Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Irez a kontenajo
WikipedioLa Libera Enciklopedio
Serchuro

Kazakstan

De Wikipedio
Kazakstan
Қазақстан Республикасы
Qazaqstan Respūblīkasy
Республика Казахстан
Respublika Kazakhstan
Standardo di KazakstanBlazono di Kazakstan
Nacionala himno:
Mea Kazakstan
Urbi:
Chefurbo:Astana
Precipua urbo:Almatı
Lingui:
Oficala lingui:Kazaka,Rusa
Tipo:Republiko
·Prezidanto:Qasım-Jomart Toqayev
·Chefministro:Oljas Bektenov
Surfaco:(9ma maxim granda)
· Totala:2 724 900 km²
· Aquo:1,7 %
Habitanti:(63ma maxim granda)
· Totala:18 744 548[1] (2018)
·Denseso di habitantaro:5,94 hab./km²
Plusa informi:
Valuto:tenge
Veho-latero:dextre
ISO:KZ
KAZ
398
Reto-domeno:.kz,.қаз*

Kazakstan, oficaleRepubliko Kazakstan esas lando jacanta an centralAzia. Ol havas kom viciniRusia weste e norde,Popul-Republiko Chinia este, eKirgizistan,Uzbekistan eTurkmenistan sude. Ol esas la maxim vasta lando senlitora de la mondo, kun plu kam 2,7 milion km². Ol produktas 60% de lanaturala gaso de central Azia.

Historio

[redaktar |redaktar fonto]
 Precipua artiklo:Historio di Kazakstan

Kazakstan ja habitesis dalHomo sapiens dum lapetr-epoko, ma ante to,Pithecanthropus erectus eSinanthropus pekinensis ja habitabis la regiono cirkume 1 miliono til 800 mil yari ante nun. La regiono esas bona por pastoral agadi. Dum la nomizita "Neolitikala revoluciono" (anke nomizita "agrokultivala revoluciono") aparis populi qui nomizesisAtbasar,Kelteminar,Botai, eUst-Narym. Historiisti kredas ke la populoBotai domestikigiskavalo en lastepo.

Braceleto de la Huni.

Dum la komenco dilunesma yarmilo la stepo proximKaspia maro habitesis da diversa populi, precipue nomadi, qui parolis Indo-Europana lingui od Uralika lingui. Kande Huni eniris la regiono dum l'1ma yarcento parto del originala habitanti diplasis weste, dum ke altra intermariajis kun la Huni. De la 2ma til la 5ma yarcento la populoYueban arivis en la regiono. Dum la8ma e9ma yarcenti,Arabi invadis la regiono ed introduktisislamo. Malgre lua anciena historio, la politikala uniono di la regiono nur eventis pos laMongola invado dum la13ma yarcento. Mongoli kreis administrala distrikti, qui tandem divenis parto de la Khanio di Kazakia.

Dum ta epoko, la tradicionala nomadeso e l'edukado di bestii duris en lastepo. Dum la 15ma yarcento gradope developesis lalinguo, kulturo ed ekonomio Kazaka inter la lokala Turkika tribui. Dum la17ma yarcento Kazaki luktis kontre l'Oiriati, federuro di Mongola tribui, inkluzite la tribuo Dzungar, e vinkis li en du batalii, en 1726 e 1729.

Decendanti de Rusa koloniigisti en Kazakstan.

Dum la19ma yarcentoRusa imperio komencis lua expanso tra central Azia. Konflikti kun Britanian interesti en la regiono eventis pos1813 - kande Rusi signatis la kontrato di Gulistan kunPersia - til1907, kande Rusia e l'Unionita Rejio signatis kontrato qua definis la regioni sub domeno Rusa e la regioni sub domeno Britaniana. Pos layari 1890a kreskis l'ekmigro di Rusi vers Kazakstan. On kalkulas ke cirkume 400.000 Rusi enmigris dum la 19ma yarcento, e cirkume 6 milion Slavi, Germani, Judi ed altra populi enmigris dum l'unesma triimo de la20ma yarcento.

Pos la falio di Rusa imperio en1918, Kazakstan havis kurta periodo di autonomeso, ma ye la26ma di agosto1920 ol divenis l'Autonoma Socialista Sovietiana Republiko di Kirgizia. En la5ma di decembro1936 ol divenis laRepubliko Socialista Sovietiana Kazakstan. De1926 til1939 la regiono perdis cirkume 22% di lua habitantaro prohungro o multa ekmigreso.

Kande komencis l'agitesi en Sovietiana republiki pri nedependo, Kazakstan deklaris lua suvereneso interne Sovietia. En la16ma di decembro1991 Kazakstan divenis la lasta Sovietiana republiko qua deklaris sua nedependo de Sovietia. Sub la guvernerio diNursultan Nazarbayev, qua asumis l'ofico en1989, la lando komencis adoptar l'ekonomio di merkato. Pro lua jaceyi dipetrolo enaturala gaso, l'ekonomio kreskis forte de pos la yaro2000.

