Dagiti sabsabali ti kaddakkel a planeta tapno maipadpada ida: Ngato nga aray:Urano kenNeptuno; maikadua nga aray:Daga,puraw nga ansisit ti bituen aSirius B,Venus; baba nga aray (inaramid ken naipadakkel dita baba nga imahen) – ngato:Márte kenMerkúrio; baba: tiBulan, dagiti ansisit a planetaPluto kenHaumea
Ti kaawagan a pita ket kabbaro laeng no ipadpada iti kaawagan a planeta a naggapu pay kadagiti taga-ugma a kapanawenan. Ti balikas a pita ket naadaw manipud iti balikas a Tinggian para iti daga. Daytoy a balikas ket kognado ti Ilokano a balikas a pitak. Daytoy a kaawagan ket napili ta saan met nga awan ti posibilidad nga iti maysa a paset ti law-ang, adda dagiti planeta a maipada iti daga, no sadino ket mabalin a tumaud ti biag.
Ti kaawagan met a planeta ket manipud iti taga-ugma a pagsasao aGriegoπλανήτης αστήρplanētēs astēr a kayat na a sawen ket "agkalkalautang a bituen". Ti balikas wenno makunkuna aplaneta ket taga-ugma, nga addaan kadagiti panakaamo tipakasaritaan,siensia,mitolohia, kenrelihion. Napansin dagidi nagkauna a kultura a kasla nailangitan, wenno emisario dagitiDiós. Orihinal nga adda pito a planeta. Daytoy ket relatido iti pammati dagiti Romano a dagiti pito a Dios ket agsisinnukat iti panagbantay kadagiti aramid ti lubong. Ti panagsasaruno dagitoy a dios ket umuna tiInit sumaruno tiBulan,Márte,Merkúrio,Hupiter,Venus kenSaturno. Basar kadaytoy kadagiti nagan dagiti pito nga aldaw ti lawas malaksid iti Dominggo a naggapu iti Latin a dies Dominicus (ti aldaw ti Apo):Domingo,Lunes (manipud iti Luna),Martes,Mierkoles,Huebes (ti Hupiter ket Iovi iti kaso a henitibo),Biernes kenSabado.
Iti agdama, adu pay laeng dagiti mamati iti astrolohia (maysa a panagadal a nagramut iti pammati a nasantoan dagiti planeta), a mangibagbaga a ti kuti dagiti planeta ket pagbaliwen na dagiti biag dagiti tattao no pay supiaten daytoy ti sientipiko a komunidad. Iti panagabanse ti kinaammo a sientipiko, nagsabalin ti pannakasirmata dagiti tattao kadagiti planeta, adun dagiti agsusupadi a patta. Uray ita, awan pay ti di-masupiat wenno inkontestado a panakaipalpalawag no ania ti maysa a planeta. Idi 2006, ofisial nga inampom tiKappon ti Internasional nga Astonomika (IAU) ti maysa a resolusion ngaagipalpalawag kadagiti planeta iti uneg tiSistema a Solar wenno Tutudngan ti Init. Daytoy a panagipalpalawag ket agpadpada a dinaydayaw ken binalbalaw, ken sinupsupiat dagiti sumagmamano a sientipiko.
No pay namin-adun a naisingasing a liklikawen dagiti planeta ti init, idi la maika-17 a siglo a nasuportaran dagiti pamaneknek daytoy a sirmata babaen dagiti immuna a teleskopio nga obserbasion nga astronomikal nga inaramid niGalileo Galilei. Iti naannad nga analisis ti datos ti obserbasion, naduktalan niJohannes Kepler a saan a nagtimbukel dagiti lilikawan wenno paliklikmutan dagiti planeta, no di ket arimbuklen wenno eliptikal. Iti isasayaat dagiti aparato ti obserbasion, nakita dagiti astronomo, a kas iti Daga, ket palpalikmuten na dagiti dadduma pay a planeta kadagiti bangking a liligusan wenno pagtayyekan, ken addaan kadagiti agpada a langa dagiti dadduma kas koma gorra ti yeloIngles:ice-cap ken dagititiempo. Nanipud idi rugi tiPanawen ti Law-ang, naammoan babaen kadagiti obserbasion manipud kadagiti probo wenno panukain (panagsukisok ti limbang) nga addaan kadagiti agpapada a langa ti Daga ken dagiti dadduma a planeta kas itibulkanismo,bagio,tektonika kenhidrolohia.
