hvíta-Rússlands erMinsk en aðrar stórar borgir eruBrest,Grodno,Gomel,Mogilev,Vitebsk ogBobruisk. Um þriðjungur landsins er þakinnskógi.Þjónusta ogiðnaður eru helstu atvinnugreinar landsins.

Fram á20. öld skiptist landið milli annarra ríkja eins ogFurstadæmisins Polotsk,Stórhertogadæmisins Litáen ogRússneska keisaradæmisins. EftirRússnesku byltinguna lýsti Hvíta-Rússland yfir sjálfstæði semSovétlýðveldið Hvíta-Rússland sem varð fyrsta sambandslýðveldiSovétríkjanna. Stór hluti af núverandi landamærum Hvíta-Rússlands urðu til þegar Sovétríkin gerðuinnrás í Pólland árið1939. Eftir herfarirÞjóðverja og Sovétmanna ísíðari heimsstyrjöld var landið sviðin jörð og hafði missti meira en þriðjung íbúanna. Landið byggðist hægt upp aftur eftir stríðið. Í kjölfarTsjernóbylslyssins1986 varð Hvíta-Rússland fyrir mikilli geislamengun. Landið lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum árið1990 og tók upp nýja stjórnarskrá árið1994. Í forsetakosningum það ár komstAlexander Lúkasjenkó til valda. Hann lengdi kjörtímabil forseta úr fimm árum í sjö og stjórn hans hefur síðan í vaxandi mæli orðiðeinræðisstjórn. Hvíta-Rússland er eina land Evrópu sem viðheldurdauðarefsingu.

Helstu útflutningsvörur Hvíta-Rússlands eru unnarolíuafurðir,áburður oglandbúnaðarvélar. Atvinnulíf er miðstýrt og að stórum hluta í ríkiseigu. Stærstur hluti íbúa býr í borgum landsins. Um 60% aðhyllast einhvers konar trúarbrögð, aðallegarússneskan rétttrúnað, en lítill hluti aðhyllistrómversk-kaþólska trú. Yfir 70% íbúa talarússnesku sem er annað opinbert tungumál landsins en aðeins rúm 10% talahvítrússnesku.

Landfræði

[breyta |breyta frumkóða]

Hvíta-Rússland liggur á milli 51. og 57. gráðu norður og 23. og 33. gráðu austur. Landið er 560 km langt frá norðri til suðurs og 650 km frá austri til vesturs. Hvíta-Rússland erlandlukt land, tiltölulega flatlent með stórummýrum. Um 40% landsins eru þakin skógi.

Um 11.000 stöðuvötn og mikill fjöldi áa eru í landinu. Helstu fljót sem renna um Hvíta-Rússland eruNemanfljót,Pripjatfljót ogDnjepr. Nemanfljót rennur út í Eystrasalt en Pripjatfljót rennur út í Dnjepr sem rennur út íSvartahaf.

HæðinDsjarsjinskaja Hara er hæsti punktur landsins. Hún er aðeins 345 metra yfir sjávarmáli. Lægsti punkturinn er í Nemanfljóti, 90 metra yfir sjávarmáli. Hvíta-Rússland er að meðaltali 160 metrar yfir sjávarmáli. Veðurfar er á mörkumúthafsloftslags ogmeginlandsloftslags. Vetur eru kaldir eða svalir þar sem lægsti hiti í janúar er milli - 4° og -8°. Sumrin eru svöl og rök með um 18° meðalhita. Meðalársúrkoma er milli 550 og 700 mm.

Náttúruauðlindir í Hvíta-Rússlandi eru meðal annarsmór, lítið eitt af náttúrulegum gas- og olíulindum,mergill,kalksteinn, sandur, grús og leir. Um 70% af geisluninni úrTsjernobylslysinu lenti á Hvíta-Rússlandi og um fimmtungur landbúnaðarlands varð fyrir geislun.Sameinuðu þjóðirnar og fleiri aðilar hafa unnið að því að draga úr geislavirkni á þessum svæðum, meðal annars með notkunsesíns og ræktunrepju.