Ye la19ma di marto2019,Nursultan Nazarbayev anuncis lua renunco a la prezidanteso.Qasım-Jomart Toqayev remplasis ilu la sequanta dio.[2]

Politiko

[redaktar |redaktar fonto]
Senato di Kazakstan, 2018.

Kazakstan esas parlamentalarepubliko. Lachefo di stato esas laprezidanto, qua nominas lachefministro, qua esas lachefo di guvernerio].Nursultan Nazarbayev guvernis kom prezidanto de la nedependo en1991 til la19ma di marto2019, kande ilu renuncis.[2]Qasım-Jomart Toqayev asumis provizore la prezidanteso la sequanta dio.

Lualegifala povo konsistas ek parlamento, kompozata da du chambri. La basa chambro (Majilis) havas 107 membri qui elektesas dal populo por 5 yari. L'alta chambro esas la Senato, qua havas 47 membri, di qui 40 elektesas da lokala asemblaji por 6 yari, e la cetera elektesas dal prezidanto. Pluse, l'ex-prezidanti di la republiko automatale divenas dumviva senatani.

Existas 44 judiciisti en la Supra Korto di Kazakstan, kontre ke la Konstitucala korto havas 7 membri.

Geografio

[redaktar |redaktar fonto]
Mapo di Kazakstan kun lua precipua urbi.
MontaroTian Shan.
Klimatala mapo di Kazakstan.
Stepo proximAlmatı.

Kun 2,7 milion km² - surfaco equivalanta olta de Westal Europa - Kazakstan esas la 9ma maxim vasta lando del mondo. Ol havas6 846 km di frontieri kunRusia,2 203 km kunUzbekistan,1 533 km kunPopul-Republiko Chinia,1 051 km kunKirgizistan, e 379 km kunTurkmenistan. Granda parto di lua surfaco jacas enAzia, ma mikra teritorio jacas weste delUrali, enEuropa.

La teritorio di Kazakstan iras deKaspia maro weste til lamontaro Altai. La Kazakstananastepo kovras804 500 km², equivalanta ad 1/3 de la stepi de la lando. Sud-este de la lando jacas la montaroTian Shan. Lua maxim alta monto havas 7.010 metri dialtitudo.

La precipua fluvii e riveri de la lando esas Ili, Irtysh, Ishim,Ural (weste de la lando) eSyr Darya, e la precipua lagi esasBalkash e Zaysan. Lamaro Aral, olim la 4ma maxim granda lago de la mondo, kovrinta 68 mil km², gradope diminutis pro la trouzo poririgaco dil aqui de la riveri qui debushis an ol. Nun, ol restas dividita en du parti: la norda Aral kovris 3,8 mil km² en 2008, kontre ke suda Aral kovris 3,3 mil km² en 2005. L'aqui de la du parti esas multe kontaminata per pest-ocidili e pezoza metali.

La dominacanta klimato norde de Kazakstan esas kontinentala, kun varma someri e vintri multe kolda. Sude e de la lando la klimato esas miarida (Bsk, segun laklimatala klasifikuro da Köppen) o kolda arida (Bwk).Nur-Sultan esas la 2ma maxim kolda chef-urbo del mondo, dopUlan Bator. Quale en altra arida regioni, lapluvo-quanto esas poka, e la vintri esas multe sika.

Ekonomio

[redaktar |redaktar fonto]
 Precipua artiklo:Ekonomio di Kazakstan

Demografio

[redaktar |redaktar fonto]
Evoluciono dil habitantaro di Kazakstan 1950-2014.
Kazakstanana mulieri.

Segun statistiki deThe World Factbook por 2018, Kazakstan havis18 744 548 habitanti. La maxim multa (63,1%) esas Kazaki. Rusi esas 23,7%, Uzbeki esas 2,9%, Ukrainani esas 2,1%, Uiguri esas 1,4%, Tatar 1,3%, Germani esas 1,1%, ed altra etnii esas 4,4% segun statistiki por 2009.[1]

L'oficala linguo di la lando esasKazaka parolata o komprenata da 74% de la habitantaro.Rusa ank esas oficala, e parolata o komprenata da 94% de la habitantaro (statistiki por 2009).[1]

Lareligio kun maxim granda nombro di adepti esas Islamo (70,2% de la habitantaro). Kristani esas 26,2%, precipue Ortodoxa Rusi, 2% praktikas altra religii, 2,8% esas atei, e 0,6% ne informis pri religio.[1]

Lua maxim populoza urbi esasAlmatı,Nur-Sultan,Qarağandı,Şımkent,Atıraw eÖskemen.

Kulturo

[redaktar |redaktar fonto]
Tapiso Kazakstanana.