Dagiti planet a ket kadawyan a nabingbingay dagiti dua a nangruna a tipo: dadakkel, nababa ti densidadna ahigánte nga alingásaw, ken babbabassit, nabato a maradaga wennonaindagaan a planeta. Iti panagipalpalawag ti IAU, adda walo a planeta iti Sistema Solar. Iti panagsasarunoda manipud iti Init, adda uppat a naindagaan, Merkurio, Venus, Daga, ken Marte, santo uppat a higante nga alingassaw, Hupiter, Saturno, Urano ken Neptuno. Laonen pay ti Sistema Solar ti lima nga ansisit a planeta wenno pita: Ceres, Pluto (ti orihinal a maikasiam a planeta ti Sistema Solar),Makemake,Haumea, kenEris. Malaksid iti Marte, Venus, Ceres, ken Makemake, amin dagitoy ket liklikawen ti maysa wenno ad-adu pay a natural a satelite wenno allikaw wenno bulan.
Nanipud idi 1992, iti pannakaduktal kadagiti ruar-init a pita wenno extrasolar a planeta (dagiti planeta nga agliklikaw kadagiti sabali a bituen), nagrugi a maawatan dagiti sientipiko nga addaan iti pumada a karakteristika iti Daga dagiti planeta iti sibubukel a Galaxia ti Ariwanas (ti Dalan Gatas wenno Via Lactea wenno Nagririmpuok a Bituen).
Naimaldia a panakaaramid iti heosentriko a kosmolohika a modelo manipud itiCosmographia, Antwerp, 1539
Ti kapanunutan dagiti planeta ket naparang-ay iti pakasaritaanna, manipud kadagiti nainlangitan ngaagkalkalautang a bituen iti taga-ugma agingga kadagiti maralubong a banag ti panawen a sientipiko. Iraman pay itan ti konsepto saan laeng dagiti lubong iti Sistema Solar, no di ket pati dagiti ginasut kadagiti sabali nga extrasolar a sistema. Dagiti tinawtawid a saan a kinalawag iti panagipalpalawag kadagiti planeta ket nagbanag kadagiti adu a sientipiko a kontrobersia.
Iti taga-ugma, binigbig dagiti astronomo dagiti lawag nga agkutkuti iti tangatang. Inawagan dagiti taga-ugma a Griegoπλάνητες ἀστέρες (planetes asteres "agkalkalautang a bituen") wenno "πλανήτοι" (planētoi "agkalkalautang") nga iti tatata a panawen ti makunkuna a "planeta".[3] Iti taga-ugma aGresia,Tsina,Babilonia, ken kadagiti amin a sakbay a moderno a sibilisasion,[4][5] dandani nga agnanayon a namatmatian a ti Daga ti sentro ti law-ang ken amin a sabali a planeta ket palpalikmutan na ti Daga. Ti rason para kadagitoy a pannagipagarup ket kasla agparparang a dagiti bit-bituen ken planeta ket palpalikmuten da ti Daga ti tunggal-maysa nga aldaw,[6] ken ti nalawag asentido komun a puot a ti Daga ket nalagda ken natalinaay, ken daytoy ketsaan nga agkutkuti ngem nakatalna.
Ti immuna a sibilisasion nga addaan iti nairebbengan a teoria maipapan kadagiti planeta ket dagitiBabilonio, a nagtaeng idiayMesopotamia idi umuna ken maikasua a mileneo BC. Ti kaduogan a sibibiag a planetario a teksto nga astronomikal ket ti Babilonio aTableta a Benus iti Ammisaduqa, maysa a kopia iti maikapito siglo SK/BC a listaan dagiti panagpalpaliiw iti panagkutkuti ti planeta a Venus, nga amangan a napetsaan iti kaunaan a maikadua a mileneo BC.TiMUL.APIN ket maysa a paris itikuneiporme a tab-tableta a napetsaan manipud idi maika-7 a siglo BC nga agipakita ti panagkuti iti Init, Bulan ken dagiti planeta iti maysa tawen.[7]DagitiBaboliniko nga Astrologo ket nagaramid da kadagiti nagpaayan iti nagbalin tattan a makunkuna aLumaud nga Astrolohia.[8]TiEnuma anu enlil, a naisurat iti panawen aNeo-asirio idi maika-7 a siglo BC,[9]ket naglaon ti listaan dagitiPartaan ket dagiti panakaibagianda kadagiti sabsabali a selestial a penomeno a mairaman dagiti planeta.[10][11]TiBenus,Márte,Hupiter, kenSaturno ket nainaganan babaen dagitiBaboliniko nga Astrologo. Dagitoy laeng ti naamamuan a planeta aginggana ti panakaparnuay titeleskopio iti moderno a panawen.[12]
Gapu ta saan da nga interesado kadagiti nainlangitan a kasla dagiti Babilonios, dagiti taga-ugma a Griego ket immuna a saan da nga inikkan ti kinaipangruna dagiti planeta. DagitiPitagóriko idi maika-6 ken maika-5 asiglo BC ket nakaparang-ay da ti bukodda a teoria a maipanggep kadagiti planeta, a nabuklan ti Daga, Init, Bulan, ken dagiti planeta nga nagliklikmut ti maysa a "Tengnga nga Apuy" iti sentro ti Law-ang. NiPitágoras wenno niParménides ket isuda ti makunkuna nga immuna a nanginaganan ti rabii a bituen ken ti baggák (Venus) nga dagitoy ket maysa nga agpapada.[13] Idi maika-3 a siglo BC,Aristarko iti Samos ket nagitukon ti maysa aheliosentriko a sistema, a segun nga ti Daga ken dagiti planeta ket paliklikmuten da ti init. Nupay kasta, ti heosentriko a sistema ket isu ti nagturay aginggana tiSientipiko a Rebolusion.
Idi panawen ti umuna siglo BC, idi agdama tiHelenistika a paset ti panawen, dagiti Griego ket nangrugida nga agiparang-ay kadagiti bukodda a panggep iti matematika par aiti panagipadto ti puseto dagiti planeta. Dagityo a kapanggepan, a naibatay iti heometria ngem saan a kas ti aritmetika dagiti Babilonio, ket daytoy ti manglabas to dagiti narigat a teoria ken kasayaat dagiti Babilonio, ken nagbanagan kadagitikaaduan a tignay ti astronomia a napalpaliiw manipud iti Daga nga inususar ti mata laeng. Dagitoy a teoria ket nakaabotda kadagiti kangatuan a panagisao itiAlmagesto a sinurat babaen niPtolomio idi maika-2 a siglo CE. Nakakomkompleto ti panakaiturayan to modelo ni Ptolomelio a daytoy ket simmukat kadagiti amin nga obra iti astromia ken isu pay laeng ti maitudtudo nga atronomiko a teksto para kadagiti i3 a pagilian iti Lumaud a lubong.[14] Kadaiti Griego ken Romano adda dagiti naamammoan a pito a planeta, ti tunggal maysa ketnagipagarup a tiagliklikmut iti Daga segun dagiti narigat a linteg inbaga ni Ptolomio. Dagitoy ket, iti dumakdakkel a panagurnos manipud iti Daga (ti panagurnos ni Ptolomio): ti Bulan, Merkurio, Benus, ti Init, Marte, Hupiter, ken Saturno.[15][14][16]
Idi 499 CE, ti taga-India nga astronomo a niAryabhata ket nangisingasing ti planetraio a modelo a nalawag a nangitipon ti [[panagtayyek ti Daga] iti pagtayyekanna, nga isu ket nangipalplawag ti gapuanan ti maiparparang a maaw-awatan nga agpalaud a panagungunay dagiti bituen. Isu pay ket namatmati a dagiti panagtayyek dagiti planeta ketimmitlog.[17]Adu kadagiti simmursurot kenni Aryabhata idiayAbagatan nga India, a dagiti pamunganayanna idiay kadagiti inaldaw a panagtayyek ti Daga, ken dagiti dadduma pay, ket sinursurot ken dagiti dadduma pay nga obrana a naibatay kaniada[18]
Idi 1500, niNilakantha Somayaji itieskuela ti astronomia ken matematika ti Kerala, iti bukodna aTantrasangraha, ti napabaro a modelo ni Aryabhata.[19] Iti bukodna ngaAryabhatiyabhasya, ti maysa a komentario para itiAryabhatiya ni Aryabhata, isu ket nangiparang-ay ti maysa a planetario a modelo a ti Merkurio, Benus, Marte, Hupiter ken Saturno ket liklikmutenda ti Init, ken daytoy met ket likmutanda ti Daga, daytoy ket kapadpada tiTi koniko a sistema a kalpasan daytoy nga insingasing babaen niTycho Brahe iti naladaw a maika-16 a siglo. Kaaduan kadagiti astronomo iti Eeskuela ti Kerala a nnagsursurot kaniana ket inaw-awatda daytoy a planetario a sistema.[19][20]
Idi maika-11 a siglo, tipanaglasat ti Benus ket pinaliiw idi babaen niAvicenna, a nangibagbaga a tiBenus, mabalin a sagpaminsan, ket adda iti baba ti Init.[21] Idi maika-12 a siglo, niIbn Bajjah ket nagpaliiw idi kadagiti "dua a planeta a kas dagiti nangisit a piltak iti sanganan ti Init", nga intono kua ket nainaganan a kas tipanaglasat ti Merkurio ken Benus babaen tiMaragha nga astronomo a niQotb al-Din Shirazi idi maika-13 a siglo.[22] Nupay kasta, ni Ibn Bajjah ket saanna a napaliiw ti panaglasat ti Benus, ket awan ti napasamat iti kabibiagna.[23]
Dagiti Renasimineto a planeta, ca. 1543 aginggana ti 1781
1 Mercury
2 Benus
3 Daga
4 Mars
5 Hupiter
6 Saturno
Iti idudumteng tiSientipiko a REbolusion, nagbalbaliw ti pannakaawat ti termino a "planeta" manipud kadagiti agbalballasiw iti langit (a mainaig itilugar ti bituen); iti bagi nga agliklikmut iti Daga (wenno ti naipampmattianidi iti dayta a panawen); ken idi maika-16 a siglo iti banag a dagus a nagliklikmut iti Init idi nakagun-od ti pannakaawat tiheliosentriko a modelo niCopernicus,Galileo ken niKepler.
Isunga ti Daga ket nairaman kadagiti listaan ti planeta, bayat a nailaksid ti Init ken ti Bulan. Iti immun-una, idi naduktalan dagiti immuna a satelite ti Hupiter ken Saturno idi maika-17 a siglo, dagiti termino a "planeta" ken "satel=lite" ket nagsisinnukat ket agpapada a naus-usar – urayno ti naud-udi a naibagbaga ket nain-inut a nagbalin nga ad-adu a naus-usar kadagiti sumakbay a siglo.[24] Manipud idi tengnga ti maika-19 a siglo, ti bilang dagiti "planeta" ket napardas nga immad-adu gapu kadagiti ania man a baro a naduktalan a banag a dagus a mangliklikmut ti Init ket nailista idi a kas maysa a planeta babaen ti sientipiko a komunidad.
Idi maika-19 a siglo dagiti astronomo ket nangrugrugida a namatmati a dagiti kinaudi a naduktalan a bagbagi a naidasig idi a planeta kadagiti ganganai a gudua ti siglo (a kas tiCeres,Pallas, ken tiVesta) ket maigiddiat a sabsabali manipud kadagiti tradisonal a planeta. Dagitoy a bagiu ket nakibinningayda ti agpapada a rehion iti limbang a nagbaetan ti Marte ken Hupiter (tubarikes ti asteroid), ken addaan dagitoy ti basbassit a masaa; gapu ti nagbanagan daytoy, dagitoy ket nabaliwan ti pannakaidasigda a kas dagiti "asteroid". Iti kaawan kadagiti ania man a panangipalpalawag, ti maysa a "planeta" ket naawawatan idi a kas ti ania man a "dakkel" a bagi a nangliklikmut iti Init. Gaputa adda dagiti dakkel unay a baetan ti kadakkel dagiti asteroid ken dagiti planeta, ken dagiti kaadu ti nagsasaruno a baro a naduktalan ket kasla nagpatingga idi naduktalan ti Neptuno idi 1846, awan idi ti nalawag a pannakasapul ti pormal a panangipalpalawag.[25]
Nupay kasata, idi maika-20 a siglo, tiPluto ket naduktalan idi. Kalpasan dagiti immuna a panagpalplaiiw a nakaiturongan ti pammati a daytoy idi ket dakdakkel ngem ti Daga,[26] ti banag idi ket dagus nga inaw-awat a kas ti maikasiam a planeta. Ti adu pay a panagpalplalliw ket nakabiruk a ti bagi ket napudnuan a basbassit: idi 1936, niRaymond Lyttleton ket nangisingasing a ti Pluto ket mabalin a nakatalaw a satelite tiNeptuno,[27] ken niFred Whipple ket nangisingasing idi 1964 a ti Pluto ket mabalin a maysa a kometa.[28] Nupay kasta, gapu ta daytoy ket dakdakkel pay laeng ngem dagiti naamammuan nga asteroid ken kasla saan nga adda kadagiti dakdakkel a populasion,[29] daytoy ket nakatalinaay ti kasasaadna aginggana idi 2006.
Dagiti planeta 1930–2006
1 Merkurio
2 Benus
3 Daga
4 Marte
5 Hupiter
6 Saturno
7 Urano
8 Neptuno
9 Pluto
Idi 1992, dagiti astronomo a niAleksander Wolszczan ken niDale Frail ket nangpakdaarda ti pannkaduktal kadagiti planeta iti lawlaw ti maysa apulsar, tiPSR B1257+12. Daytoy a pannakaduktal ket sapasap a naikedkeddeng a ti immuna a nalawag a pannkaduktal iti planetario a sistema iti lawlaw iti sabali a bituen. Ken idi Oktubre 6, 1995, niMichel Mayor ken niDidier Queloz itiUnibersidad ti Hinebra ket nangipakdaarda ti immuna nalawag a pannakaduktal iti maysa nga eksoplaneta nga agliklikmut iti maysa nga ordinario anangruna nga agsisinnaruno a bituen (51 Pegasi).[30]
Ti pannakaduktal kadagiti ekstrasolar a planeta ket nakaituronga ti sabali pay a saan a nalawag a pannkaipalplawag iti planeta; ti puntos a ti planeta ket agbalinen a maysa a bituen. Adu kadagiti naamammuanen nga ekstrasolar a planeta ket ket ad-adu a dakdakkel ngen ti masa iti Hupiter, a ganganai a makaabut kadagiti nainlangitan a banag a tinawtawagan a kas dagiti "kayumanggi nga ansisit".[31] Dagiti kayumanggi nga ansisit ket sapsap dagitoy a naikedkeddeng a bituen gapu ti abilidadda makilunag itideuterio, ti nadagdagsen nga isotopo tihidrohenio. Bayat a dagiti bituen a dakdakkel ngem 75 a beses iti Hupiter ket makilunag iti hidrohenio, dagiti bituen kadagiti masa ti 13 a Hupiter ket makilunag iti deuterio. Nupay kasta, ti deuterio ket saan unay nga adu, ken kaaduan kadagiti ansisit ket nabayagdanton nga agsardeng a makitipon iti deuterio sakbay a maduktalan dagitoy, a makaaramid kaniada a narigat a malasin manipud kadagiti dakkel unay a planeta.[32]
Gapu kadagiti pannkaduktal idi las-ud ti kinaudi a gudua ti maika-20 a siglo kadagti ad-adu a banag iti kaunegan ti Sistema a Solar ken dagiti dakkel a banag iti lawlaw dagiti bituen, adda dagiti suppiat a rimsua no kasano ti mangbukel ti maysa a planeta. Adda dagiti naisangayan a di pannakaitunosan no ti maysa a banag ket maikeddeng a maysa planeta no daytoy ket paset ti maysa a naisangayan a populasion a kas ti maysa ngabarikes, wenno daytoy ket dakkel umayen a agpataud ti enerhia babaen titermonuklear a panaglunag itideuterio.
Adda dagiti umad-adu a bilang dagiti astronomo a nangitaktakder para iti Pluto a maikkat ti pannkaidasigna akas maysa a planeta, gapu ta dagiti adu a kapadpadana a banag anga umab-abot ti kadakkelna ket nabirukanen iti isu met laeng a rehion iti Sistema a Solar (tiBarikes ti Kuiper) idi las-ud ti tawtawen ti 1990 ken dagiti nasapa a tawtawen ti 2000. Ti Pluto ket nabirukan idi a kas maysa a bassit a bagi iti populasion kadagiti rinibu.
Adda kadagitoy ket mairaman tiQuaoar,Sedna, kenEris ket naibagbaga idi kadagiti nadayeg a pagiwarnakan a kas timaikasangapulo a planeta, nupay kasat daytoy ket napay a nakaawat iti sientipiko a pannakabigbigan. Ti pannkairangarng ti Eris idi 2005, ti maysa a banag a 27% a dakdakkel ngem ti Pluto, ket nakapartuat ti kammasapulan ken ti punliko nga essem para iti opisial a pannakaipalplawag iti planeta.
Ti panangaku daytoy a problema, ti IAU ket nangirugi ti pannkapartuat tipannakaipalplawag ti planeta, ken nagpataud iti maysa idi Agusto 2006. Ti bilang dagiti planeta ket bimmassit iti walo kadagiti dakdakkel unay a bagi nga dda itinakaliklik ti pagtayyekanda (Merkurio, Benus, Daga, Marte, Hupiter, Saturno, Urano, ken Neptuno), ken napartuat ti maysa a baro a klase dagitiansisit a planeta, nga immununa a naglaon kadagiti tallo a banag (Ceres,Pluto kenEris).[33]
↑"IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution Votes"[IAU 2006 Sapasap a Gimong: Nagbanagan dagiti IAU Resolusion a Butos].International Astronomical Union[Kappon ti Internasional nga Astronomiko] (iti Ingles). 24 Agosto 2006.Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2009-12-30. Naala idi2009-12-30.
↑Working Group on Extrasolar Planets (WGESP) of the International Astronomical Union (28 Pebrero 2003)."Position Statement on the Definition of a "Planet"" (iti Ingles). Naiyarkibo manipud itikasisigud idi 2008-07-25. Naala idi2008-08-23– babaen ti dtm.ciw.edu.
↑Liddell, H. G.; Scott, R. (1996).A Greek-English Lexicon (iti Ingles) (Maika-9ngaed.). Oxford: Clarendon Press.ISBN0-19-864226-1.
↑Neugebauer, Otto E. (1945). "The History of Ancient Astronomy Problems and Methods"[Ti Pakasaritaa ti Taga-ugma a Parikut ti Astronomia ken dagiti Pamay-an].Journal of Near Eastern Studies[Warnakan kadagiti Panagdal ti Asideg a Daya] (iti Ingles).4 (1): 1–38.doi:10.1086/370729.
↑Ronan, Colin (1996). "Astronomy in China, Korea, and Japan"[Astronomia idiay in Tsina, Korea ken Hapon]. Iti Walker, Christopher. (ed.).Astronomy Before the Telescope[Astronomia Sakbay ti Teleskopio] (iti Ingles). New York: St. Martin’s Press. p.264–265.
↑Kuhn, Thomas S. (1957).The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought[Ti Copernica a Rebolusion] (iti Ingles). Cambridge: Harvard University Press. pp.5–20.
↑Rochberg, Francesca (2000). "Astronomy and Calendars in Ancient Mesopotamia"[Astronomia ken dagiti Kalendario iti Taga-ugma a Mesopotamia]. Iti Sasson, Jack (ed.).Civilizations of the Ancient Near East[Dagiti Sibilisasion iti Taga-ugana nga Asideg a Daya] (iti Ingles). Vol.3. p.1930.
↑Holden, James Herschel (1996).A History of Horoscopic Astrology: From the Babylonian Period to the Modern Age (iti Ingles). Tempe, Arizona: AFA. p.1.ISBN978-0-86690-463-6.
↑Hunger, Hermann, ed. (1992).Astrological Reports to Assyrian Kings[Astrolohika a Reporta kadagiti Assyrian nga Ari]. State Archives of Assyria, 8 (iti Ingles). Helsinki: Helsinki University Press.ISBN951-570-130-9.
↑Lambert, W. G.; Reiner, Erica (1987). "Babylonian Planetary Omens. Part One. Enuma Anu Enlil, Tablet 63: The Venus Tablet of Ammisaduqa".Journal of the American Oriental Society (iti Ingles).107 (1): 93–96.doi:10.2307/602955.JSTOR602955.
↑Sachs, A. (1974). "Babylonian Observational Astronomy"[Panagpalpaliiw nga Astronomia ti Babilonia].Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences[Dagiti Pilosopiko a Transaksion iti Naarian a Kagomongan ti Londres] (iti Ingles).276 (1257): 43–50 [45 & 48–9].Bibcode:1974RSPTA.276...43S.doi:10.1098/rsta.1974.0008.ISSN0080-4614.JSTOR74273.
