Itialpabeto a Filipino, kaaduanna a mangirepresentar itibokal (kas pagariganpay) ken manmano akonsonante (kas pagariganyelo), ket iti dadduma ngaortograpia mabalin a mangirepresentar iti bokal wenno konsonante.
Ti kadaanan a direkta a kapuonan ti letra a Y ketSemitiko a letra awaw (maibalikas kas[w]), taudan met tiF,U,V, kenW. Kitaen tiF para iti dagiti detalye. Nagparang-ay tialpabeto a Griego kenLatin manipud iti porma aPenisio ti daytoy a nasapa nga alpabeto.
Naibatay ti porma ti moderno a letra a Y iti Griego a letra aupsilon. Agpetsa daytoy a letra itiLatin ti umuna a siglo K.K.P., no naipakaammo ti upsilon iti maikadua a daras, iti daytoy a gundaway adda ti "sakana" tapno mangilasin iti daytoy. Nausar ti Y tapno isurat dagitisao a pinautang manipud itiAtiko a dialekto ti Griego, nga addaan iti saan a Latin a bokaliko nga uni a/y/ (kas masarakan iti moderno aPranses acru ("naata") wennoAleman agrün ("berde")) iti dagiti sasao a naibalikas babaen ti/u/ iti nagkauna a Griego.
Gapu ta ti[y] ket saan a patneng a uni ti Latin, marigatan dagiti agsasao iti Latin a mangibalikas iti dayta, ket kadawyan a /i/ ti pannakabalikasna.[masapul a dakamaten] Dadduma a Latin a sasao a nagtaud itiItaliko ti nagipatarus met iti 'y': ti maysa a kadawyan a panangiletra ti Latin asilva "bakir" ketsylva, kasanalohia itiGriego akognado kensinonimo ngaὕληhū́lē.
Nausar ti letra a Y tapno mangirepresentar iti uni nga /y/ itiDaan nga Ingles, ngarud nausar tiLatin nga⟨u⟩,⟨y⟩, ken⟨i⟩ para mangirepresentar iti dagiti nagduduma nga uni. Ngem, idi panawen tiTengnga nga Ingles, napukaw ti/y/ ti nagtimbukel a unina ket nagbalin a kapada ti⟨i⟩ (/iː/ ken/ɪ/). Gapuna, naisurat ti adu a sasao a sigud nga addaan iti⟨i⟩ iti⟨y⟩, ken ti kasumbangirna.
Iti Moderno nga Ingles, mabalin a mangirepresentar ti⟨y⟩ iti isu met laeng a bokal nga uni ti letra nga⟨i⟩. Ad-adda a nainget iti Moderno nga Ingles (ngem iti Tengnga ken nasapa a Moderno nga Ingles) ti panagusar ti⟨y⟩ tapno mangirepresentar iti bokal. Mapasamak daytoy a panagusar nangnangruna iti tallo nga aglawlaw: (1) para itiupsilon iti Griego asao a pinautang (kas pagarigan, Ilokano a "sistema"← Espaniol asistema, Ingles asystem← Griego aσύστημα), (2) iti ngudo ti maysa a sao (rye "senteno",city "siudad"; mangidilig ticities, a sadiay maudi ti S), ken (3) iti lugar ti I sakbay tipanagpatingga nga-ing (dying "matmatay",tying "mangigalgalut").
Kas konsonante iti Ingles, kadawyan a mangirepresentar ti⟨y⟩ itipalatal approximant,/j/ (year "tawen",yore "napalabas (a panawen)"). Iti daytoy a panagusar, sinuktan ti letra nga Y tiTengnga nga Ingles a letra ayogh (Ȝȝ), a nagparang-ay manipud iti letra aG, iti kamaudiananna manipud itiSemitiko agimel. Mabalin met a mangirepresentar ti yogh iti dadduma pay a uni, kas iti/ɣ/, a naisurat idi agangay kasgh iti Tengnga nga Ingles.
Idi naipakaammo tipagimprentaan itiGran Britania, nausar niWilliam Caxton ket dadduma pay nga Ingles nga agim-imprenta iti Y imbes a Þ (thorn, Moderno nga Ingles ath), nga awan iti kontinental a tipograpia. Manipud iti daytoy a kombension nagparang ti panangiletra tithe kasye iti seudoarkaismoYe olde, kas pagariganYe Olde Shoppe ("Ti Daan a Tiendaan"). Ngem, iti laksid ti panangiletra, ti pannakabalikasna ket kas iti moderno athe (naipaganetget a/ðiː/, saan a naipaganetget a/ðə/).Ti panangibalikas tiye kas "yee" (/jiː/) ket moderno a penomeno, ket gapuna maysa a seudoarkaismo.
Iti dadduma asasao a Nordiko, nausar ti⟨y⟩ tapno mangirepresentar iti uni nga/y/. Naibelleng ti panangilasin iti nagbaetan ti/y/ ken/i/ itiIslandes kenPeroes, a mamagbalin iti panangilasin a puro a ortograpiko ken historikal. Iti Griego idi rugrugi ti maikadua a milenio, napasamak ti umasping a panagtipon ti/y/ (upsilon — Υ, υ) iti/i/ (iota — Ι, ι). Nataginayon daytoy a panangilasin itiDanes,Norwego, kenSueko.
Itisasao a Lumaud nga Eslabiko, naampon ti⟨y⟩ kas glipo para iticlose central unrounded vowel nga/ɨ/. Kalpasanna, nagtipon ti/ɨ/ iti/i/ itiTseko kenEslobako, idinto ta nataginayon ti uni iti Polako, nga addaan iti panangibalikas nga[ɘ]. Kasta met, itiTengnga a Gales, nausar ti⟨y⟩ tapno mangituding iti dagiti bokal a/ɨ/ ken/ɘ/, iti maysa a pamay-an a maipadto manipud iti puesto ti bokal iti sao. Sipud idin, nagtipon ti/ɨ/ iti/i/ iti dagitidialekto ti Akin-abagatan a Gales, ngem nataginayon ti/ɘ/.
