Movatterモバイル変換

[0]ホーム
URL:

Jump to content
Վիքիպեդիա
Որոնել

Հռոմ

41°54′ հս․ լ. 12°30′ ավ. ե.HGЯOL
Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝Հռոմ (այլ կիրառումներ)
Մայրաքաղաք
Հռոմ
իտալ.՝Roma, Roma Capitale
ԴրոշԶինանշան

Սուրբ Պետրոսի հրապարակ
ԵրկիրԻտալիա Իտալիա
ԵնթարկումՄայրաքաղաք
ՄարզԼացիոԼացիո
ԳավառՀռոմ
ՀամայնքՀռոմ
Ներքին բաժանումՄունիսիպիո I, Մունիսիպիո II, Մունիսիպիո III, Մունիսիպիո IV, Մունիսիպիո V, Մունիսիպիո VI, Մունիսիպիո VII, Մունիսիպիո XV, Մունիսիպիո VIII, Մունիսիպիո IX, Մունիսիպիո X, Մունիսիպիո XI, Մունիսիպիո XII, Մունիսիպիո XIII և Մունիսիպիո XIV
ՔաղաքապետՎիրջինիա Ռաջի
Հիմնադրված էՄ.թ.ա. 753 թ.
Առաջին հիշատակումՄ.թ.ա. 753
Այլ անվանումներ«Հավերժական քաղաք»
Մակերես1507կմ²
ԲԾՄ37մ
Կլիմայի տեսակՄիջերկրածովյան
Պաշտոնական լեզուԻտալերեն
Բնակչություն2 761 477 մարդ(2011)
Խտություն2197 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա3 900 000
Ազգային կազմԻտալացիներ
Կրոնական կազմԿաթոլիկություն
Տեղաբնականունհռոմեացի
Ժամային գոտիUTC+1,ամառըUTC+2
Հեռախոսային կոդ06
Փոստային դասիչ00100; 00121-00199
Ավտոմոբիլային կոդRM
ISTAT058091
Պաշտոնական կայքcomune.roma.it​(իտալ.)
Սուրբ հովանավորներՊետրոս առաքյալ
Պողոս առաքյալ
Քաղաքի օրըհունիսի 29

Հռոմ[1] (գրաբ.՝ [Հռովմ]error: {{lang}}: unrecognized region: hy for code: old (help),իտալ.՝Roma),Իտալիայի մայրաքաղաք,Լացիո մարզի վարչական կենտրոն։ 1,285 քմ² տարածքում 2,9 միլիոն բնակչությամբ այն նաև երկրի ամենամեծ և ամենախիտ բնակեցված համայնքն է։ Հռոմ քաղաքի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 4,3 միլիոն[2]։ Այն գտնվում էԻտալական թերակղզու արևմտյան հատվածում, Լացիոյի շրջանում,Տիբեր գետի ափին։ Հռոմում է գտնվումՎատիկան քաղաք-պետությունը՝ միակ պետությունը, որը գտնվում է քաղաքի սահմաններում։ Այս պատճառով է, որ Հռոմը հաճախ համարվում է 2 պետությունների մայրաքաղաք[3][4]։

Հռոմն ունի ավելի քան 2500 տարվա պատմություն։ Չնայած ըստ դիցաբանության Հռոմի հիմնադրումը թվագրվում է ընդամենը մ․թ․ա․ 753 թվականին՝ այդ տարածքը բնակեցված է եղել շատ ավելի առաջ՝ դարձնելով այն ամենահին մշտապես բնակեցված տարածքը Եվրոպայում[5]։ Քաղաքի սկզբնական բնակչությունը ծագել էլատիններից,էտրուսկներից ևսաբինացիներից։ Արդյունքում քաղաքն ըստ հերթականության դարձել էՀռոմի թագավորության,Հռոմի հանրապետության ևՀռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը և համարվում էարևմտյան քաղաքակրթության ծննդավայրերից մեկը և երբեմն նաև առաջինմետրոպոլիսը[6]։ Այն կոչվում է նաև "Romae Aeterna" (Հավերժական քաղաք)[7] և "Caput Mundi" (Աշխարհի մայրաքաղաք)։

Վերածննդից հետո՝ գրեթե բոլոր պապերը սկսածՆիկողայոս V-ից (1422-55) 400 տարի շարունակ ձգտում էին քաղաքը դարձնել աշխարհի գեղարվեստական և մշակութային կենտրոնը[8]։ Դրա շնորհիվ Հռոմը դարձավԻտալական Վերածննդի[9] գլխավոր կենտրոններից առաջինը, այնուհետ՝ և՛Բարոկկոյի, և՛Նեոկլասիցիզմի ծննդավայրը։ Հայտնի նկարիչներ, գունանկարիչներ, քանդակագործներ և ճարտարապետներ Հռոմում են կենտրոնացրել իրենց գործունեությունը՝ գլուխգործոցներ ստեղծելով ամբողջ քաղաքում։ 1871 թվականին Հռոմը դարձավ Իտալիայի թագավորության մայրաքաղաքը, իսկ 1946-ին՝ Իտալիայի հանրապետությանը։

Հռոմը համարվում է համաշխարհային քաղաք[10][11][12]։ 2014 թվականին այն համարվել է 14-րդ ամենահաճախ այցելվող քաղաքը աշխարհում, երրորդ ամենաշատ այցելվողըԵվրոպական Միությունում և ամենահանրաճանաչ տուրիստական վայրը Իտալիայում[13]։ Նրա պատմական կենտրոնըՅՈՒՆԵՍԿՕ-յի կողմից ճանաչվել է Համաշխարհային մշակութային ժառանգություն[14]։ Հուշարձաններն ու թանգարանները, ինչպիսիք են Վատիկանի Թանգարաններն ուԿոլիզեյը աշխարհի ամենահաճախ այցելվող տուրիստական վայրերից են, որոնք ընդունում են միլիոնավոր զբոսաշրջիկներ ամեն տարի։ Հռոմում են անցկացվել 1960 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերը, և այնտեղ է գտնվումՄԱԿ-ի Սննդի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը։

Ծագումնաբանություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Կապիտոլյան գայլը կերակրում է երկվորյակ եղբայրներ Հռեմոսին և Հռոմուլոսին

Ըստ քաղաքի հիմնադրման մասին առասպելի՝«իտալ.՝Roma» անունը առաջացել է քաղաքի հիմնադիր և առաջին թագավոր«իտալ.՝Romulus»-ի անունից[15]։

Կա նաև հավանականություն, որ«իտալ.՝Romulus» անունն է իրականում առաջացել«իտալ.՝Roma»-ից։ Դեռևս 4-րդ դարում կային տարբեր տեսակետներ, թե ինչպես է առաջացել«իտալ.՝Roma» անվանումը։ Որոշ ենթադրություններ առաջ են քաշվել՝ հիմնվելով բառի ոչ հստակ լեզվական ծագման վրա[16]։

  • «իտալ.՝Rumon» կամ«իտալ.՝Rumen» բառից, Տիբր գետի հին անվանումից, որն իր հերթին ունի նույն արմատը, ինչ հունարեն ῥέω (rhèo)և լատիներեն ruo բայերը, որոնք երկուսն էլ նշանակում են «հոսել»[17]։
  • էտրուսկերեն ruma բառից, որի արմատն է *rum- «չափ», որը հավանաբար վերաբերում է կամ պաշտամունքի կենդանի գայլին, որը կերակրել էր երկվորյակներ Հռոմուլուսին և Ռեմուսին, կամ Պալատինյան և Ավենտինյան բլուրների չափերին
  • Հունարեն ῤώμη (rhōmē)բառից, որը նշանակում է «ուժ»[18]։

Պատմագրական և ավանդական տեղեկություններ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Հռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, որն ստացել է «հավերժական քաղաք» անունը։ Այն իր անվանումը ստացել է քաղաքի առասպելական հիմնադիրներից մեկի՝ Հռոմուլոսի անունից։ Ըստ ավանդության՝ Հռոմը հիմնադրվել էմ.թ.ա. 753 թվականին։Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակ եղբայրՀռեմոսի ծնողները եղել են լատիններիԱլբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորի դուստր,Վեստա աստվածուհու քրմուհի Հռեա Սիլվիան ևՄարս աստվածը։ Ալբա Լոնգայի գահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինական ժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցելՏիբեր գետը։ Երկվորյակները փրկվել են, սնվել գայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ։ Չափահաս դառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապա որոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում։ Քաղաքի անուն տալու վեճի ժամանակ Հռեմոսը սպանվել է, և քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝ Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ (լատիներեն՝ Roma)։ Հռոմը եղել է հռոմեական անտիկ պետության մայրաքաղաքը, 6-8-րդ դարերում գտնվել էԲյուզանդիայի տիրապետության տակ։756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղել էՊապական մարզի մայրաքաղաքը։Ռիսորջիմենտոյի (իտալերեն բառացի՝«վերածնունդ») շնորհիվ1870 թվականին վերամիավորվեց Իտալիայի հետ,1871 թվականից դարձավ միավորված Իտալիայի թագավորություն, իսկ1946 թվականից՝ Իտալիայի հանրապետության մայրաքաղաք։

Հին Հռոմի քարտեզը

Կառավարում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Տեղական ինքնակառավարում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Սենատորիո պալատ

Հռոմը առանձին կոմունա է՝ համայնք (իտալ.՝comuna)՝ մայրաքաղաք Հռոմ (իտալ.՝Roma Capitale)[19]. այն ամենամեծն է Իտալիայում ինչպես տարածքով, այնպես էլ բնակչությամբ։ Այն կառավարվում է քաղաքապետի և քաղաքային խորհրդի կողմից։ Քաղաքապետարանը գտնվում էԿապիտոլյան բլրի վրա՝Սենատորիո պալատում՝ քաղաքի կառավարության պատմական նստավայրում։ Հռոմի տեղական կառավարումը հաճախ անվանում ենԿամպիդոլիո (իտալ.՝Campidoglio)՝ բլրի իտալերեն անվանումը։

Վարչական և պատմական ստորաբաժանումներ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Հռոմի ստորաբաժանումները

1972 թվականից սկսած՝ քաղաքը բաժանվում է վարչական տարածքների (իտալ.՝municipi (եզ. municipio))[20]: Դրանք ստեղծվել են քաղաքի ապակենտրոնացումը ավելացնելու նպատակով։ Յուրաքանչյուր տարածք կառավարվում է նախագահի և 4 հոգուց բաղկացած խորհրդի կողմից, ովքեր ընտրվում են քաղաքացիների կողմից յուրաքանչյուր 5 տարի։ Սկզբնական շրջանում ստորաբաժանումները 20-ն էին, այնուհետև՝ 19[21]: 2013 թվականին այդ թիվը նվազեց մինչև 15[22]Հռոմն իր տարածքի մեծությամբ (5352 կմ²) գրեթե հավասար էԼիգուրիա մարզին։ Այն նաևԼացիո մարզի մայրաքաղաքն է։Հռոմը Իտալիայի մայրաքաղաքն է և Իտալիայի կառավարության նստավայրը։ Հռոմի պատմական կենտրոնում են գտնվում նաև Իտալիայի հանրապետության նախագահի և վարչապետի պաշտոնական նստավայրերը, Իտալիայի կառավարության 2 պալատները, ինչպես նաև Սահմանադրական դատարանը։ Պետական նախարարությունները սփռված են ամբողջ քաղաքով, ինչպես օրինակ՝ Արտաքին գործերի նախարարությունը գտնվում է Ֆարնեզինա պալատում (իտալ.՝Palazzo della Farnesina)՝Օլիմպիական մարզադաշտի հարևանությամբ։

Բնակչություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Բնակչությանմ. թ. ա. 550-2023 թվականների վիճակագրություն
ՏարիԲնակչություն
մ. թ. ա. 55035 000 մարդ
մ. թ. ա. 509130 000 մարդ
մ. թ. ա. 150300 000 մարդ
137717 000 մարդ
1861194 500 մարդ
1871212 432 մարդ
1881273 952 մարդ
1901422 411 մարդ
1911518 917 մարդ
1921660 235 մարդ
1931930 926 մարդ
19361 150 589 մարդ
19511 651 754 մարդ
19612 188 160 մարդ
19712 781 993 մարդ
19812 840 259 մարդ
19912 775 250 մարդ
20012 663 182 մարդ
20112 617 175 մարդ
20142 870 493 մարդ[23]
20152 864 348 մարդ
20172 873 494 մարդ[24]
20182 872 800 մարդ[25]
20232 748 109 մարդ[26]


Աշխարհագրություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Դիրք

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Հռոմը թռչնի թռիչքի բարձրությունից, 2002թ.

Հռոմը Կենտրոնական Իտալիայի Լացիո նահանգում է գտնվում՝ Տիբեր գետի վրա (իտալ.՝Tevere)։ Թագավորական Հռոմը կառուցվել է 7 բլրի վրա՝Ավենտին, Ցելիում,Կապիտոլիում, Էսքվիլիում, Պալատինում, Քվիրինալիում և Վիմինալիում։ Ներկայիս Հռոմով է անցնում ևս մեկ գետ՝ Անիենը, որը թափվում է Տիբեր պատմական կենտրոնի հյուսիսից։

Հռոմն արբանյակից

Չնայած քաղաքի կենտրոնըՏիրենյան ծովից մոտավորապես 24 կմ է հեռավորության վրա է՝ քաղաքը ձգվում է մինչև ծովափ, որտեղ գտնվում է հարավարևմտյան Օստիա շրջանը։ Հռոմի կենտրոնական հատվածի բարձրությունը ծովի մակարդակից տատանվում է 13-ից մինչև 139 մ[27]։ Հռոմի կոմունան ընդգրկում է ընդհանուր առմամբ 1285 կմ² տարածք՝ ներառյալ շատ կանաչ տարածքներ։

Կլիմա

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Հռոմում գերիշխում էՄիջերկրածովյան կլիման[28]՝ զով, խոնավ ձմեռներով և շոգ, չոր ամառներով։

Հռոմի միջին տարեկան ջերմաստիճանը 20 °C է ցերեկային ժամերին և 10 °C՝ գիշերը։ Ամենացուրտ ամսին՝ հունվարին, միջին ջերմաստիճանը 12 °C է ցերեկային ժամերին և 3 °C՝ գիշերը։ Ամենատաք ամիսներին՝ հուլիսին և օգոստոսին, միջին ջերմաստիճանը 30 °C է ցերեկը և 18 °C՝ գիշերը։

Դեկտեմբերը, հունվարը և փետրվարը ամենացուրտ ամիսներն են, երբ միջին ջերմաստիճանը մոտավորապես 12.5 °C է ցերեկը և 3.6 °C՝ գիշերը։ Ջերմաստիճանը սովորաբար տատանվում է 10-15 °C ցերեկը և 3-5 °C՝ գիշերը։ Հազվադեպ է ձյուն գալիս, սակայն գրեթե ամեն ձմեռ աննշան ձյուն նկատվում է, իսկ յուրաքանչյուր 20 կամ 25 տարին մեկ զգալի քանակությամբ տեղումներ են լինում ձյան տեսքով (վերջինը՝ 2002 թվականին)[29]։

Միջին հարաբերական խոնավությունը 75 % է՝ տատանվելով հուլիսին 72 %-ից նոյեմբերին 77 %։ Ծովի ջերմաստիճանը փետրվարին և մարտին հասնում է 13 °C, իսկ օգոստոսին՝ 24 °C[30]:

Ժողովրդագրություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Տիբր գետ
Բնակչությունն ըստ թվականի
ՏարիԲնակչություն%±
1861194500-
1871212432+9.2%
1881273952+29.0%
1901422411+54.2%
1911518917+22.8%
1921660235+27.2%
1931930926+41.0%
19361150589+23.6%
19511651754+43.6%
19612188160+32.5%
19712781993+27.1%
19812840259+2.1%
19912775250−2.3%
20012663182−4.0%
20112617175−1.7%
* Աղբյուրը՝ISTAT, 2001

Մ.թ.ա. 550 թվականին Հռոմը Իտալիայում երկրորդ ամենամեծ քաղաքն էր, մինչդեռ ամենամեծըՏարանտոն էր։ Այն ուներ մոտավորապես 285 հեկտար տարածք և 35,000 բնակչություն։ Այլ աղբյուրներ նշում են թվով 100,000 բնակիչ՝ սկսած մ.թ.ա. 600-500 թվականներից[31][32]։ Երբ մ.թ.ա. 509 թվականին հանրապետության հռչակումից հետո մարդահամարն արձանագրեց 130,000 բնակչություն։ Հանրապետությունը ներառում էր հենց Հռոմը և մոտակա բնակավայրերը։ Մ.թ.ա. 150 թվականին այդ թիվը գերազանցում էր 300,000-ը[33][34][35][36][37]։

Օգոստոս կայսեր օրոք Հռոմն աշխարհի ամենամեծ քաղաքն էր գրեթե 1 միլիոն բնակչությամբ[38][39][40][41]։

Հռոմեական կայսրության անկումից հետո քաղաքի բնակչությունը նվազեց մինչև 50,000 մարդ։ Այն շարունակում էր կայուն մնալ կամ նվազել մինչև Վերածնունդ[42]։ Երբ 1870 թվականին Իտալիայի թագավորությանը (1861–1946) միացավ նաև Հռոմը, քաղաքն ուներ մոտ 200,000 բնակչություն։Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ այն դարձել էր արդեն 600,000։Մուսոլինիի ֆաշիստական ռեժիմը փորձում էր խոչընդոտել քաղաքի բնակչության զգալի աճին, բայց 1930-ական թվականների սկզբին այն արդեն հասել էր 1 միլիոնի։ Բնակչության աճը շարունակվեց նաևԵրկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

2010-ական թվականների կեսերին բուն քաղաքն ուներ 2,754,440 բնակիչ, մինչդեռ Հռոմի ամբողջ տարածքում ապրում էր ավելի քան 4.2 միլիոն մարդ։ Դեռահասները (18 տարեկանից ցածր երեխաները) կազմում էին բնակչության 17,00 տոկոսը, իսկ թոշակառուները՝ 20,76 տոկոս։ Հռոմեացիների միջին տարիքը 43-ն է, Իտալիայինը՝ 42: 2002-2007 թվականների ընթացքում Հռոմի բնակչությունը աճել է 6,54 տոկոսով, մինչդեռ Իտալիայինը՝ 3,56 տոկոսով[43]։ Հռոմի ներկայիս ծնելիության մակարդակը 9,10 է 1000 բնակչի հաշվով, Իտալիայում՝ 9,45:

Էթնիկ խմբեր

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Համաձայն Իտալիայի ազգային վիճակագրական ինստիտուտի (իտալ.՝ISTAT) վերջին տվյալների[44]՝ բնակչության մոտավորապես 9.5%-ը կազմում են այլազգիները։ Ներգաղթյալների գրեթե կեսը՝ 131,118 մարդ կամ բնակչության 4.7 տոկոսը ծագում են տարբեր եվրոպական երկրներից՝ հիմնականումՌումինիա,Լեհաստան,Ուկրաինա ևԱլբանիա։ Մնացած 4.8 տոկոսը ոչ եվրոպական ծագում ունեն, հիմնականում ֆիլիպիններ (26,933), բանգլադեշցիներ (12,154) ևչինացիներ (10,283) են։

Հայերը Հռոմում

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Հայերի բնակության մասին Հռոմում հիշատակություններ կան դեռևս մ.թ.ա. 1-ին դարից։ Մ.թ. 65 թվականին հայոց թագավորՏրդատ Ա-ն այցելել է (շուրջ 3 հազարանոց շքախմբով) Հռոմ և թագադրվելՆերոն կայսրի կողմից։4-րդ դարում Հռոմում հռչակված էրհռետորՊարույր Հայկազնը, որին Հռոմում հուշարձան է կանգնեցվել։ 552 թ.-ին բյուզանդական զորքերի հրամանատար ևՌավեննայի փոխարքա (541-568) Նարսես Պատրիկը քաղաքն ազատագրել է գոթերից և այնուհետև շինարարական լայն գործունեություն ծավալել Հռոմում (ավանդությունը Նարսեսին է վերագրում «Կիլիկյան» վանքի շինարարությունը)։

7-րդ դարում Հռոմում եղել է հայկական վանք, որի աբբա Թաղասիոսը մասնակցել է649 թվականիԼատերանի տիեզերաժողովին, 11-րդ դարում՝ հայկական եկեղեցի։ Հռոմում եղել է հայկական թաղամաս[45]։

XIII-XVI դդ. Հռոմի հայ համայնքը, ինչպես նաև իտալահայ մյուս համայնքները, ստվարացել են։ Հռոմ են եկել հայ մտավորականներ, եկեղեցական գործիչներ, վաճառականներ։ Այստեղ ընդօրինակվել են բազմաթիվ արժեքավոր ձեռագրեր, առաջին հայերեն գիրքը («Տոմար Գրիգորյան») Հռոմում տպագրվել է1584 թվականին։1883 թվականին հիմնադրվել է Լևոնյան վարժարանը՝ կաթոլիկ հայ հոգևորականների պատրաստման բարձրագույն դպրոցը։

Հռոմի պետական համալսարանի դասախոսներ (պրոֆեսորներ՝ Գ. Ֆրանկովիչ, Պ. Կունեո, ճարտարապետ՝ Հ. Վահրամյան) զբաղվել են հայ միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրությամբ։1960-ական թվականներ գրեթե ամեն տարի կատարել են բազմաթիվ գիտարշավներԽորհրդային Հայաստան ևԱրևմտյան Հայաստանի տարածքներ։1968 թվականին Հռոմում կայացել է հայ ճարտարապետության առաջին ցուցահանդեսը, հրատարակվելհայ ճարտարապետությանը նվիրված չորս մենագրություն։ Ներկայումս Հռոմում բնակվում է շուրջ 500 հայ։

Կրոն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Սուրբ Հովհաննես Լատերանի բազիլիկա
Հռոմի մզկիթը՝ ամենամեծը Եվրոպայում

Ինչպես ամբողջ Իտալիան, Հռոմում հիմնական կրոնը հռոմեական կաթոլիկությունն է, և այն դարեր շարունակ եղել է կրոնի և ուխտագնացության կարևոր կենտրոն, հին հռոմեական կրոնի բնօրրանը, իսկ հետագայում՝ Վատիկանի և պապի նստավայրը։ Նախքան քրիստոնյաների հայտնվելը քաղաքում, հին հռոմեական կրոնը գերիշխում էր բնակչության շրջանում։ Հռոմեացիների կողմից սրբացվող առաջին աստվածներն էինՅուպիտերը՝ գերագույն աստվածը, Մարսը՝ պատերազմի աստվածը և ըստ ավանդույյթի՝ Հռոմի երկու հիմնադիրների՝Հռեմոսի ևՀռոմուլոսի հայրը։ Այլ աստվածներ և աստվածուհիներ նույնպես պաշտվում էին հռոմեացիների կողմից, ինչպես օրինակՎեստան ևՄիներվան։ Հետագայում՝ քաղաքումՊողոս ևՊետրոս առաքյալների նահատակվելուց և առաջին քրիստոնյաների հայտնվելուց հետո, Հռոմում աստիճանաբար սկսեցին դավանել քրիստոնեություն և սբ. Պետրոսի հին բազիլիկան կառուցվեց 313 թվականին։ Բացի որոշ ընդհատումներից՝ Հռոմը դարեր շարունակ եղել էՀռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու ևՀռոմի պապի նստավայրը։

Չնայած այն հանգամանքին, որ Հռոմում են գտնվումՎատիկանը և սբ. Պետրոսի տաճարը՝ Հռոմի մայր տաճարը՝ սբ. Հովհաննես Լատերանի բազիլիկան գտնվում է քաղաքի կենտրոնից հարավ-արևելք։ Հռոմում կան ընդհանուր առմամբ 900 եկեղեցիներ, ինչպիսիք են Սանտա Մարիա Մաջորե բազիլիկան, սբ. Պողոսի բազիլիկան, Սան Կլեմենտի բազիլիկան, Հիսուսի եկեղեցին և այլն։ Քաղաքի տակ են գտնվում նաև հինկատակոմբներ։ Մեծ կարևորություն ունեցող բազմաթիվ կրոնական ուսումնական կենտրոններ՝ Հայրապետական Լատերան համալսարանը, Հայրապետական աստվածաշնչյան ինստիտուտը, Հայրապետական Գրիգորյան համալսարանը և Հայրապետական արևելյան ինստիտուտը։

Վերջին տարիներին հյուսիսային Աֆրիկայից և Միջին Արևելքից ներգաղթյալների շնորհիվ զգալի աճ է գրանցվել Հռոմում մուսուլմանների շրջանում։ Դրա արդյունքում տեղացի իսլամադավանները նպաստել են քաղաքում մզկիթի կառուցմանը, որն ամենամեծն է արևմտյան Եվրոպայում և բացվել է 1995 թվականի հունիսի 21-ին։ Հռոմի հանրապետության անկումից հետո Հռոմում նաև շատ կարևոր հրեական համայնք է գործում[46], որը մի ժամանակ գտնվում էր Տրաստեվերեում։

Վատիկան

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
Հիմնական հոդված՝Վատիկան

Վատիկան քաղաքի տարածքըMons Vaticanus-ի (Վատիկան բլրի) և Վատիկանի դաշտի մաս է կազմում, որտեղ Սուրբ Պետրոսի տաճարը, Առաքելական պալատը ևՍիքստինյան կապելլան, թանգարաններն ու այլ շինություններ են գտնվում։ Մինչև 1929 թվականը այդ տարածքը համարվում էր Հռոմի թաղամաս։ Տիբեր գետի արևմտյան մասից անջատված լինելով՝ տարածքը պաշտպանվում էր Լևոն IV պապի պարիսպներով, այնուհետև՝ Պողոս III պապի պաշտպանական պարիսպներով։

Երբ 1929 թվականի Լատերանի համաձայնագիրն էր նախապատրաստվում, որով ստեղծվում էր Վատիկանը, որոշ շտկումներ էին անհրաժեշտ տարածքը գծանշելու համար, քանի որ այլևս պարիսպ չկար, ուստի որոշ շինություններ հանդիսացան սահմանագիծ և սահմանի մի փոքր մասում էլ նոր պարիսպ կառուցվեց։

Տարածքն ընդգրկում է Սուրբ Պետրոսի հրապարակը, որն Իտալիայից բաժանվում է միայն սահմանին առկա սպիտակ գծանշումով։ Համաձայն Լատերանի համաձայնագրի՝ Վատիկանին պատկանող, բայց Իտալիայի տարածքում գտնվող որոշ հաստատություններ՝ Կաստել Գանդոլֆոյի պապական դղյակը և կարևորագույն բազիլիկաներն ունեն արտատարածքային կարգավիճակ՝ ինչպես արտաքին դիվանագիտական առաքելությունները՝ դեսպանատները։

Վատիկանի Սուրբ Պետրոսի հրապարակը
ՎատիկանիՍուրբ Պետրոսի հրապարակը

Ուխտագնացություն

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

Միջին դարերից ի վեր Հռոմը եղել է քրիստոնեական ուխտագնացության կարևորագույն կենտրոն։ Ամբողջ քրիստոնյա աշխարհից մարդիկ այցելում են Վատիկան՝ պապական նստավայր։ Հռոմի պապը ամենաազդեցիկ կերպարն էր միջնադարում, իսկ Հռոմը դարեր շարունակ մնացել է պապական մայրաքաղաք և սուրբ քաղաք։ Ըստ կաթոլիկների՝ Վատիկանը սուրբ Պետրոսի վերջին հանգրվանն է եղել։

Ուխտագնացությունները Հռոմ կարող են ներառել մեծ թվով վայրեր ինչպես Վատիկանում, այնպես էլ Իտալիայի տարածքում։ Շատ հաճախ այցելում են Պիղատոսի աստիճաններ (իտալ.՝scala sancta), որն, ըստ ավանդույթի, տանում էր Պիղատոս Պոնտացու Երուսաղեմում գտնվող պրետորիում, և Հիսուսն իր դատավարության ճանապարհին անցել էր դրանցով[47]։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ աստիճանները բերվել են Հռոմ սուրբ Հեղինեի կողմից չորրորդ դարում։ Երկար դարեր «սուրբ աստիճանները» գրավել են քրիստոնյա ուխտագնացներին, ովքեր ցանկանում էին հարգել Հիսուսի տառապանքները։ Ուխտագնացության վայրեր են նաև Հռոմի դարաշրջանում կառուցված որոշ կատակոմբներ, որտեղ քրիստոնյաներն աղոթում էին, հուղարկավորում էին իրենց մահացածներին և երկրպագում էին հետապնդումների ժամանակ, ինչպես նաև բազում ազգային եկեղեցիներ կամ առանձին աղանդավորական եկեղեցիներ, օրինակ՝ Հիսուսի և Սուրբ Ինյացիոյի ճիզվիտային եկեղեցիները։

Ըստ ավանդույթի՝ ուխտագնացներն ու Հռոմի քաղաքացիներն Աստծուն երախտագիտություն հայտնելու նպատակով պետք է 24 ժամվա ընթացքում ոտքով այցելեն Հռոմի 7 ուխտագնացության եկեղեցիները (իտալ.՝Le sette chiese)։ Այս ավանդույթը, որը պարտադիր էր յուրաքանչյուր ուխտագնացի համար Միջին դարերում, օրինականացվեց 16-րդ դարում սուրբ Ֆիլիպ Ներիի կողմից։ 7 եկեղեցիների ներառում են 4 գլխավոր բազիլիկաները՝ Վատիկանի սուրբ Պետրոսի տաճարը,սուրբ Պողոսի տաճարը, սուրբ Հովհաննես Լատերանի տաճարը և Սանտա Մարիա Մաջորեն, և 3 այլ եկեղեցիներ՝ Սան Լորենցո, Երուսաղեմի Սուրբ Խաչ եկեղեցին (Հեղինեի՝ Կոնստանտին կայսեր մոր, հիմնած եկեղեցին) և Սան Սեբաստիանոն (գտնվում է «Վիա Ապպիա» ճանապարհի վրա և կառուցված է Սան Սեբաստիանոյի կատակոմբների վրա)։

Երկվորյակ, քույր և գործընկեր քաղաքներ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]

1956 թվականի ապրիլի 9-ից Հռոմը բացառապես և փոխադարձաբար երկվորյակ քաղաք է հռչակել՝

ֆրանսերեն՝ Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris.

իտալ.՝Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi.

Միայն Փարիզն է արժանի Հռոմին, և միայն Հռոմն է արժանի Փարիզին»[48][49][50]։

Հռոմի քույր և գործընկեր քաղաքներն են՝

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել |խմբագրել կոդը]
  1. ↑Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում».Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան:9-րդ հրաշալիք. էջ 53.ISBN 99941-56-03-9.
  2. ↑Bilancio demografico Anno 2014 (dati provvisori). Provincia: RomaԱրխիվացված 2015-02-05Wayback Machine - Demo.istat.it
  3. ↑«Discorsi del Presidente Ciampi». Presidenza della Repubblica. Արխիվացված էօրիգինալից 2013 թ․ սեպտեմբերի 21-ին. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 17-ին.
  4. ↑«Le istituzioni salutano Benedetto XVI». La Repubblica. Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 17-ին.
  5. ↑Heiken, G., Funiciello, R. and De Rita, D. (2005), The Seven Hills of Rome: A Geological Tour of the Eternal City. Princeton University Press.
  6. ↑Old Age in Ancient Rome
  7. ↑Andres Perez, Javier (2010).«APROXIMACIÓN A LA ICONOGRAFÍA DE ROMA AETERNA»(PDF). El Futuro del Pasado. էջեր 349–363. Արխիվացված էօրիգինալից(PDF) 2015 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2014 թ․ մայիսի 28-ին.
  8. ↑Giovannoni, Gustavo (1958).Topografia e urbanistica di Roma (Italian). Rome: Istituto di Studi Romani. էջեր 346–47.{{cite book}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  9. ↑«Rome, city, Italy».Columbia Encyclopedia (6th ed.). 2009. Արխիվացված էօրիգինալից 2010 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2016 թ․ փետրվարի 23-ին.
  10. ↑«GaWC – The World According to GaWC 2012». Lboro.ac.uk. 2014 թ․ հունվարի 13. Արխիվացված էօրիգինալից 2014 թ․ մարտի 20-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 2-ին.
  11. ↑«The Global City Competitiveness Index»(PDF). Managementthinking.eiu.com. 2012 թ․ մարտի 12. Արխիվացված էօրիգինալից(PDF) 2012 թ․ մայիսի 16-ին. Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 9-ին.
  12. ↑«2014 Global Cities Index and Emerging Cities Outlook». Արխիվացված էօրիգինալից 2014 թ․ ապրիլի 17-ին. Վերցված է 2014 թ․ օգոստոսի 2-ին.
  13. ↑«Most Visited Cities». Արխիվացված էօրիգինալից 2016-01-01-ին. Վերցված է2016-02-23-ին.
  14. ↑«Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura».UNESCO World Heritage Center. Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 8-ին.
  15. ↑«Romulus and Remus». Brittanica.com. 2014 թ․ նոյեմբերի 25. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 9-ին.
  16. ↑Claudio Rendina,Roma ieri, oggi, domani, Newton Compton, Roma, 2007, pg. 17
  17. ↑This hypothesis originates from the Roman GrammarianMaurus Servius Honoratus.
  18. ↑This hypothesis originates fromPlutarch
  19. ↑«Roma diventa Capitale» (Italian). Վերցված է 2012 թ․ մարտի 6-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  20. ↑«Territorio» (Italian). Comune di Roma. Արխիվացված էօրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 28-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  21. ↑In 1992 after areferendum the XIX Circoscrizione became theComune ofFiumicino
  22. ↑«Արխիվացված պատճենը».Il Messaggero. 2013 թ․ մարտի 11. Արխիվացված էօրիգինալից 2013 թ․ մարտի 16-ին. Վերցված է 2013 թ․ մարտի 13-ին.
  23. ↑http://www.demo.istat.it/bilmens2014gen/query.php?lingua=ita&Rip=S3&Reg=R12&Pro=P058&Com=91&submit=Tavola
  24. ↑Popolazione Residente al 1° Gennaio 2017 —Italian National Institute of Statistics.
  25. ↑Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018 —Italian National Institute of Statistics.
  26. ↑https://demo.istat.it/?l=it
  27. ↑Ravaglioli, Armando (1997).Roma anno 2750 ab Urbe condita (Italian). Rome: Tascabili Economici Newton.ISBN 88-8183-670-X.{{cite book}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  28. ↑«World Map of Köppen−Geiger Climate Classification».
  29. ↑«Storia della neve a Roma». Արխիվացված էօրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 27-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
  30. ↑Rome ClimateԱրխիվացված 2010-04-27Wayback Machine. Retrieved 9 օգոստոս 2012
  31. ↑Cornell (1995) 204–5
  32. ↑Floods of the Tiber in Ancient Rome – Gregory S. Aldrete. Books Google. 2007 թ․ հունվարի 30. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 13-ին.
  33. ↑The History of Human Populations: Forms of growth and decline – P. M. G. Harris. Books Google. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 13-ին.
  34. ↑Herreros, Francisco.«Size and Virtue». Academia. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 13-ին.
  35. ↑http://www.jstor.org/discover/10.2307/295257?uid=3737880&uid=2134&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103645376217
  36. ↑http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/14/14443392/1444339214.pdf
  37. ↑Cities and Economic Development: From the Dawn of History to the Present – Paul Bairoch. Books Google. 1991 թ․ հունիսի 18. Վերցված է 2014 թ․ հուլիսի 13-ին.
  38. ↑N.Morley,Metropolis and Hinterland (Cambridge, 1996) 33–9
  39. ↑Duiker, 2001. page 149.
  40. ↑highbeam.com/doc/1G1-20586744.htmlAbstract of The population of ancient Rome.(չաշխատող հղում) by Glenn R. Storey. record highBeam Research. Written 1 դեկտեմբեր 1997. Retrieved 22 April 2007.
  41. ↑The Population of Rome by Whitney J. Oates. Originally published inClassical Philology.Vol. 29, No. 2 (ապրիլ 1934), pp 101–116. Retrieved 22 ապրիլ 2007.
  42. ↑P. Llewellyn,Rome in the Dark Ages (London 1993), p. 97.
  43. ↑«Statistiche demografiche ISTAT». Demo.istat.it. Արխիվացված էօրիգինալից 2009 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2010 թ․ փետրվարի 3-ին.
  44. ↑«Statistiche demografiche ISTAT». Demo.istat.it. Արխիվացված էօրիգինալից 2011 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 30-ին.
  45. ↑L.B. Zekiyan, Le colonie armene del Medio Evo i Italia e le relazioni culturali italo-armene (Materiale per la storia degli Armeni in Italia),- Atti del primo Simposio internazionale di Arte Armena, Venezia, 1978, pp. 803-946; Հ. Լևոն Զէքիեան, Իտալիա,- «Հայ գաղթաշխարհի պատմություն», հտ. 3, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ, 2013, էջ 4-82։Կարապետյան Մ. Մ., Հռոմի հայ գաղթօջախի պատմությունից. Պատմա-բանասիրական հանդես, 1998, № 1-2, էջ 165-178։
  46. ↑Coarelli, p. 308.
  47. ↑Steps Jesus walked to trial restored to gloryԱրխիվացված 2007-06-16Wayback Machine,Daily Telegraph, Malcolm Moore, 14 June 2007
  48. ↑«Twinning with Rome». Արխիվացված էօրիգինալից 2012 թ․ սեպտեմբերի 5-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 27-ին.
  49. ↑«Les pactes d'amitié et de coopération».Mairie de Paris. Արխիվացված էօրիգինալից 2007 թ․ հոկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
  50. ↑«International relations: special partners».Mairie de Paris. Արխիվացված էօրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2007 թ․ հոկտեմբերի 14-ին.
  51. ↑«Sister Cities». Beijing Municipal Government. Արխիվացված էօրիգինալից 2010 թ․ հունվարի 17-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 23-ին.
  52. ↑«Le jumelage avec Rome» (French). Municipalité de Paris. Արխիվացված էօրիգինալից 2008 թ․ դեկտեմբերի 16-ին. Վերցված է 2008 թ․ հուլիսի 9-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  53. ↑«Kraków – Miasta Partnerskie» [Kraków -Partnership Cities].Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków (Polish).Արխիվացված օրիգինալից 2013 թ․ հուլիսի 2-ին. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 10-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  54. ↑«Mapa Mundi de las ciudades hermanadas». Ayuntamiento de Madrid. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 17-ին.
  55. ↑«NYC's Partner Cities». The City of New York. Արխիվացված էօրիգինալից 2013 թ․ օգոստոսի 14-ին. Վերցված է 2012 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.
  56. ↑«International Cooperation: Sister Cities».Seoul Metropolitan Government. www.seoul.go.kr. Արխիվացված էօրիգինալից 2007 թ․ դեկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2008 թ․ հունվարի 26-ին.
  57. ↑«Seoul -Sister Cities [via WayBackMachine]».Seoul Metropolitan Government (archived 2012-04-25). Արխիվացված էօրիգինալից 2012 թ․ մարտի 25-ին. Վերցված է 2013 թ․ օգոստոսի 23-ին.
  58. ↑«Twinning Cities: International Relations»(PDF).Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Արխիվացված էօրիգինալից(PDF) 2011 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2009 թ․ հունիսի 23-ին.
  59. ↑Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Retrieved on 25 հունվարի 2008.
  60. ↑«Cooperation Internationale» (French). 2003–2009 City of Tunis Portal. Արխիվացված էօրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 8-ին. Վերցված է 2009 թ․ հուլիսի 31-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link)
  61. ↑«Visita a Washington del Sindaco». Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 3-ին.
Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են«Հռոմ» հոդվածին։
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են«Հռոմ» հոդվածին։
Ֆոտո, վիդեո և աուդիո
Թեմատիկ կայքեր
Բառարաններ և հանրագիտարաններ
Աստվածաշնչյան ·Բրիտանիկա (11-րդ) ·Բրիտանիկա ·Բրոքհաուս ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Բրոքհաուսի և Եփրոնի փոքր ·Դասական հնությունների իրական բառարան ·Լարուսի ·Համառոտ հրեական ·Հրեական Բրոքհաուսի և Եփրոնի ·Մեծ կատալոնական ·Մեծ նորվեգական ·Շվեյցարական կենսագրական ·Ուղղափառ ·Catholic (1907—13) ·Catholic (1997—…) ·Infernal (6e éd.) ·MESH ID ·Treccani ·Universalis ·Universalis ·Universalis
 
Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված էՀայկական համառոտ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։
ԵվրամիությունԵՄ անդամ երկրներիմայրաքաղաքներ
Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ
ՀունաստանԱթենք •ՆիդերլանդներԱմստերդամ •ԱնդորրաԱնդորա լա Վելյա •ԹուրքիաԱնկարա1 •ՂազախստանԱստանա1 •ԱդրբեջանԲաքու1 •ՍերբիաԲելգրադ •ՇվեյցարիաԲեռն •ԳերմանիաԲեռլին •ՀունգարիաԲուդապեշտ •ՌումինիաԲուխարեստ •ՍլովակիաԲրատիսլավա •ԲելգիաԲրյուսել •ԻռլանդիաԴուբլին •ՀայաստանԵրևան1 •ԽորվաթիաԶագրեբ •ՎրաստանԹբիլիսի1 •ՊորտուգալիաԼիսաբոն •ՍլովենիաԼյուբլյանա •Միացյալ ԹագավորությունԼոնդոն •ԼյուքսեմբուրգԼուքսեմբուրգ •ՈւկրաինաԿիև •ԴանիաԿոպենհագեն •ՖինլանդիաՀելսինկի •ԻտալիաՀռոմ •ԻսպանիաՄադրիդ •ԲելառուսՄինսկ •ՄոնակոՄոնակո •ՌուսաստանՄոսկվա1 •Կիպրոսի ՀանրապետությունՆիկոսիա •{{{2}}}Նիկոսիա •ՉեռնոգորիաՊոդգորիցա •ՉեխիաՊրահա •ԻսլանդիաՌեյկյավիկ •ԼատվիաՌիգա •Սան ՄարինոՍան Մարինո •Բոսնիա և ՀերցեգովինաՍարաևո •Հյուսիսային ՄակեդոնիաՍկոպյե •ԲուլղարիաՍոֆիա •ԼՂՀՍտեփանակերտ1 •ՇվեդիաՍտոկհոլմ •ԼիխտենշտայնՎադուց •ՄալթաՎալետա •ՎատիկանՎատիկան •ԼեհաստանՎարշավա •ԱվստրիաՎիեննա •ԼիտվաՎիլնյուս •ԷստոնիաՏալլին •ԱլբանիաՏիրանա •ՖրանսիաՓարիզ •ՄոլդովաՔիշնև •ՆորվեգիաՕսլո1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում էԱսիայում։
1896 Աթենք •

1900 Փարիզ •1904 Սենթ Լուիս •1908 Լոնդոն •1912 Ստոկհոլմ •1916 Բեռլին •1920 Անտվերպեն •1924 Փարիզ •1928 Ամստերդամ •1932 Լոս Անջելես •1936 Բեռլին •1940 Տոկիո •1944 Լոնդոն •1948 Լոնդոն •1952 Հելսինկի •1956 Մելբուռն •1960 Հռոմ •1964 Տոկիո •1968 Մեխիկո •1972 Մյունխեն •1976 Մոնրեալ •1980 Մոսկվա •1984 Լոս Անջելես •1988 Սեուլ •1992 Բարսելոնա •1996 Ատլանտա •2000 Սիդնեյ •2004 Աթենք •2008 Պեկին •2012 Լոնդոն •2016 Ռիո դե Ժանեյրո •2020 Տոկիո •2024 Փարիզ

Հռոմ գավառի բնակավայրեր
Ագոստա •Ալումիերե •Ալբանո Լացիլե •Անգվիլարա Սաբացիա •Անտիկոլի Կորադո •Անցիո •Արդեա •Արիչչա •Արսոլի •Արտենա •Արչինացո Ռոմանո •Աֆֆիլե •Բելլեգրա •Բրաչիանո •Վալեպյերտա •Վալինֆրեդա •Վալմոնտոնե •Վելետրի •Վիվարո Ռոմանո •Վիկովարո •Գավինյանո •Գալիկանո նել Լացիո •Գորգա •Գրոտաֆերատա •Գուիդոնիա Մոնտեչելո •Ջենացանո •Ջենացանո դի Ռոմա •Ջերանո •Ձագարոլո •Էննե •Կավե •Կազապե •Կամերատա Նուովա •Կամպանյանո դի Ռոմա •Կանալե Մոնտերանո •Կանտերանո •Կապենա •Կապրանիկա Պրենեստինա •Կարպինետո Ռոմանո •Կաստելնուևո դի Պորտա •Կաստել Սան Պետրո Ռոմանո •Կաստել Գանդոլֆո •Կաստել Մադամա •Կոլեֆերո •Կոլոննա •Լաբիկո •Լադիսպոլի •Լանուվիո •Լարիանո •Լիչենցա •Մալյանո Ռոմանո •Մանդելա •Մանցիանա •Մարանո Էկուո •Մարինո •Մարչելինա •Մացանո Ռոմանո •Մենտանա •Մոնտե Կոմպատրի •Մոնտելանիկո •Մոնտելիբրետի •Մոնտե Պորցիո Կատոն •Մոնտերոտոնդո •Մոնտեֆլավիո •Մոնտորիո Ռոմանո •Մորիկոնե •Մորլուպո •Նացանո •Նեմի •Ներոլա •Նետունո •Օլեվանո Ռոմանո •Պալեստրինա •Պալոմբարա Սաբինա •Պերչիլե •Պիզանիանո •Պոլի •Պոմեցիա •Պոնցանո Ռոմանո •Ռիանո •Հռոմ •Ռինյանո Ֆլամանիո •Ռիոֆրեդո •Ռովյանո •Ռոկաջովինե •Ռոկա դի Կավե •Ռոկա դի Պապա •Ռոկա Կանտերանո •Ռոկա Պրիորա •Ռոկա Սանտո Ստեֆանո •Ռոյատե •Սակրոֆանո •Սամբուչի •Սան Վիտո Ռոմանո •Սան Գրեգորիո դա Սասոլա •Սան Պոլո դել Կավալերի •Սանտա Մարինելլա •Սանտ Անջելո Ռոմանո •Սանտ Օրեստե •Սան Չեզարեո •Սարաչինեսկո •Սենյի •Սուբյակո •Տիվոլի •Տոլֆա •Տորիտա Տիբերինա •Տրեվինյանո Ռոմանո •Ֆիլաչանո •Ֆոնտո Նուովա •Ֆորմելո •Ֆրասկատի •Ֆյումիչինո •Ֆիանո Ռոմանո •Չամպինո •Չերվարա դի Ռոմա •Չերվետերե •Չերետո Լացիալա •Չիվիտավեկյա •Չիվիտելլա Սան Պաոլո •Չինետո Ռոմանո •Չիչիլիանո
Իտալիա ըստ թեմայի
Պատմություն
Աշխարհագրություն
Քաղաքականություն
Տնտեսություն
Մշակույթ
Խորհրդանիշներ
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկվածՀայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 598)։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Հռոմ&oldid=10681983» էջից
Կատեգորիաներ:
Թաքցված կատեգորիաներ:
[8]ページ先頭
©2009-2026 Movatter.jp