Tailando, olimSiam, esas lando jacanta en sud-estalAzia. Ol havas kom vicini Myanmar norde e weste,Laos norde ed este,Kambodja sud-este, eMalaizia sude.
Tailando ja habitesis dumPaleolitiko. La regiono influesis da Indiana kulturi e religii dum lua historio. Exemple, de l'1ma yarcento aK til cirkume550 existis rejio nomizita Funan, qua extensis su de la nuna Tailando til la litoro di la nunaVietnam. En Funan parolesis l'anciena linguo Khmer, e pro influo Indiana,hinduismo esis lua religio.
Ruini de Sukhothai
.
Ante la falo dilimperio Khmer (dum la13ma yarcento) diversa stati (rejii Tai, Mon, Khmer e Malaya) existis ibe. Populo Tai translojis su de sudaChinia vers la nuna Tailando dum la10ma yarcento. An la nuna centro di Tailandana teritorio existis de la7ma til la10ma yarcento la kulturo Mon-Dvaravati. De la 13ma til la 14ma yarcenti, existis rejio nomizita Sukhothai, kun chef-urbo en la urbo samnoma, de qua existas ruini.
Reji Ayutthaya permisis komercisti rezidar en vilaji fora la murego del urbo. Dum la regni diSomdet Phra Narai en Tailando (1656 til 1658) e diLouis la 14ma enFrancia, la du korti mantenis forta ligili, e Franca ambasadisti komparis la richeso e grandeso de Ayutthaya kun olta diParis.
En1767, rejio Ayutthaya finis, pro invado daBurmani. Lua chefurbo brulesis e lua teritorio partigesis. En1769, generaloTaksin riunigis la teritorio e proklamis su rejulo. Ilu guvernis til1782, kande ilu judikesis kom dementa e revokesis, enkarcerigesis e pose mortigesis.
La moderna historio di Tailando komencis en1782, kandeRama la 1ma asumis kom rejulo, l'unesma rejo de la dinastio Chakri. Rama la 1ma fondisBangkok, qua divenis chefurbo di la lando. Lua heredinti divenis koncernita pri la minaci deEuropana kolonialismo, pos la vinki diBritaniani en Burma en1826. La sam yaro, Siam signatis pakto pri amikeso e komerco kun Britaniani. En1833,Usa establisis ambasadeyo en Siam.
Ante1932 Tailando ne havis parlamento, pro ke la legifala povo kontrolesis dal rejo. Tamen, ye la24ma di junio ta yaro, grupo di civili surnomizitaKhana Ratsadon (la Partiso di la Populo) duktis nesangoza revoluciono qua finis l'absoluta povo de la dinastio Chakri, e koaktis l'adopto dil unesmakonstituco di la lando. L'oficala nomo di Tailando esisSiam til la23ma di junio1939, kande ol chanjesis vers la nuna nomo.
En1941, eventis kurta milito kontre laFrancia di Vichy, e Tailando okupisLaos eKambodja. Ye la8ma di decembro1941,Japonian imperio atakis Tailando, qua signatis armistico. Tra sekreta protokolo, Japoniani permisis Tailando rikaptar teritorii okupita dal Unionita Rejio e da Francia. La Libera Movado Tai lansesis ambe en la lando ed exterlande, por opozar ambe lokala guvernerio e Japoniani. Pos finir la milito, Tailando signatis formala pakti por finar milito-stando kontre Federiti. La maxim multa Federiti fakte ignoris milito-deklaro Tailandana.
En junio 1946, rejulo Ananda trovesis mistikale mortinta. Lua fratuloBhumibol Adulyadej divenis rejulo e membreskis l'Organizuro dil Traktato di Sud-Estal Azia (Angle:Southeast Asia Treaty Organization, SEATO) en 1954, e formale federis kun Usa.
Parlamento di Tailando.Guverneyo di Tailando, laboreyo dil chefministro.
De1932 til nun Tailando havis 20konstituci, la lasta adoptita en 2017. To montras la politikala nestabileso di la lando, qua subisis multastato-stroki dum olua historio. Segun la nuna konstituco, Tailando esaskonstitucala monarkio. La rejulo esas lachefo di stato, dum ke lachefministro esas lachefo di guvernerio. La parlamento elektas la chefministro, e lu indikesas dal monarko.
Segun la konstituco di 2007, lalegifala povo konsistas ek duchambra parlamento. La Senato (Wuthisapha) havis 150 membri ed esis la Supra chambro, kontre ke la Chambro di Reprezentanti havis 500 membri ed esis la basa chambro. Pos la stato-stroko di 2014 e l'adopto di nova konstituco ca sistemo modifikesis, e nun lalegifala povo havas unika chambro kun 220 membri. En 2017 nova konstituco promulgesis, ma til nun ne eventis nova elekti.
La nuna strukturo diljudiciala povo di Tailando organizesas segun la konstituco di 2007. Segun ol, existas 4 sistemi: la Judiciala korto, l'Administrala korto, militala korti, e la Korto Konstitucala. La Komisitaro Aziana pri Homala Yuri (Asian Human Rights Commission) judikas la sistemo judiciala di Tailando kom "kaosala".
Topografiala mapo di Tailando.Batelo proxim insulo Phi Phi.
Havanta preske 514 mil km² e 64 milion habitanti, Tailando esas la 50ma maxim vasta e la 20ma maxim populoza lando de la mondo. Ol esas 2-ople plu granda kam l'Unionita Rejio e poke plu granda kamHispania.
Tailando havas multa geografiala regioni. La nordo di la lando esas montoza, e lua maxim alta monto esasDoi Inthanon, kun 2565 metri dialtitudo. La regiono nord-estala konsistas ek la platajo Khorat, kun lafluvio Mekong este. La centro di la lando konsistas ek la valo dilfluvio Chao Phraya, qua debushas an lagulfo di Tailando. La westo di la lando konsistas ek la montaro Tenasserim, longa de cirkume 1700 km qua iras til la sudo di la lando, e partale formacas la frontiero kunMyanmar.
La fluviiMekong eChao Phraya esas importanta por l'irigaco di rurala regioni. La sudo di la lando konsistas ek l'istmo Kra, qua havas litori an lamaro di Andaman ed an lagulfo di Tailando, ed expansas sude til la peninsulo Malaya. Lagulfo di Tailando kovras 320 mil km² ed esas importanta loko por turismo, nome en la regioni sude del istmo Kra. Lamaro di Andaman, sudweste de la lando, ank esas importanta turistala loko, nome insuloPhuket edinsuli Phi Phi.
Tailandani de etnio Malaya.Procesiono dum la festivaloHae Pha Khuen That.
Segun statistiki deThe World Factbook por 2023, Tailando havis69 794 997 habitanti[1]. Segun statistiki pri 2015, la maxim multa (97,5%) esas del etnio Tai, 1,3% esis Burmanana, 1,1% esis de altra etnii, e min kam 1% esas nekonocata[1].
L'oficala linguo di la lando esasTailandana, parolata da 90,7% kom unesma linguo, e da altra 6,4% kom duesma linguo.[1] L'elito parolas l'Angla kom duesma linguo.
Segun statistiki daThe World Factbook pri yaro 2021, 94,1% de la habitantaro evanta 15 yari o pluse savas lektar e skribar[1]. Existas efikiva sistemo di infantala skoli, primara e sekundara skoli, e fakultati ed universitati. Nun existas 156 institucuri por universitatala docado. Multa studenti de vicina landi -Popul-Republiko Chinia,Myanmar,Kambodja eVietnam - studias en Tailandana universitati e fakultati.
Lareligio kun maxim granda nombro di adepti esasBudismo: 94,6% de la habitantaro. Mohamedani esis 4,3% e Kristani esis 1% en 2015.[1]
Tailandana kulturo influesis da vicina populi, exemple Indiani, Laosani, Burmani, Kambodjani e Chiniani.Buddhismo Theravada, qua esas la nacionala religio, esas la centro di la moderna identeso Tailandana. Ol inkluzas multa tradicioniHindua edanimista.
L'unesmaliteraturala verki en Tailando skribesis per Chiniana literi til la 13ma yarcento, pose ol recevisIndiana influi, nome Sanskrita e Pali. Tailandanaalfabeto aparis cirkume 1283. Cirkume la 15ma yarcento, Tailandana literaturo ja evolucionabis distingive, ensemble kun naskinta identeso kom naciono. Siamana poeti kompozis drola ritmala versi e romantika poemikhlong. Multa anciena poemi perdesis kandeAyutthaya destruktesis en 1767.
Dum la 19ma yarcento, rejuloPhra Phutthaloetla Naphalai, anke konocata komRama la 2ma, esis notora poeto ed anke patrono por artisti, exemple poetoSunthorn Phu. RejuliRama la 5ma eRama la 6ma ank esis skriptisti, nome pri ne-fiktivajo, e mixis westala influi a la tradicionala kulturo Tailandana. La skriptisti de la20ma yarcento produktis precipue kurta fiktivaji, ma kelk ek li produktis plu serioza verki, exempleKukrit Pramoj, Kulap Saipradit, Suweeriya Sirisingh e Chart Korbjitti. Kelk ek lia verki tradukesis a l'Angla.
Muay Thai esas kombato-sporto qua originis en Tailando. La lando obtenis multa Olimpiala medalii pri kombato-sporti. Dum recenta yari,futbalo divenabas la maxim populara sporto en la lando.
.jpg)
.jpeg)
.svg)