Hvíta-Rússland á landamæri að fimm löndum:Lettlandi í norðri,Litáen í norðvestri,Póllandi í vestri,Rússlandi í norðri og austri ogÚkraínu í suðri. Landamærin að Lettlandi og Litáen voru ákveðin með samningum 1995 og 1996 og landamærin að Úkraínu voru staðfest af þingi Hvíta-Rússlands árið 2009. Lokaafmörkun landamæra Hvíta-Rússlands og Litáen var ákveðin árið 2007.

Stjórnmál

[breyta |breyta frumkóða]
Þinghúsið í Minsk í Hvíta-Rússlandi.

Hvíta-Rússland býr viðforsetaræði þar semforseti Hvíta-Rússlands er bæðiþjóðhöfðingi ogstjórnarleiðtogi. Löggjafinn erÞjóðþing Hvíta-Rússlands. Forsetinn er kjörinn til fimm ára í senn. Í stjórnarskránni frá 1994 mátti forsetinn aðeins sitja í tvö kjörtímabil, en þær takmarkanir voru afnumdar með stjórnarskrárbreytingu árið 2004.Alexander Lúkasjenkó hefur verið forseti landsins frá 1994. Árið 1996 boðaði hann umdeilda atkvæðagreiðslu um breytingar á kjörtímabili forseta. Kosningunum, sem áttu að fara fram árið 1999, var frestað til 2001. Yfirmaður kjörstjórnar,Viktar Hantsjar, lýsti kosningunum sem „stórkostlegri fölsun“. Honum var vikið úr embætti meðan á kosningabaráttunni stóð.

Þing Hvíta-Rússlands situr í tveimur deildum. Í fulltrúadeild eiga 110 þingmenn sæti og í lýðveldisráðinu sitja 64 þingmenn. Fulltrúadeildin skipar forsætisráðherra og getur lýst vantrausti á hann. Hún getur gert breytingar á stjórnarskránni og komið með tillögur varðandi stefnu stjórnarinnar í utanríkis- og innanríkismálum. Lýðræðisráðið skipar ýmsa embættismenn, getur lýst vantrausti á forsetann og hafnað eða samþykkt lög frá fulltrúadeildinni. Hvor deildin getur synjað lögum staðfestingar frá embættismönnum ef þau eru í andstöðu við stjórnarskrá.

Ríkisstjórnin er stjórnarráð ráðherra, undir forsæti forsætisráðherra, og fimm vararáðherrar. Ráðherrar eru skipaðir af forseta og eru ekki endilega þingmenn jafnhliða. Dómsvaldið er í höndumhæstaréttar og sérhæfðra dómstóla, eins og stjórnskipunarréttar sem fæst við túlkun stjórnarskrár og viðskiptalaga. Forseti skipar dómarana sem samþykktir eru af lýðveldisráðinu. Æðsta áfrýjunarstig í sakamálum er hæstiréttur. Stjórnarskráin bannar sérhæfða dómstóla utan dómskerfisins.

Íþingkosningum 2012 stóðu 105 af 110 þingmönnum utan flokka.Kommúnistaflokkur Hvíta-Rússlands fékk 3 sæti ogLandbúnaðarflokkur Hvíta-Rússlands ogLýðveldisflokkur vinnu og réttlætis einn hvor. Flestir hinna þingmannanna tengjast hagsmunasamtökum eins og var algengt á þingi Sovétríkjanna.

Í forsetakosningunum 2020 vann Lúkasjenkó enn einu sinni sigur. Kosningarnar voru ekki taldar frjálsar eða lýðræðislegar. Stórfelld mótmæli voru bæld niður og mannréttinda og félagasamtök voru lögð niður eða hættu af ótta við ofsóknir.[3]. ForsetaframbjóðandinnSvetlana Tsíkhanovskaja flúði land. Evrópusambandið, Bretland, Bandaríkin og Kanada hafa sett viðskiptahömlur á landið af þeim sökum og hafa hert þær enn frekar vegna stuðnings stjórnvalda Belarús viðinnrás Rússlands í Úkraínu 2022.

Hvítrússneskir landamæraverðir við landamærin að Póllandi.

Her Hvíta-Rússlands er undir stjórn varnarmálaráðherra,Andrei Ravkov, og Lúkasjenkós sem er yfirmaður heraflans. Herinn var stofnaður árið 1992 og tók yfir hluta af búnaði og sveitumSovéthersins í landinu. Breytingin frá Sovéthernum að her Hvíta-Rússlands fól í sér breytingar á skipuriti hersins sem var lokið 1997. Fjöldi hermanna var minnkaður í 30.000.

Í Hvíta-Rússlandi erherskylda í 12 mánuði fyrir menntaða einstaklinga en 18 mánuði fyrir ómenntaða. Vegna fækkunar Hvít-Rússa á herskyldualdri hefur herinn neyðst til að auka fjölda atvinnuhermanna sem voru um 12.000 árið 2001. Árið 2004 varði Hvíta-Rússland 1,4% af vergri landsframleiðslu til hermála.

Hvíta-Rússland hefur ekki lýst yfir vilja til að ganga íNATO, en hefur átt í samstarfi við NATO-ríkin frá 1995. Landið hefur veitt þjónustu við millilendingar flugvélaAlþjóðaliðsins íAfganistan. Hvíta-Rússland er aðili að hernaðarbandalagi sex fyrrum Sovétríkja,Sameiginlegu öryggissáttmálastofnuninni.

Stjórnsýslueiningar

[breyta |breyta frumkóða]

Hvíta-Rússland skiptist í sexhéruð (вобласць) sem heita eftir höfuðstöðum sínum. Í hverju héraði er kjörið héraðsráð sem fer með löggjafarvald, og héraðsstjórn sem fer með framkvæmdavald. Formaður héraðsstjórnarinnar er skipaður af forseta landsins. Héruðin skiptast síðan í umdæmi (раён) sem árið 2002 voru 118 talsins, auk 102 bæja og 108 þéttbýlissvæða. Höfuðborgin Minsk skiptist í níu umdæmi og nýtur sérstakrar stöðu.

Héruð Hvíta-Rússlands
Svæði Hvíta-Rússlands
FániSvæðiHöfuðborgRússneskaHvítrússneskaMannfjöldi
(2022)[4]
Svæði
(km2)
ÞéttleikiHlutfall
af Hvíta-Rússlandi
1МинскМінск1,987,000305.506,606.4821.44%
2Brest-fylkiBrestБрестскаяБрэсцкая1,356,00032,790.6841.1114.32%
3Gomel-fylkiGomelГомельскаяГомельская1,380,00040,361.6634.4014.75%
4Grodno-fylkiGrodnoГродненскаяГродзенская1,037,00025,118.0740.8810.91%
5Mogilev-fylkiMogilevМогилёвскаяМагілёўская1,018,00029,079.0135.2410.89%
6Minsk-fylkiMinskМинскаяМінская1,464,00039,912.3536.8615.63%
7Vitebsk-fylkiVitebskВитебскаяВiцебская1,128,00040,049.9928.3612.06%
Hvíta-RússlandMinskБеларусь9,370,000207,617.2645.34100.00%

Heimildir

[breyta |breyta frumkóða]
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinuHvíta-Rússland.
  Þessilandafræðigrein erstubbur. Þú getur hjálpað til með því aðbæta við greinina.
Lönd íEvrópu
Norður-Evrópa
Austur-Evrópa
Mið-Evrópa
Vestur-Evrópa
Suðaustur-Evrópa
Suður-Evrópa
Undir yfirráðum annarra ríkja:Álandseyjar ·Færeyjar ·Gíbraltar ·Guernsey ·Jersey ·Mön ·Svalbarði
1 Oft talin landfræðilega til Asíu en skilgreind sem Evrópulönd af menningarlegum ástæðum.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Hvíta-Rússland&oldid=1919021
Flokkar:
Falinn flokkur:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp