Movatterモバイル変換

[0]ホーム
URL:

Jump to content
Վիքիպեդիա
Որոնել

Քենիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քենիայի Հանրապետություն
Jamhuri ya Kenya
Քենիայի դրոշ
Դրոշ		Քենիայի զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
Harambee (Աշխատել միասին)
Օրհներգ՝ Ee Mungu Nguvu Yetu
Քենիայի դիրքը
Քենիայի դիրքը
ՄայրաքաղաքՆայրոբի
Պետական լեզուներանգլերեն,սվահիլի
ԿառավարումՆախագահական համակարգ
 - ՆախագահԿիբակի Մբայի
 - ՎարչապետՕդինգա Րաիլա
ԱնկախությունՄեծ Բրիտանիայից 
Ճանաչումդեկտեմբերի 121963 
Տարածք
 - Ընդհանուր582650 կմ²  (47-րդ)
 - Ջրային (%)2.3
Բնակչություն
 - 2014 նախահաշիվը45,546,000 [3]  (29-րդ)
 - 2007 մարդահամարը31,138,735 
 - Խտություն66 /կմ² (139-րդ [3])
 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ)2007 գնահատում
 - Ընդհանուր$57.961 միլիարդ[1] 
 - Մեկ շնչի հաշվով$3,270[1] 
ՀՆԱ (անվանական)2007 գնահատում
 - Ընդհանուր$1.672 միլիարդ[1] 
 - Մեկ շնչի հաշվով$779[1] 
ՄՆԶԻ  0,521 () (148րդ)
ԱրժույթՔենիական շիլլինգ (KES)
Ժամային գոտիEAT
 - Ամռանը (DST) (ՀԿԺ+3)
Ազգային դոմեն.ke
Հեռախոսային կոդ+254

Քենիա,[Ն 1] պաշտոնապես՝Քենիայի Հանրապետություն,[Ն 2] երկիր Արևելյան Աֆրիկայում։ 2024 թվականի կեսերի դրությամբ Քենիան ավելի քան 52.4 միլիոն բնակչություն ունի։[3] Քենիանաշխարհի ամենաշատ բնակչություն ունեցող երկների ցանկում 27-րդն է[4] և Աֆրիկայի 7-րդը։ Քենիայի մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքըՆայրոբին է։ Երկրորդ ամենամեծ և ամենահին քաղաքըՄոմբասան է՝ խոշոր նավահանգստային քաղաք, որը գտնվում է Մոմբասա կղզում։ Երկրի այլ խոշոր քաղաքներից ենԿիսումուն,Նակուրուն ևԷլդորեթը։ Ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ Քենիան սահմանակից էՀարավային Սուդանին հյուսիս-արևմուտքում (չնայած այդ սահմանի մեծ մասը ներառում է վիճարկվող Իլեմի եռանկյունին),Եթովպիային հյուսիսում,Սոմալիին արևելքում,Հնդկական օվկիանոսին հարավ-արևելքում,Տանզանիային հարավ-արևմուտքում ևՎիկտորիա լճին ևՈւգանդային արևմուտքում։Նախկինբրիտանական գաղութ է։ Այսօր հանդիսանում է Արևելյան Աֆրիկայի ամենաարագ զարգացող երկրներից մեկը։

Քենիայի աշխարհագրությունը, կլիման և բնակչությունը բազմազան է։ Արևմտյան, Ռիֆթ հովտի շրջաններում լանդշաֆտը ներառում է ցուրտ, ձյունածածկ լեռնագագաթներ (օրինակ՝ Բատիան, Նելիոն և Փոյնթ ԼենանաՔենիա լեռան վրա)՝ շրջապատող լայնարձակ անտառներով, վայրի բնությամբ և բերրի գյուղատնտեսական շրջաններով մինչև չափավոր կլիմայական պայմաններ։ Այլ տարածքներում կան չոր,չորային և կիսաչորային կլիմա, ինչպես նաև բացարձակ անապատներ (օրինակ՝Չալբի անապատ և Նյիրի անապատ):

Քենիայի ամենավաղ բնակիչների թվում էին Homo ցեղի նախնիներից առաջացած առաջին մարդիկ: Այս էվոլյուցիոն պատմության առատ բրածո ապացույցներ են հայտնաբերվել Կուբի Ֆորայում: Հետագայում Քենիան բնակեցվել է որսորդ-հավաքողներով, որոնք նման են ժամանակակից Հադզա ժողովրդին:[5][6] Կապակցված արտեֆակտների և կմախքային նյութի հնագիտական ​​​​թվագրման համաձայն, կուշիտախոսները առաջին անգամ բնակություն են հաստատել տարածաշրջանի ցածրադիր վայրերում մ.թ.ա. 3200-ից 1300 թվականներին, այս փուլը հայտնի է որպես ցածրադիր սավաննայի հովվական նեոլիթ: Նիլոտախոս հովվապետները (Քենիայի նիլոտիկախոսների նախնիները) մոտավորապես մ.թ.ա. 500 թվականին սկսել են Քենիա գաղթել ժամանակակիցՀարավային Սուդանից։[7]Բանտու ժողովուրդը մ.թ.ա. 250-ից մինչև մ.թ. 500 թվականները բնակություն է հաստատել ափերին և ներքին շրջաններում:[8]

Ընդհանուր տեղեկություններ և աշխարհագրական դիրք

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Քենիան պետություն է Արևելյան Աֆրիկայում։ Տարածությունը 580,367 կմ² է, բնակչությունը 41,070,934 մարդ։ Այն գտնվում է հս. լ. 5 և հվ. լ. 5° աշխարհագրական լայնությունների միջակայքում և արլ. ե. 34°-42° աշխարհագրական երկարությունների միջակայքում։ Տարածքի մեծությամբ աշխարհում 47-րդն է, բնակչության թվաքանակի մեծությանբ՝ 33-րդն է, Բրիտանական համագործակցության անդամ է։ Դրամական միավորն է քենիական շիլլինգը։

Բնակչության կենսամակարդակը ցածր է, աշխարհում՝ 128-րդը։ ՀՆԱ-ն կազմում է 32.163 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ մեկ անձի հաշվով 809 ԱՄՆ դոլար։ Հարավ-արևելքում ափերը ողողվում են Հնդկական օվկիանոսի ջրերով։ Սահմանակից է Սոմալիին հյուսիս-արևելքից, Եթովպիային՝ հյուսիսից, Հարավային Սուդանին՝ հյուսիս-արևմուտքից, Ուգանդային՝ արևմուտքից և Տանզանիային՝ հարավից։ Երկրի տարածքն զբաղեցնում է Արևելաաֆրիկական սարահարթը, որը դեպի արևելք աստիճանաբար իջնում է և վերածվում առափնյա դաշտավայրի։ Սարահարթի կենտրոնական մասըխիստ կտրտված է։ Քենիայի ամենաբարձր լեռն է Քենիան (5199 մ), Աֆրիկայում բարձրությամբ երկրրորդն է։ Մյուս բարձր լեռներն են՝ Աբերդերը, Մաուն, Էլգեյոն։ Քիչ չեն հրաբուխներով շրջապատված իջվածքները։ Ջրի պաշարները կազմում են երկրի տարածքի 2 %-ը։ Այնտեղ է գտնվում Վիկտորիա քաղցրահամ լիճը, որը մակերեսի մեծությամբ Աֆրիկայում առաջինն է, աշխարհում երկրորդը։

Քենիա անվանումն առաջացել է Կիկույու, Էմբու, Կամբա լեզուներով Քենիա լեռան անվանումից։ Հայերեն թարգմանած Քենիա նշանակում է «ջայլամների տարածք»։ Քենիայի մայրաքաղաք Նայրոբին համարվում է աշխարհի ամենաթանկ քաղաքը։ Ներկայիս նախագահն է Մվայի Կիբակին։

Բնական պայմանների և ռեսուրսների գնահատում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Ընդերքում կան հազվագյուտ մետաղների, բազմամետաղների և ոսկու հանքավայրեր։Կլիման մերձհասարակածային է։

Միջին տարեկան ջերմաստիճանները

ՔաղաքԲարձրությունը (մ) Առավելագույնը (°C)Նվազագույնը (°C)
Մոմբասաառափնյա քաղաք1730.322.4
Նայրոբիմայրաքաղաք166125.213.6
Էլդորետ208523.69.5
Լոդվարհս. տափաստան50634.823.7
Մանդերահս. տափաստան50634.825.7

Բնական զոնաներից ամենատարածվածն են սավաննաները։ Խոշոր գետերն են Տանան և Գալանան, իջվածքներում են Ռուդոլֆ, Բարինգո, Նակուրու, Նաիվաշա, Մագադի լճերը։ Տարածված են սավաննաներն ու մշտադալար անտառները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է, շատ են հատկապես առյուծները, հովազները, ռնգեղջյուրները, փղերը։ Ստեղծված են Ցավո, Մաունթ, Քենիա, Սիբիլոն, Մերու, Աբերդեր ազգային պարկերը, մի քանի ծովային ազգային պարկեր ու արգելոցներ, որոնք վայրի բնության պահպանության լավագույն վայրերից են։

Բնակչություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Քենիայի բնակչության 22 %-ը կիկույու ժողովուրդն է, 14 %-ըլահյա, 13 %-ըլուո, 12 %-ըկալենյին, 11 %-ըկամբա, 6 %-ըկիսիի, 6 %-ըմերու, 15 %-ը այլ աֆրիկյան ժողովուրդներ, 1 %-ը եվրոպացիներ, ասիացիներ,արաբներ։Պետական լեզուներն ենանգլերենը ևսվահիլին։ Կյանքի միջին տևողությունը 47-55 տարի է։

Քենիայի ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքներ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
  1. Նայրոբի 3 138 295
  2. Մոմբասա 707 400
  3. Նակուրու 337 200
  4. Կիսումու 273 400
  5. Էլդորետ 249 100
  6. Մերու273 000
  7. Նյերի179 500
  8. Մաչակոս 140 900

Կրոնական կազմ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Քենիայի բնակչության ավելի քան 78 %-ըքրիստոնյա է։

  1. Բողոքականություն  45%
  2. Կաթոլիկություն  33%
  3. Իսլամ 10%
  4. Բնապաշտություն  10%
  5. Այլ կրոններ  2%

Տնտեսություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Քենիան ՀՆԱ-ով Արևելյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում առաջինն է։ Քենիայի տնտեսության մեջ ամենազարգացած ճյուղն է սպասարկման ոլորտը, որը տալիս է երկրի ՀՆԱ-ի 62 %-ը, գյուղատնտեսությունը տալիս է ՀՆԱ-ի 22 %-ը, որով սակայն զբաղված է բնակչության աշխատուժի 75%։ Թույլ է զարգացած արդյունաբերությունը, որը տալիս է ՀՆԱ-ի 16 %-ը։ Բարձր զարգացած է զբոսաշրջությունը։

Տնտեսական հանրագումարՏարեկան աճը5.8% (2005)։ 2006 = 6.1%։ 2007 = 7.2%1 անձի հաշվով$1,200Գյուղատնտեսական արտադրանք թեյ, սուրճ, շաքարեղեգ, այգեգործական արտադրանք, ոլոռ, ցորեն, բրինձ, մեքսիկական ագավա, արքայախնձոր, քրիզանտեմներ, ձիթատու մթերքներ,միս և մսային արտադրանք, կաշի։

Արդյունաբերություն՝ նավթամթերք, ալյուր, ցեմենտ, գարեջուր, գազավորված, ոչ ալկոհոլային ըմպելիքներ, տեքստիլ արտադրանք, տրանսպորտային միջոցներ, թղթե արտադրանք։

Արտահանում$2.2 միլիարդթեյ, սուրճ, այգեգործական արտադրանք, նավթամթերք, ցեմենտ, քրիզանտեմներ, կալցիումական սոդա, մեքսիկական ագավա, կաշի, ալյուր։

Առաջատարները Ուգանդա, Միացյալ Թագավորություն, Տանզանիա, Նիդերլանդներ, ԱՄՆ, Պակիստան։Ներկրում$3.2 միլիարդՄեքենաշինական արտադրանք, տրանսպորտային միջոցներ, հում նավթ, պողպատ, պլաստիկ հումք, նավթամթերք, դեղեր, թղթե արտադրանք, ցորեն։Առաջատարները Միացյալ Թագավորություն, Ճապոնիա, ՀԱՀ, Գերմանիա, ԱՄԷ, Իտալիա, Հնդկաստան,Ֆրանսիա, ԱՄՆ, Սաուդյան Արաբիա։

Մշակույթ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Գեղարվեստական արհեստներից զարգացած են փայտի քանդակազարդումը, կավե ամանների, դդումե անոթների, ծղոտե կողովների, ուլունքազարդերի պատրաստումը։

Սպորտ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Քենիայի սպորտը այնքան էլ զարգացած չէ։ Տարածված են կրիկետը, թենիսը, ֆուտբոլը, ռեգբին և բռնցքամարտը։ Սակայն Քենիան աշխարհին հայտնի է իր վազորդներով։ Քենիան ունեցել է օլիմպիական չեմպիոններ 800 մ, 1500 մ, 3000 մ, 5000 մ, 10000 մ մրցատարածություններում և մարաթոններում։

Քենիայի մարզիկներից հայտնի ենԴևիդ Ռուդիշան,Կատերին Նդերեբան,Փոլ Թերգատը,Ջոն Նգունին։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
  1. ↑1,01,11,21,3«Cape Verde». International Monetary Fund. Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 09–ին-ին.
  2. ↑Կաղապար:Cite Collins Dictionary
  3. ↑«Kenya National Bureau of Statistics - Kenya's Top Data Site» (ամերիկյան անգլերեն). 2021 թ․ դեկտեմբերի 23. Վերցված է 2025 թ․ հունվարի 11-ին.
  4. ↑Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ<ref> պիտակ՝ «KNBS2019» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  5. ↑«African Hunter-Gatherers: Survival, History and Politics of Identity»(PDF).repository.kulib.kyoto-u.ac.jp (անգլերեն).Արխիվացված(PDF) օրիգինալից 2018 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
  6. ↑«The East African Bushmen».researchgate.net (անգլերեն).Արխիվացված օրիգինալից 2022 թ․ հունվարի 9-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
  7. ↑Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ<ref> պիտակ՝ «EhretCHS» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  8. ↑«Wonders Of The African World».pbs (անգլերեն).Արխիվացված օրիգինալից 2019 թ․ հոկտեմբերի 19-ին. Վերցված է 2021 թ․ հոկտեմբերի 18-ին.
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են«Քենիա» հոդվածին։
 ⛭ 
  Թեմատիկ կայքեր
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
 
BNE: XX451593 ·BNF: 11882655r ·GND: 4030236-2 ·ISNI: 0000000123530985 ·LCCN: n80061011 ·Microsoft: 187651312 ·NDL: 00565510 ·NKC: ge129567 ·NLA: 35267152 ·NSK: 000411406 ·LIBRIS: 150221 ·SUDOC: 026612461 ·VIAF: 128920262, 234575817 ·WorldCat VIAF: 128920262, 234575817
Երկրներ
Ալժիր Ալժիր •Անգոլա Անգոլա •Բոտսվանա Բոտսվանա •Բուրկինա Ֆասո Բուրկինա Ֆասո •Բուրունդի Բուրունդի •Գաբոն Գաբոն •Գամբիա Գամբիա •Գանա Գանա •Գվինեա Գվինեա •Գվինեա Բիսաու Գվինեա Բիսաու •Եգիպտոս Եգիպտոս1 •Եթովպիա Եթովպիա •Զամբիա Զամբիա •Զիմբաբվե Զիմբաբվե •Էրիթրեա Էրիթրեա •Թունիս Թունիս •Լեսոթո Լեսոթո •Լիբիա Լիբիա •Կաբո Վերդե •Կամերուն Կամերուն •Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն •Կոմորյան Կղզիներ Կոմորյան Կղզիներ •Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն •Կոնգոյի Հանրապետություն Կոնգոյի Հանրապետություն •Կոտ դ'Իվուար Կոտ դ'Իվուար •Հասարակածային Գվինեա Հասարակածային Գվինեա •Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն •Հարավային Սուդան Հարավային Սուդան •Մադագասկար Մադագասկար •Մալավի Մալավի •Մալի Մալի •Մավրիկիոս Մավրիկիոս •Մավրիտանիա Մավրիտանիա •Մարոկկո Մարոկկո •Մոզամբիկ Մոզամբիկ •Նամիբիա Նամիբիա •Նիգեր Նիգեր •Նիգերիա Նիգերիա •Չադ Չադ •Ջիբութի Ջիբութի •Ռուանդա Ռուանդա •Սան Տոմե և Պրինսիպի Սան Տոմե և Պրինսիպի •Սեյշելյան կղզիներ Սեյշելյան կղզիներ •Սենեգալ Սենեգալ •Սիերա Լեոնե Սիերա Լեոնե •Սոմալի Սոմալի •Սուդան Սուդան •Էսվատինի Էսվատինի •Տանզանիա Տանզանիա •Տոգո Տոգո •Ուգանդա Ուգանդա •Քենիա Քենիա
Աֆրիկայի քարտեզը
Չճանաչված և
մասամբ ճանաչված պետություններ
Կախյալ տարածքներ
1 Գտնվում է նաևԱսիայում։

Սեղմեք գունավորված տարածքի վրա՝ տեսնելու այդ տարածաշրջանի կամ երկրի անգլերենի մասին հոդվածը։

English speaking countries
English speaking countries
Այլ հղումներ
Հոդվածներ
Ցանկ
 
  • Տարածքներ և պետություններ, որտեղ անգլերենը պետական լեզու է կամ բնակչության մեծամասնության մայրենի լեզուն
Աֆրիկա
Ամերիկաներ
Եվրոպա
Օվկիանիա
 
  • Տարածքներ և պետություններ, որտեղ անգլերենը պաշտոնական լեզու է, սակայն ոչ բնակչության մեծամասնության մայրենի լեզուն
Աֆրիկա
Ամերիկաներ
Ասիա
Եվրոպա
Օվկիանիա
Կախյալ տարածքները ներկայացված են շեղատառերով։


Քաղվածելու սխալ՝<ref> tags exist for a group named "Ն", but no corresponding<references group="Ն"/> tag was found

Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Քենիա&oldid=10683548» էջից
Կատեգորիաներ:
Թաքցված կատեգորիաներ:
[8]ページ先頭
©2009-2026 Movatter.jp