12Goldstein, Bernard R. (1997). "Saving the Phenomena: The Background to Ptolemy's Planetary Theory"[Isalsalakan ti Penomena: Ti Lugar iti Likud ti Planeta a Teoria ni Ptolomio].Journal for the History of Astronomy[Warnakan par iti Pakasaritaan iti Astronomia] (iti Ingles).28 (1): 1–12.Bibcode:1997JHA....28....1G.doi:10.1177/002182869702800101.
↑"planet, n."Oxford English Dictionary[Oxford nga Ingles a Diksionario] (iti Ingles). 2007. Naala idi2008-02-07.Paammo: pilien ti Etimolohia nga etiketa
↑Ptolemy (1998).Ptolemy's Almagest[Almagesto ni Ptolomio] (iti Ingles). Impatarus babaen ni/ti Toomer, G. J. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.ISBN978-0-691-21336-1.
↑Sarma, K. V. (1997). "Astronomy in India"[Astronomia idiay India]. Iti Selin, Helaine (ed.).Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures[Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Siensia, Teknolohia, ken Medisina kadagiti Saan a Lumaud a Kultura] (iti Ingles). Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. p.116.ISBN0-7923-4066-3.
12Ramasubramanian, K. (1998). "Model of Planetary Motion in the Works of Kerala Astronomers"[Modelo iti Planetraio a Panaggunay kadagiti Obra dagiti Astronomo ti Kerala].Bulletin of the Astronomical Society of India (iti Ingles).26: 11–31 [23–4].Bibcode:1998BASI...26...11R.
↑S. M. Razaullah Ansari, ed. (2002).History of Oriental Astronomy: Proceedings of the Joint Discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997[Pakasaritaan ti Oriental nga Astronomia: Dagiti Nagbanagan dagiti 17 a Nagtitinnulongan a Pannakitungtungan iti Maika-23 a Sapasap nga Asemblia ti Sangalubongan a Kappon ti Astronomia, nga Inurnos Babaen ti Komision 41 (Pakasaritaan ti Astronomia), a Npasamak idiay Kyoto, Agosto 25–26, 1997] (iti Ingles). Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. p.137.ISBN1-4020-0657-8.
↑Croswell, Ken (1997).Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems[Planet Quest: Ti Epiko a Pannakaduktal dagiti Ganganaet a Sistema Solars] (iti Ingles). New York: Free Press. p.57.ISBN0-684-83252-6.
↑Lyttleton, Raymond A. (1936). "On the Possible Results of an Encounter of Pluto with the Neptunian System"[Kadagiti Posible a Resulta iti Pannakasabat ti Pluto iti Sitema ti Neptuno].Monthly Notices of the Royal Astronomical Society[Binulan a Pakdaar ti Naarian a Kagimongan ti Astronomia] (iti Ingles).97 (2): 108.Bibcode:1936MNRAS..97..108L.doi:10.1093/mnras/97.2.108.
↑Mayor, Michel; Queloz, Didier (1995). "A Jupiter-Mass Companion to a Solar-Type Star"[Ti Masa ti Hupiter a Kakuyog ti Solar a Kita ti Bituen].Nature (iti Ingles).378 (6555): 355–359.Bibcode:1995Natur.378..355M.doi:10.1038/378355a0.
↑Basri, Gibor (2000). "Observations of Brown Dwarfs"[Dagiti Panagpalpaliiw kadagiti Kayumanggi nga Ansisit].Annual Review of Astronomy and Astrophysics[Tinawen a Panagrepaso iti Astronomia ken Astropisika] (iti Ingles).38 (1): 485.Bibcode:2000ARA&A..38..485B.doi:10.1146/annurev.astro.38.1.485.
↑Green, D. W. E. (2006-09-13)."(134340) Pluto, (136199) Eris, and (136199) Eris I (Dysnomia)"[(134340) Pluto, (136199) Eris, ken (136199) Eris I (Dysnomia)](PDF). Circular No. 8747 (iti Ingles). Central Bureau for Astronomical Telegrams, International Astronomical Union. Naiyarkibo manipud itikasisigud idi 2008-06-24. Naala idi2011-07-05.{{cite journal}}:Makasapul ti dakamat journal iti|journal= (tulong)
