Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Fara í innihald
WikipediaFrjálsa alfræðiritið
Leit

Færeyska

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Færeyska
Føroyskt mál
MálsvæðiFæreyjar,Danmörk
HeimshlutiFæreyjar,Danmörk
Fjöldi málhafa70 000
Sætiekki meðal 100 efstu
ÆttIndóevrópskt

 Germanskt
  Norrænt
   Vesturnorrænt
    Færeyska

SkrifleturFæreyska stafrófið
Opinber staða
Opinbert
tungumál
Færeyjar
Stýrt af-
Tungumálakóðar
ISO 639-1fo
ISO 639-2fao
SILFAE
ATH: Þessi grein gæti innihaldiðhljóðfræðitákn úralþjóðlega hljóðstafrófinu íUnicode.

Færeyska (føroyskt) eðaFøroyskt mál ervesturnorrænt tungumál sem er talað af um það bil 70.000 manns, aðallega íFæreyjum. Það hefur veriðopinbert tungumál Færeyja frá1937.

Eins ogíslenska ognorn (sem nú er útdautt en var áður talað áHjaltlandseyjum ogOrkneyjum) er uppruni færeyskunnar í þeimfornnorrænumállýskum semnorrænulandnámsmennirnir töluðu ávíkingatímanum.

Færeyska er það tungumál í heiminum sem er líkast íslensku. Það er þó það ólíkt að Íslendingar og Færeyingar geta ekki skilið tal hvers annars án þess að hafa lært málið. Þó er auðveldara fyrir Færeyinga að skilja Íslendinga en öfugt.Ritmálið er mun auðveldara fyrir notendur beggja málanna.

Færeyska hvarf sem ritmál eftir aðdanska var gerð að kirkjumáli eftirsiðaskipti. Það var ekki fyrr en á seinni hlutanítjándu aldar sem nútíma færeyskt ritmál varð til og var þá höfð mikil hliðsjón af íslenskri stafsetningu. Árið1854 gaf málvísindamaðurinnHammershaimb út staðal fyrir stafsetningu nútíma færeysku. Í stað þess að skapa stafsetningu sem fylgdi framburði valdi hann að fylgja málsögulegum uppruna orðsins og forníslenskri stafsetningu. Það gerði meðal annars að bókstafurinn "ð" ekki er tengdur neinufónemi. Eins er með bókstafinn "m" í beygingarendingum sem er borinn fram eins og "n". Margar tilraunir hafa verið gerðar að færa stafsetningu nær framburði en án árangurs. Þetta gerir það að verkum að færeyska ritmálið er vandlært fyrir innfædda þar sem mikið ber á milli um framburð og stafsetningu. Tiltölulega einfalt er hins vegar fyrir Íslendinga að lesa færeysku. Einn helsti aðstoðarmaður Hammershaimbs við að sníða færeyska stafsetningu varJón Sigurðsson en þeir kynntust á Garði (Regensen) á sínum tíma.

Hljóð og málfræði

[breyta |breyta frumkóða]

Óákveðin greinir er í færeysku ólíkt íslensku. R í færeysku er líkt og í ensku frammælt raddað og ekki rúllandi. Hvorkiraddaðóraddað tanntungumælt önghljóð (þ og ð) er í færeysku. Þannig er t.d. faðir- fajir, þetta - hetta og Eþíópía Etíópía. Nefnifall og þolfall fleirtölu er alltaf eins. Eignarfall er lítt notað. Sagnorðabeygingar hafa einfaldast töluvert, fleirtala nútíðar er eins í öllum persónum sbr.

við höfum, þið hafið, þeir hafa

Vit hava, tit hava, tey hava

við hlaupum þið hlaupið þeir hlaupa

vit renna, tit renna, tey renna

Mállýskur

[breyta |breyta frumkóða]

Talsverðurmállýskumunur er í færeysku og eru fimm aðalmállýskur:

  • Austureyjar-mállýska (norður og suður)
  • Norðureyja-mállýska
  • Suður-Straumeyjar-mállýska, (Þórshafnar mállýska,havnarmálið)
  • Sunnanfjarðar-mállýska (sunnan Skopunarfjarðar)
  • Vága-mállýska

Þýðingar

[breyta |breyta frumkóða]

Faðir vorið á færeysku

[breyta |breyta frumkóða]

Matteusarguðspjallið 6:9-16, nýfæreyska þýtt afJacob Dahl ogKristian Osvald Viderø, 1961.

Faðir vár, Tú, sum ert í Himli. Heilagt verði navn Títt.
Komi ríki Títt. Verði vilji Tín,
sum í Himli, so á jørð.
Gev okkum í dag okkara dagliga breyð. Og fyrigev okkum syndir okkara,
so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.
Leið okkum ikki í frestingum, men frels okkum frá tí illa.
Tí at tít er ríkið, valdi og heiðurin um allar ævir.
Amen

Sjá einnigFaðir vor

Ritmál

[breyta |breyta frumkóða]
Aðalgrein:Færeyska stafrófið

Færeyska stafrófið hefur 29 bókstafi:

AÁBDÐEFGHIÍJKLMNOÓPRSTUÚVYÝÆØ
aábdðefghiíjklmnoóprstuúvyýæø

Ritaðar heimildir

[breyta |breyta frumkóða]
  • V.U. Hammershaimb:Færøsk Anthologi. København 1891, Tórshavn 1991, 2. bind. (Annað bindi hefur m.a. færeyskt-danskt orðasafn með 10.000 uppsláttarorðumJakob Jakobsen.
  • W.B. Lockwood:An Introduction to Modern Faroese. Tórshavn 1977.
  • J. Henriksen:Kursus i Færøsk. Tórshavn 1983 (2 bindi)
  • Höskuldur Þráinsson, Hjalmar P. Petersen, Jógvan í Lon Jacobsen, Zakaris Svabo Hansen:Faroese. An Overview and Reference Grammar. Tórshavn 2004ISBN 99918-41-85-7 (ny standardværk)

Orðabækur

[breyta |breyta frumkóða]
(fyrsta færeysk-færeyska orðabókin með u.þ.b. 65.000 uppsláttarorð, samheiti).

Ítarefni

[breyta |breyta frumkóða]

Hlusta á færeysku á netinu

[breyta |breyta frumkóða]

Nota færeysku á netinu

[breyta |breyta frumkóða]
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinuFæreyska.
Sótt frá „https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Færeyska&oldid=1810756
Flokkur:
Falinn flokkur:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp