Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Jump to content
Վիքիպեդիա
Որոնել

Սոսի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝Սոսի (այլ կիրառումներ)
Սոսի, տնջրի
Հսկա ծառի արտաքին տեսքը
Հսկա ծառի արտաքին տեսքը
Գիտական դասակարգում
ԹագավորությունԲույսեր
ԲաժինԾածկասերմեր
ԴասԵրկշաքիլավորներ
ԿարգՍոսածաղկավորներ
ԸնտանիքՍոսազգիների
ՑեղՍոսի, տնջրի
Լատիներեն անվանում
Platanus
L., 1753
Տիպիկ ներկայացուցիչներ


Դասակարգումը
Վիքիցեղերում


Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS195053
NCBI122832
EOL596130

IPNI685873-1

Սոսի,տնջրի,չինար (լատին․՝ Plátanus)[1],սոսազգիների ընտանիքի տերևաթափծառերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 10 տեսակ։

Անվանում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Սոսի ծառը հայ ժողովրդի մոտ հայտնի է նաև Տնջրի անունով։ Ի դեպ, թե մեկը, թե մյուսը ժամանակի ընթացքում դարձել են անձնանուններ։ Առաջինը՝ արական, Սոս ձևով, երկրորդը՝ իգական, հայտնի է նաև պարսկերեն Չինար ձևով։

Կենսաբանական նկարագիր

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Բուսաբանական նկարազարդումըDas Pflanzenreich. Hausschatz des Wissens գրքից, 1900

Սոսին գեղեցիկ ու հզոր ծառ է, որի բարձրությունը կարող է հասնել մինչև 50 մ, իսկտրամագիծը՝ 1,5-2(3) մ։Ցողունը կանաչամոխրագույն է, հիմնականում՝ կեղևազուրկ։Տերևները հերթադիր են, թաթաձև, բլթակավոր, երկար կոթուններով։ Ծաղիկները մանր են, անշուք, միասեռ, երկար ոտիկով գլխիկներում, որոնք տեղադրված են մեկ տարեկան ճյուղերին։ Ստորին, գրեթե նստադիր գլխիկները կազմված են արական, իսկ վերինները՝ իգական ծաղիկներից։Պտուղը կլոր, փշապատ բազմընկուզիկ է։ Ջերմախոնավալուսասեր ծառատեսակ է, երկարակյաց։ Ապրում է մինչև 3000 տարի։

Սոսիի դասը (Platanus L.) սոսազգիների (Platanaceae Lindl.) միակ ներկայացուցիչն է, որը հանդիսանում է ընտանիքի տիպիկ ներկայացուցիչը։Platanus L. դասը պատկանում էMagnoliophyta (Angiospermae) բաժնին, Magnoliopsida (Dicotyledones) դասին,Hamamelidae Takht. ենթադասին,Hamamelidales Takht. կարգին,Platanaceae Lindl. ընտանիքին։

Տեսակներ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Հիբրիդներ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
[syn. Platanus hispanica auct. — Սոսի իսպանական]

Տարածում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Հայտնի է մոտ 10 տեսակ, որոնք տարածված են հյուսիսային կիսագնդում,Հյուսիսային Ամերիկայում,Միջին Արևելքում ևԱսիայում, ինչպես նաև հարավարևմտյան ևԿենտրոնական Եվրոպայում։ Տարածված է նաև Հայաստանի տարածքում։

Սոսի ծառը Հայաստանում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Հայաստանում հանդիպում է 2 տեսակ՝ Տնջրի կամՍոսի արևելյան (P. orientalis) ևՍոսի թխկիատերև (P. acerifolia)։ Առաջինը բնական պայմաններում հանդիպում է Սյունիքի մարզում՝Ծավ գետի հովտում, նրա վտակ Շիկահողի համանուն արգելոցի տարածքում (զբաղեցնում է 60 հա տարածություն)։ Թխկիատերև սոսին ներմուծված է, աճում է ամենուրեք (մինչև 1300 մ բարձրություններում)։

Պատմական ակնարկ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Արևելյան սոսին Հայաստանում անհիշելի ժամանակներից համարվել է սրբազան ծառ։ Օգտագործվել է նաև քրիստոնեական եկեղեցիների, վանքերի, ջրաղացների բակերը կանաչապատելու համար։

Սոսյաց անտառի նվիրյալ դյուցազունն էր համարվում հայերի նահապետներից մեկը՝Արամը։Արա Գեղեցիկի թոռԱնուշավանը կրում էր Սոսանվեր մակդիրը։

Հայաստանի հնադարյան մայրաքաղաքԱրմավիրում գտնվողԱնահիտ աստվածուհու մեհյանը շրջապատված էր Սոսյաց հռչակավոր անտառով։ Ներկայում բնական պայմաններում հանդիպում է միայնԾավ գետի (Սյունիքի մարզ) կիրճում (զբաղեցնում է 60 հա տարածություն),Շիկահողի պետական արգելոցի տարածքում։

Կիրառություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Սոսին կիրառվում է քաղաքների կանաչապատման համար, հարմարվել է քաղաքի օդի աղտոտվածությանը (գազ, ծուխ, փոշի, մուր) և հողի մեխանիկական տրորմանը։

Սոսին մշակույթում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
  • Սոսի ծառը Քաշմիրի խորհրդանիշն է,
  • Դեռ հին ժամանակներից սոսին երկրպագվում էին տարբեր ժողովրդներ,
  • Իսպանիայում սիրահարները ծառի տերևը բաժանում էին երկու մասի և պահում որպես հանդիպման երաշխիք,
  • Աստվածաշնչում շքեղ ծառը համարվում է Աստծո ծառ,
  • Հին Եգիպտոսում այն համարում են Նուտ երկնային աստվածուհու մարմնացում։

Պատկերասրահ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
  • Սոսիի ծաղիկները և երիտասարդ տերևները
    Սոսիի ծաղիկները և երիտասարդ տերևները
  • դեռ չհասած պտուղները
    դեռ չհասած պտուղները
  • հասած պտուղները և տերևները
    հասած պտուղները և տերևները
  • Ընկուզիկ
    Ընկուզիկ

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
  1. «Современный толковый словарь русского языка Т. Ф. Ефремовой» Чинара(չաշխատող հղում): ж. р. 1) Дерево семейства платановых; платан восточный. 2) Древесина такого дерева.

Գրականություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Գրքեր
  • Naumann, Helmut (2007). «Die Platane von Gortyna». In Kämmerer., Thomas Richard (ed.).Studien zu Ritual und Sozialgeschichte im Alten [Orient / Studies on Ritual and Society in the Ancient Near East. Tartuer Symposien 1998–2004]. Berlin, de Gruyter,. էջեր 207–226.{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) CS1 սպաս․ հավելյալ կետադրություն (link)
  • Sunset Western Garden Book. 1995. էջեր 606–607.
Թերթեր
Կայքեր
  • «Sycamore»,Merriam-Webster Online Dictionary, Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 4-ին
  • «Pathology note 7»(PDF). The Research Agency of the Forestry Commission. 2008. Արխիվացված էօրիգինալից(PDF) 2016 թ․ մարտի 3-ին. Վերցված է 2015 թ․ փետրվարի 2-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են«Սոսի» հոդվածին։
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են«Սոսի» հոդվածին։
 ⛭ 
  Բառարաններ և հանրագիտարաններ
Տաքսոնոմիա
Չափորոշչային վերահսկողություն
BNF11972128f ·GND4260547-7 ·LCCNsh85102642 ·Microsoft2777911786
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված էՀայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկվածՀայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 510
Տաքսոնի
նույնացուցիչներ
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Սոսի&oldid=10672315» էջից
Կատեգորիաներ:
Թաքցված կատեգորիաներ:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp