Restaji trovita che kaverno Corbeddu, en estala Sardinia, montras ke homi ja habitis l'insulo cirkume 20 mil yari ante nun, dum la maxima expanso di la lastaglacial epoko. Tamen, kelka studiisti afirmas ke ne existas solida evidentaji pri l'okupo dil insulo til la komenco diMezolitiko, 10 mil yari ante nun.Neolitiko komencis en Sardinia dum la6ma yarmilo aK, e rezultis de migrado di anciena farmeri Europana, qui developisceramikajo propra, e remplasis l'anciena chaseri-kolekteri. Dum la fino tale nomizitakupro-epoko, populo de tale nomizita "kulturo di kalicoforma ceramiko" establisis su en la regiono. De 1900 aK til cirkume 790 aK, tale nomizita "Civilizuro Nuragiala" developis en Sardinia. Li konstruktis edifici nomizitanuraghi (singularenuraghe) en laItaliana, di qui trovesis plu kam 7.000 exempleri.
L'insulo okupesis da tri populi qui probis dominacarMediteraneo:Feniciani,Kartagani eRomani. Cirkume la9ma yarcento aK, Feniciani komencis vizitar l'insulo e posible uzis ol kom sekura ankro-ageyo dum longa voyaji traMediteraneo. Li uzis precipue la portui diCaragis (nuneCagliari),Nora,Bithia,Sulci eTharros. Romana poeto Claudius Claudianus afirmis, en poemo de la 4ma yarcento aK, keCaragis fondesis da personi del urbo Tirus, probable sum la sama epoko kamKartago, to esus dum la 9ma o 8ma yarcento aK.
Restaji di Feniciana, pose Romana, urbo Tharros.
Kartagani okupis ol partale dum la6ma yarcento aK. Komence, li konfrontis rezisto dal Nuragiani, ma cirkume 510 aK la sudo, centro e westo dil insulo okupesis dal Kartagani. Romani anexisKorsika e Sardinia en 238 aK, pos l'Unesma Punika Milito. Li konfrontis multa revolti ed erste en 227 aK li kreis la provincoSardinia et Corsica, qua duris dum 694 yari. Li fondis litorala urbi, exempleTurris Lybissonis (nunePorto Torres) ePheronia (nune Posada) koloniigita da Romana migranti. L'arivo dil Romani extingis Nuragiala civilizuro, e laLatina divenis la dominacanta linguo.
En 456, Sardinia okupesis daVandali, Germana tribuo qua guvernis ol til la yaro 534, kandeBizancana trupi komandita dal generalo Belisarius rikonquestis ol. Bizancana guverno duris dum 300 yari, ecepte dum kurta periodo en 551, kande l'insulo okipesis dal Ostrogoti. Dum Bizancana okupo,Kristanismo suplantispaganismo en la insulo.
Pos 705, Araba pirati komencis spoliar l'insulo e konfrontis nula opozo Bizancana. Dum la 9ma yarcento, Hispana Arabi probis trifoye invadar Sardinia - en 807, de 810 til 812, ed itere de 821 til 822 - tamen Sardiniani repulsis l'ataki. L'efikiveso di la rezisto esis tanta ke en 851 lorapapo Leo la 4ma pregis helpo da lokalaIudex Provinciae ("judiciisto di la provinco") por defensarRoma. Pro la kresko di Araba okupo en Sicilia e nordal Afrika, la kontrolo Bizancana en Sardinia desaparis, e lokala guverno divenis nedependanta. Quar rejii nedependanta - Cagliari, Arborea, Gallura e Torres - formacesis, ma desaparis dum la 13ma yarcento, ecepte Arbora, qua duris til 1420.
Plajo Li Còssi, norde del insulo.Montoza regiono Gennargentu e lago Gusana.
La totasurfaco di Sardinia esas24 100,2 km²,[1] ed esas la 2ma maxim granda insulo dilMediteraneo dopSicilia, e la 3ma maxim extensa regiono di Italia. Luareliefo konsistas ekerodita roki depaleozoiko (500 milion yari ante nun), qui havas mezavalora altitudi inter 300 e 1000 metri. Plu kam 80% de la teritorio dil insulo esas montoza o kolinoza. Lua maxim alta punto esasPunta La Marmora, jacanta 1834 metri super lamarala nivelo.
La dominacanta klimato di la regiono esas variema, pro diversa motivi, exemple l'altitudo. Existas 4 tipi di oceanala klimato en la insulo. La mezavalora yaralatemperaturo varias de 11°C til 17°C segun la regiono. An la somiti di montoza regioni povas nivar dum lavintro.
La mezavalora yaralapluvo-quanto esas 800 mm, e la maxim pluvoza epoko esasvintro. Tamen, la rara pluvi dumsomero ofte akompanesas da sturmi.
.jpg)