Islamo, la dominacanta religio di Kazakstan, influis l'arto, la mestiero e la koquarto di Kazakstan, exemple la tradicionala tapisi e tapeti kun abstrakta desegnuri. Dum yarcenti, Kazakstanani edukismutoni,kameli ekavali por transporto, e por furnisar vestaro ekarno. La koquo-ingredienti e tekniki influesis multe dal vivo-stilo nomada, exemple la tekniki por konservar nutrivi, exemple saltigar e sikigar la karno, od uzar acidatra lakto, pro ol esas plu simpla sparar kam fresha lakto.

Laliteraturo di Kazakstan definesas kom "tota literaturo, imprimata o parolata, produktita enKazakstanana linguo dal populo Kazakstanana qui habitas central Azia.[3] Ol inkluzas la verki produktita en laRepubliko Socialista Sovietiana Kazakstan ed ank enKazaka Khanio. Segun Chiniana fonti de la 6ma til la 8ma yarcenti, la populi qui lor habitis Kazakstan havis forta parolala tradiciono pri poezio. La verki daAbaý Qunanbaýulı (1845 til 1904) kontributis por prezervar la folkloro di la lando. Inter altra importanta nomi en la literaturo,filozofio ecienco di la lando esas:Şäkärim Qudaýberdiulı,Muxtar Äwezov,Ğabït Müsirepov,Qanış Sätbayev,Muxtar Şaxanov,Säken Seýfwllïn eJambıl Jabaýulı.

Statala FilarmonialaOrkestro di Kazakstan

Primuziko, l'Orkestro Kurmangazy di Tradicionala Instrumenti, La Statala Filarmoniala Orkestro di Kazakstan, la Nacionala Opero e la Chambro-orkestro di Kazakstan esas la precipua de la lando. Rusia influis la vivo muzikala di la lando per du formi: unlatere, li kreis koncerto-domi, orkestri, konservatorii ed altra institucuri por docar klasika muziko; altralatere li probis enkorpigar tradicionala muziko e tradicionala instrumenti en ca orkestri. Dum la komenco dil 19ma yarcento, Kazakstanana muziko transskribesis per lineara not-sistemo, e kelka muzikisti adaptis folklorala muziki a la stilo klasika ocidentala, adportita dal Rusi.

Nun, existas esforci pri rekuperar la tradicionala folklorala muziko qua praktikesis ante Rusa influo. Tamen, nova generacioni di muzikisti anke probas mixar tradicionala instrumenti e muziki ajazz erock, exemple la bandi Urker e Ulytau.

Multa Olimpiala sporti praktikesas en Kazakstan, nomeboxo. Priatletismo, du importanta nomi esasDmïtrïý Karpov eOlʹga Rıpakova, qua ganis tri Olimpiala medalii: arjenta en Beijing-2008, ora en London-2012, e bronza en Rio de Janeiro-2016.

Futbalo esas la maxim populara sporto en la lando. Altra populara sporti esasbasketbalo,hokeo sur glacio,bandy (konsiderata 'ancestro' dilhokeo* sur glacio]) eboxo. La maxim famoza Kazakstanana basketbalisto esisÄljan Jarmuxamedov, qua ludis por la basketbalo-esquado di CSKA e porSovietia dum la yari 1960a e 1970a.

Referi

[redaktar |redaktar fonto]
  1. 1234Kazakhstan - The World Factbook -Publikigita da CIA. URL vidita ye 23ma di novembro 2018. 
  2. 12Kazakh leader Nazarbayev resigns after three decades -Publikigita da BBC. Dato di publikigo: 19ma di marto 2019. URL vidita ye 23ma di marto 2019. Idiomo: Angla.
  3. Kazakh literature -Autoro: Walter Feldman. Publikigita da Encyclopædia Britannica. URL vidita ye 31ma di oktobro 2017. 
v · d · m
Nedependanta e dependanta teritorii enAzia
Suverena statiAfganistanAzerbaijanBahrainBangladeshBruneiBhutanChiniaEstal TimorFilipiniIndiaIndoneziaIranIrakIsraelJaponiaJordaniaKambodjaKazakstanKirgizistanKuwaitLaosLibanoMalaiziaMaldiviMyanmarMongoliaNepalNord-KoreaOmanPakistanKatarSaudi-ArabiaSingapurSiriaSri LankaSud-KoreaTajikistanTailandoTaiwanTurkmenistanTurkiaUnionita Araba EmiriiUzbekistanVietnamYemen
Stati kun restriktita agnoskoAbkhaziaRepubliko ArcahTurka republiko di Norda ChiproSud-OsetiaTaiwan
Nesuverena teritorii, inkluzite
regioni kun specala stando en Chinia
Australia:Insulo ChristmasInsuli Cocos (Keeling)
P R Chinia:Hong KongMakau
Unionita Rejio:Akrotiri e DhekeliaBritaniana teritorio che Indiana Oceano
Obtenita de "https://io.wikipedia.org/w/index.php?title=Kazakstan&oldid=1097022"
Kategorii:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp