Itiheograpia, dagitikalalainganna wennotemperado alatitud itiglobo ket naisanglad iti nagbaetan titropiko ken dagitirehion ti polar.[1] Dagiti panagbalbaliw kadagitoy a rehion a nagbaetan tikalgaw kenpanaglalam-ek ket kadawyan a relatibo a moderado, imbes a nakaro a napudot wenno nalamiis.
Nupay kasta, iti dadduma a luglugar, kasla idiayAsia ken sentral ngaAmianan nga Amerika, dagitoy a panagduduma a nagbaetan ti kalgaw ken panaglalam-ek ket mabalin a nakaro gapu ta dagitoy a lugar ket adayoda manipud iti baybay, a gapuanan dagitoy ket kaadda tikontinental a klima. Kadagiti rehion a naikeddeng a tropikal, dagiti lokalidad kadagiti nangato ngaaltitud (kasla dagiti paset tieAndes) ket mabalin nga addaanda iti kalalainganna aklima.
Tiamianan a kalalainganna a sona ket gumay-at manipud itiTropiko ti Kanser (agarup a 23.5° amianan a latitud) aginggana idiaySirkulo ti Artiko (agarup a 66.5° amianan a latitud). Tiabagatan a kalalainganna a sona ket gumay-at manipud itiTropiko ti Kaprikornio (agarup a 23.5° abagatan a latitud) aginggana idiaySirkulo ti Antartiko iti agarup a 66.5° abagatan a latitud).[2][3]
Ti kalalaingann a klina ket adu pay a manginayon tisubtropikal a klima dagiti karuay: subtropikal a medio-desierto/desierto, nadam-eg a subtropikal, oseaniko a subtropikal kenMediteraneo a klima. Nupay kasta, kadawyan a ti kalalainganna a klima ket maysa kadagiti uppat a sona ti klima ti lubong (malaksid dagitisona ti polar,subtropikal, kentropikal).
Timaritimo a klima ket maapektaran babaen dagititaaw, ken mangtulong daytoy a mangtalinaay kadagiti natalna met a temperatura iti amin a paset ti tawen. Kadagiti kalalainganna a sona ti kaaduan a pul-oy ti angin ket manipud iti laud, isu a ti igid dagiti temperado a kontinente ket kaaduanda a makasanay iti daytoy a maritimo a klima. Dagiti kastoy a rehion ket mairaman tiAkinlaud nga Europa, ken akinlaud ngaAmianan nga Amerika kadagiti latitud a nagbaetan ti 40° ken 60° amianan (65°N idiay Europa).
Tikontinental,namaga-bassit kennamaga ket kadawyan a mabirukan iti akin- uneg ti daga, nga addaan iti napudpudot a kalgaw ken nalamlamiis a panaglalam-ek. Ti pannankapukaw ti pudot ken resepsion ket tulongan babaen ti nawatiwat a masa ti daga. Idiay Amianan nga Amerika, tiNabato a Banbantay ket agtignay a kas panglapped ti klima iti maritimo nga angin nga agpulpul-oy manipud iti laud, ken agpartuat ti namaga bassit ken kontinental a klima iti daya.[4][5][6] IdiayEuropa, ti maritimo a klima ket makapabaelan a mangipatalna ti temperatura iti akin-uneg ti daga, gapu ti nangruna a kabambanatayan– tiAlpes– daytoy ket naiturong iti daya-laud (malaksid ti daya a lugar ti atiddog akabambanatayan ti Eskandinabia).
Ti kaaduan a populasion ti lubong ket agnaed kadagiti kalalainganna a sona (no maipalawag a buklen pay dagiti subtropiko), ken naipangpangruna idiayAkin-amianan a Hemisperio gapu ti kadakkel ti masa ti daga.[7]
↑McColl, R. W. (2005).Encyclopedia of World Geography, Volume 1. (Facts on File Library of World Geography). New York: Facts on File. p.919.ISBN0-8160-5786-9.
↑"Ti Temperado a Klima". The International Sustainability Council. 2008. Naiyarkibo manipud itikasisigud idi 2013-02-19. Naala idiOktubre 4, 2012....ti nailinia ti amianan-abagatn a Nabato a Banbantay ket agtignay a kas lapped ti klima iti kalalainganna a maritimo nga angin nga agpulpul-oy manipud iti laud.Naiyarkibo 2013-02-19 itiWayback Machine
↑"Klima ti Suisa". Swiss University. Naala idiOktubre 4, 2012.TiAlpes ket agtigtignay a kas lapped ti klima: Ti Akin-abagatan a Suisa, a nagruna a maimpluensiaan babae tiBaybay Mediteraneo, ket nailaslasin babaen ti nasaysayaat a klima ngem ti Akin-amianan a Suisa.[permanente a natay a silpo]
↑Brinch, Brian (2007-11-01)."Kasano a dagiti banbantay ket maimpluensianna dagiti tabas ti panagtudtudo".USA Today. Tysons Corner, Virginia: Gannett.ISSN0734-7456. Naala idiOktubre 4, 2012.Kas agpangato ti angin kadagiti banatay, kasla dagiti Sariap a Bambantay ti Washington, daytoy ket mapilit nga agpangato. Ti agpangato nga angin ket malamiisan, maubbawan, ken agtudo kadagiti lokasion a mabirukan kadagiti agpababa a bakras, kasla tiSeattle. No agpababa ti angin iti likud a bangir ti banatay a mapan itiSpokane, daytoy a mapekkelan, papudotenna ken pamaganna daytoy. Daytoy a panaglenned ti namaga nga angin ket agpataud ti anniniwan ti tudo, iti agpangato a bantay nga addaan iti basbassit a tudo ket abungot ti ulep.
