Sud-Korea, longa formoRepubliko Korea (KoreaneDehanminguk, 대한민국 , 大韓民國) esas mikra lando enAzia. Lua chef-urbo esasSeoul. La nomo "Korea" venas del anciena nomo dil stato Guryo/Kuryo (고려).
La maxim anciena homala restaji trovita en Sud-Korea evas de cirkume 500 mil yari ante nun. Segun la tradiciono, en 2333 aK, Tangun fondis la dinastio Choson (anke konocata kom dinastio Gojoseon). Anciena Korea konsistis ek multa urbi-stati qui militis l'unu kontre l'altru. Tamen, tri rejii - Baekje, Koguryŏ e Silla - pokope pluforteskis, e dominacis teritorii en la peninsulo, dum l'epoko konocata kom "La Tri Rejii di Korea".
En918, generalo Taejo Wang Geon fondis la rejioGoguryeo oKoryo (Koreane: 고려,Goryeo), origino di nuna nomo "Korea". Dum la13ma yarcentoMongoli invadis e dominacis la peninsulo. Pos la falio di Mongola imperio eventis diversa politikala konflikti, ed en1392 la dinastio Joseon remplasis la dinastio Koryo.Joseon-rejio esis l'anciena nomo por Korea:Joseon to Daehan Jeguk.
Ye la1ma di marto1919, Korea nedependanteskis deJaponia, ma erste ye la13ma di aprilo sam yaro lua unesma guvernerio istalesis. Kande laDuesma mondomilito finis, Japonia kapitulacis e cedis la regiono aSovietiani edUsani, qua rispektive okupis la nordo e la sudo di Koreana peninsulo. La frontiero interNord-Korea e Sud-Korea establisesis en laparalelo 38°N.
L'armistico en1953 nulatempe signatita da le du Korea, establisis desmilitarigata zono cirkum l'originala frontiero. Le du Korea nulatempe signatis paco-pakto, e to rezultas ke la du landi teknikale duras en milito.
En1960 eventis studentala revolto kontre lora prezidantoSyngman Rhee. Pose, komencis periodo di politikala nestabileso qua duris til lastato-stroko komandita daPark Chung-hee. Park guvernis til lua asasino en1979. Dum lua guvernerio l'ekonomio di la lando kreskis forte. Pos lua morto, eventis politikal agiteso, pro omna chefi dil opozantaro, ante represita, decidar kandidateskar a la prezidanteso.
En1980 eventis altrastato-stroko, lor komandita dal generaloChun Doo-hwan kontre la provizora prezidantoChoi Kyu-hah. Chun guvernis Sud-Korea despotale til1987, kande intensa protesti pos la morto sub tormento di un studento obligisRoh Tae-woo, chefo di la partiso por Demokratiala Yusteso (DJP, de la prezidanto Chun Doo-Hwan), aceptar direta elekti prezidantala. Roh ganis l'elekto por mikra difero, kontreKim Dae-jung eKim Young-sam[2].
En1988 Seoul sucese gastigis l'Olimpiala Ludi[3]. En julio1997 l'Aziana Ekonomiala Krizo afektis lando, ma lando saneskis su ekonomio rapide. En2002, la lando gastigisMondala Kupo di Futbalo ensemble kunJaponia. La du landi mantenis bona diplomacala relati, ma balde eventis disputo teritoriala pri l'insuleti Liancourt (KoreaneDokdo (독도) eJaponianeTakeshima (竹島/たけしま)).
Oficala rezideyo dil prezidanto di Sud-Korea.Edifico dil Parlamento di Sud-Korea.
La nunakonstituco di Sud-Korea adoptesis ye la17ma di julio1948. Segun ol, la lando esas prezidantalarepubliko. La prezidanto esaschefo di stato,chefo di guvernerio e chef-komandanto dil armeo. Lu elektesas dal populo por 5-yari. Lachefa ministro nur esas la chefo dil ministraro, e selektesas dal prezidanto, kun final aprobo dal parlamento.
La parlamento (Nacional Asemblitaro) havas unika chambro kun 300 membri qui elektesas dal populo por 4 yari, di qui 253 elektesas en lokala distrikti, e la cetera 47 elektesas per proporcionala votado. Omna kandidati por la Nacional Asemblitaro mustas evar adminime 30 yari.
Lajudiciala povo inkluzas la Supra Korto e la Konstitucala Korto, regional apelo-korti, e lokala, distriktala e specaligata korti. La Supra Korto esas la maxim alta apelo-korto de la lando. Lua membri mustas evar adminime 40 yari, e praktikar kom advokati dum adminime 15 yari.
Mapo di Sud-Korea kun lua precipua urbi.Plantacerio diteo en Boseong.
Sud Korea jacas sude deKoreana peninsulo. Ol havas 238 km difrontiero terala kunNord-Korea, en nemilitarigita zono. Lua tota surfaco,100 210 km², esas poke min granda kam olta dil Usana statoIndiana. Lua teritorio povas subdividesar en quar zoni: este, existas alta monti e streta litoro; weste la litoro esas larja, kun kolini e fluviala baseni; sud-weste la reliefo esas montoza kun vali; e sud-este la dominacanta peizajo esas la baseno dil fluvio Nakdong. Pro la montoza reliefo, nur 30% de la surfaco di la lando esas kultivebla. La precipuafluvii de la lando esas Nakdong, longa de 510 km, jacanta este de la lando; e Han, longa de 514 km, qua trairas Seoul.
Luaklimato esastemperema kun 4 sezoni, influata damusono. La mezavaloratemperaturo enSeoul enjanuaro (vintro) varias de -5 til -2,5°C. Enjulio (somero) la mezavalora temperaturo varias de 22,5°C til 25°C. La klimato di la regioni doplanda esas kolda kontinentala, e varias, segun zono, de kontinentala kun sika vintro e varmega somero (Dfa) til kontinentala influata da musono (Dwa). L'insulo Jeju, sude, esas plu varma kam la kontinento, e dum vintro lua minima temperaturo atingas 2,5°C, pozitiva, kun dominacanta temperema klimato.
Demografio di Sud-Korea, 1961-2003.Katolika kirko en Jeondong.
Segun statistiki deThe World Factbook por 2023, Sud-Korea havis51 966 948 habitanti[1]. Lua habitantaro esas etniale homogenea. Dum recenta yari, observesis granda diminutado di nova naskadi, ed en 2020 la quanto di naski en la lando esis min granda kam la quanto di morti. La lando duras havar un ek la maxim altadenseso di habitantaro de la mondo: 507 habitanti pokm².
L'oficala linguo di la lando esasKoreana. L'Angla docesas en la primara e sekundara skolala nivelo.[1] Lakoreana linguo skribesas kun propra literi (Hangul) qua developesis cirkume la15ma yarcento.[4] La signi Chiniana (Hanja) elatina alfabeto ank uzesas.
La tradicionalakulturo di Sud-Korea influesas daBudhismo eKonfuceismo, ed esas same kam la kulturo diNord-Korea. Tamen, la nuntempa kulturi de le du Korea evolucionis distingive pos la divido di la peninsulo, en 1945. La moderna kulturo Sud-Koreana esas videbla en televizionala noveli,filmi, ed en lua pop-muziko. Prifilmo, en 2019 la filmoParaziti (Koreane: 기생충;Gisaengchung) ganis l'Ora Palmo (Palme d'Or) dum l'Internaciona Festivalo pri Cinemo diCannes, e l'Oscar-premii pri la maxim bona direktisto, pri la maxim bona internaciona filmo, e pri la maxim bona originala historio.
Pos 1945, lamuziko di Sud-Korea dividesas en du tipi: la tradicionala muziko (Hanguk Eumak) evolucionis dum yarcenti e havis importanta rolo en ceremonii ed en eventi. La moderna muziko, oK-pop, mixas elementi de la modernapop-muziko kun folklorala muziko. Exempli pri grupi ed artisti diK-pop esas la bandiBTS, Blackpink, EXO e Twice, e la kantistoPSY. Altra jenri muzikala multe populara esaship hop,R&B ed elektronikala muziko.
La moderna Koreanaliteraturo gradope evolucionis de la fino dil19ma yarcento. En1910 esis publikigita l'unesma kompleta tradukuro di laBiblo aKoreana linguo. Yen kelka Sud-Koreana skriptisti: Yi Mun-yol, Yong-Tae Min, Lee Cheong-jun e Park Gyeong-ri.
Taekwondo esas sporto developita en Korea. Dum la yari 1950a e 1960ma developesis moderna reguli por praktikar ol. Depos la yaro 2000, ol divenis Olimpiala sporto. Altra lukto-sporti anke developesis en la peninsulo:hapkido, taekkyon, tangsudo, kuk sool won, soo bahk do e kumdo (skermo).
_Reception_Center_0688%26amp%3b9-07_cropped.jpg)
.jpeg)
.jpg)
_director_and_cast_in_2019.jpg)
.jpg)
.svg)