Dum 80 yari, la regiono esis parto diKolumbia. Kande Kolumbiana senato rejektis tale nomizita kontrato Hay-Herran,Usa decidis suportar politikala movadi pri nedependo di Panama. Ye la3ma di novembro1903, Panama nedependanteskis deKolumbia, e signatis tale nomizita "kontrato Hay/Bunau-Varilla" kun Usa. La kontrato grantis yuro por Usani konstruktar ed explorarkanalo di Panama, qua inauguresis en1914. En1936, lora prezidanto di PanamaHarmodio Arias Madrid edUsanaFranklin Delano Roosevelt signatis tale nomizita "pakto Arias-Roosevelt", qua revokis l'ideo pri Usan interveno en internal aferi di Panama.
En agosto1983, 4-stela generaloManuel Antonio Noriega divenis chefo di la Nacionala Guardo, e transformis ol en Defenso-trupo di Panama. Usa akuzis Noriega pri fraudo, korupto e komerco di drogi, e blokusis l'ekonomio di Panama. En mayo1989, Noriega revokis prezidantal elekto, vinkita daGuillermo Endara Galimany. Ye la20ma di decembro sam yaro Usa invadis Panama, kaptis Noriega, e militala diktatoreso finis. Guillermo Endara asumis la povo ye la27ma di decembro1989.
De 2007 til 2016 exekutesis ambicioza projeto por duopligar la kapaceso di la kanalo, posibliganta la navigado di plu granda navi[1].
La singlachambraparlamento havas 78 deputati, elektita dal populo por 5 yari. La nunakonstituco adoptesis en1972, ed emendesis en 1978, 1983, 1993, 1994, e 2004.
Judiciala povo esas nedependanta de la povi exekutiva e legifala, ma lua membri elektesas dal chefo di stato. Ol havas tri niveli: la Supra Korto, la tribunali e la lokala judiciisti. L'Elektala Tribunalo Nedependanta inspektas la registro di votanti, elektala procedi ed agadi di politikala partisi.
Omna civitani evanta 18 yari o pluse povas votar. Nacional elekti prezidantala e por la parlamento eventas singla 5 yari.
Provinci e precipua urbi di Panama.PontoPuente de las Américas, superkanalo di Panama.
Panama jacas interKaribia norde,Pacifiko sude,Kolumbia este eKosta Rika weste, inte lalatitudi 7°11' N e 9°39'N, e lalongitudi 77°10'W e 83°03'W. Insuli Coiba (493 km²), Del Rey (234 km²), e Cebaco (80 km²) en Pacifiko ank apartenas a la lando. La lokizo di Panama en l'istmo esas strategiala: en2000 la lando recevis plena kontrolo superkanalo di Panama.
Panama havas cirkume 500 fluvii e riveri. La maxim granda esas la fluvio Chagres, qua uzesas por furnisar elektral energio a Panama, e por formacar artificalaLago Gatún, qua esas parto dikanalo di Panama.
Luareliefo konsistas ek basa tereni en la du litori, e monti e kolini en la centro. La monti ne esas parto di la montari di Nord- o Sud-Amerika, e nur proxim la frontiero kunKolumbia la monti esas parto dil sistemo diAndi. La maxim alta monto di la lando esasvolkano Barú, kun3 475 metri dialtitudo. Lamarsh-lando di Darién, an la frontiero kun Kolumbia, esas longa de 160 km e larja de cirkume 50 km, ed impedas konstruktar choseo por unionarNord-Amerika kunSud-Amerika tra Panama.
Laklimato di Panama subisas modifiki segun l'altitudo. En regioni infre 1.000 metri di altitudo esastropikala e varma dum tota yaro; la regioni de 1.000 til 2.000 metri di altitudo havas agreabla klimato, dum ke en regioni super la 2.000 metri di altitudo la klimato esas kolda. La mezavalora yararapluvo-quanto esas plu granda proximKaribia, ube superiras 3.000 mm omnayare e preske ne existas sika sezono, kontraste kun la litoro diPacifiko, ube existas sika sezono de decembro til marto e la mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1.500 mm. En la montoza regioni la pluvo-quanto povas superirar 5.000 mm omnayare.Uragani ne minacas la lando, pro ol jacar sude de la zono di uragani (supre la 10°N).
La sektoro di servadi esas la precipua delekonomio di la lando. Pro la kresko di cirkulado di navi tra la kanalo, on mustis augmentar lua kapaceso, e to stimulis koloki en la substrukturo di la lando. Dum recenta yari, kreskis la komerco kunPopul-Republiko Chinia, qua nun esas fonto de 21% del importaci Panamana[1].
Malgre havar sua propra monetaro, nomizita "Balboa", ladolaro di Usa esas multe uzata por la habitantaro. Lakurso di kambio Balboa-Usana dolaro esas 1 po 1[1].
Mulieri de raso Kuna, en Panama.Defilo di Panamana studianti.Kirko di Santa Petrus an insulo Taboga, la 2ma maxim anciena de Amerika.Templo di lafido Bahaa enPanama-Urbo.
Segun statistiki daThe World Factbook por 2023, Panama havis4 404 108 habitanti[1], esanta un ek la min populoza landi diAmerika. Segun statistiki de 2010 pri raso, 65% de la habitantaro esis mestici di indijeni kun blanki, 12,3% esis indijeni, 9,2% negri o decendanti de Afrikani, 6,8% mestici di blanki kun negri, e 6,7% esis blanki.[1] Existas 7 indijena grupi en Panama: Ngäbe, Kuna (Guna), Emberá, Wounaan, Naso Tjerdi (Teribe) e Bri Bri.[2] La maxim multa negri e decendanti de Afrikani habitas Panama-Urbo o en lua metropolala regiono.
Plu kam 70% de la habitantaro esis urbala,[3] e cirkume la duimo habitasPanama-urbo o regioni vicina. La vivoesperado dil habitantaro atingis 77 yari en 2009, segun laMondal Organizuro pri Saneso. La sistemo pri publika saneso nun esas acensebla a preske omna habitanti dil urbala regioni.
La guvernerio di Panama ne kolektas statistiki prireligio, ma diversa fonti kalkulas ke 75% til 85% ek la habitantaro esaskatoliki dum ke 15% til 25% esasprotestanti. Cirkume 2% de la habitantaro praktikas lafido Bahaa, e 40 mil personi esas membri delEklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi. Existas mikra grupi di Adventisti,Testi di Jehova, Episkopalisti (c. 7 mil til 10 mil adepti), e komunitati di Judi e Mohamedani (c. 10 mil), Hindui, Budhisti ed altra Kristani, e mikra grupi di Rastafariani e di praktikanti di indijena religii.
L'idiomo oficala di la lando esas laHispana, tamen on parolas diversa lingui aborijena. Aborijena lingui ngäbe, buglé, kuna, emberá, wounaan, naso tjerdi e bri bri ank agnoskesas kom oficala lingui[4]. Angla linguo parolesas da Antiliana negri qui habitas la litoro di Atlantiko, ed ank esas la linguo uzata da multa stranjeri. L'Araba parolesas da Siriani e Libanani en la provinco Colón.
Pri eduko, segun statistiki de 2010, 94,1% de la habitantaro savis lektar e skribar (94,7% ek la viri, e 93,5% ek la mulieri). Eduko en Panama esas obligenda por pueri ed adolecanti evanta 6 til 18 yari.
Panamana kulturo havas granda Hispana influo, ma mixas kultural elementi Afrikana ed Indijena. Exemple dansotamborito, qua havas Hispana origino, kun ritmi, movi e temi Afrikana. Altra danso kun Afrikana influo nominesascongo, ed esas populara en negra komunitati de la norda litoro, nome regiono Costa Arriba. La danso e muzikala ritmocumbia, simila a Kolumbianacumbia, havas granda populareso.
Lamuziko di Panama ank esas multe divesa.ArtistiEl General,Nando Boom ed altri kreis tale nomizitareggae en Español, qua pose evolucionis e populareskis en altra landi sub nomoreggaeton. Altra populala muzikala stili esas Haitianacompas,jazo,blues,salsa,reggae erock. Jazo en Panama havas longa historio, komencinta kunLuis Russell, pianisto qua voyajis aNew Orleans en 1919, e portis multa kontributadi. En 1940 existis adminime 10 jazo-orkestri che urbo Colón. Altra exemplo pri jazo-muzikisti Panamana esis pianisto e kompozisto Victor Boa, bas-gitaristo Clarence Martin, e pianistoDanilo Pérez, qua organizis l'unesma jazo-festivalo di la lando en 2004.
Lakoquoarto Panamana mixas Hispana, Afrikana ed Indijena influi, kun multa tropikala frukti. La precipua ingredienti uzata esasmaizo,rizo, farino di frumento,banano koquita,manioko, karni de bovo, hano e porko, e fishi.
Segun historiisto ed esayisto Rodrigo Miró, l'unesma autoro diliteraturala verko en Panama esis Hispano Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, qua kreis karaktero "Andrea de la Roca" en lua libroHistoria General y Natural de Las Indias, de 1535. Tamen, l'unesma exemplero literaturala de Panama esisLlanto de Panamá a la muerte de don Enrique Enríquez, skribita dum la 17ma yarcento. Dum l'epoko diromantikismo (komenco dil 19ma yarento) aparisManuel María Ayala (1785-1824) eTomás Miró Rubini (1800-1881). Pose aparis José María Alemán (1830–1887),Gil Colunje (1831-1899),Amelia Denis de Icaza (1836-1911), Darío Herrera (1870-1914),Ricardo Miró (1883-1940) ed altri.
Dum multa yari,basbalo esis la maxim popularasporto en Panama, pro Usan influo. Adminime 140 Panamani ludas o ludis en Usana basbalo-esquadi.Volebalo,taekwondo,golfo,teniso,Usana futbalo,rugbio*,hokeo* sur agro esoftball ank esas populara. Panama anke havas quar sportisti mencionata en l'Internaciona Salono di la Famo priBoxo:Roberto Durán, Eusebio Pedroza, Ismael Laguna, e Panama Al Brown.
De la fino di la20ma yarcento til nun,futbalo populareskas kom sporto en Panama. La Nacionala Ligo pri Futbalo e la nacionala esquado pokope atraktabas spektanti.Basketbalo,volebalo,taekwondo,golfo eteniso anke havas populareso. Segun inquesto de 2013, 75% respondis kefutbalo esis lia preferata sporto, kontre 19% qui mencionisbasbalo, 4% qui mencionisboxo, e 2% qui mencionisgimnastiko[5]. En 2018, Panama unesmafoye partoprenis laMondala Kupo di Futbalo.
.jpg)
