Wokalna harmonija je asimilaciski proces, kotryž artikulaciju wolóžuje. We wuskim zmysle je připodobnjenje sufiksowych wokalow na zdónk, ale tež znutřka zdónka. Při tym cuze słowa abo najnowšepožčonki často wjace k wokalnej harmoniji (dospołnje) njewjedu.
Wona wustupuje w rozdźělnych rěčnych swójbach, na přikład wturkowskich amongolskich rěčach, kaž tež w někotrychfinougriskich rěčach.
| prědnje | zadnje | |||
|---|---|---|---|---|
| njekulojćene | kulojćene | njekulojćene | kulojćene | |
| wysoke | и [i] | ү [ü] | у [u] | |
| srjedźne | е [ě] | ө [ö] | ы [ı] | о [o] |
| niske | ә [ä] | а [a] | ||
Baškiršćina ma dźewjeć wokalow.
W baškiršćinje wustupujetej dwě warianće wokalneje harmonije. Štyriformowa warianta wužiwa wokale "ы", "о", "е" a "ө". Na př.prašenska partikla ma formy -мы, -мо, -ме, -мө.
Dwuformowa warianta wužiwa jenož wokalej "а" a "ә".
| Funkcija | Prědnje | Přikład | Woznam | Zadnje | Přikład | Woznam | Komentar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ablatiw |
| өҫтәлдән | wot blida |
| шкафтан Германиянан | z kamora z Němskeje | |
| ekwatiw | -сә | инглизсә | jendźelsce | -са | алманса | němsce |
| Prědnje | Zadnje | |||
|---|---|---|---|---|
| Njekulojćene | Kulojćene | Njekulojćene | Kulojćene | |
| Wysoke | i | ü | ı | u |
| Niske | e | ö | a | o |
Turkowšćina ma wósom wokalow a rozeznawa je po dwěmaj přiznamjenjomaj, a to [±prědnje] a [±kulojćene].
Wturkowšćinje dwě warianće wokalneje harmonije wustupujetej. A to tak mjenowana "małka wokalna harmonija" (z wokalomaj "a" a "e", turkowsceküçük sesliler uyumu) a "wulka wokalna harmonija" (z wokalemi "i", "ı", "u" a "ü", turkowscebüyük sesliler uyumu).
Sćěhowace sufiksy małku wokalnu harmoniju wjedu:
| Funkcija | Prědnje | Přikład | Woznam | Zadnje | Přikład | Woznam | Komentar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| pluralny sufiks | -ler | evler | domy | -lar | atlar | konje | |
| lokatiw | -de | Berlinde | w Berlinje | -da | vapurda | na łódźi | |
| futur | -ecek | gelecek | wón/wona budźe přińć | -acak | çıǧacak | wón/wona budźe won hić/přińć | |
| infinitiw | -mek | gelmek | přińć | -mak | çıkmak | won hić/přińć. | |
| particip | -en | gelen. | přińducy | -an | çıǧan | won ducy/přińducy | |
| konwerb runočasnosće | -(y)erek | gelerek | přińdźo | -(y)arak | çıǧarak | won přińdźo | |
| kondicional | -se | gelse | jeli přińdźe | -sa | çıksa | jeli won přińdźe |
Sćěhowace sufiksy wulku wokalnu harmoniju wjedu:
Někotre dwuzłóžkowe sufiksy maja wobě harmoniji, při čimž małka wokalna harmonija je w jednej złóžce a wulka wokalna harmonija w druhej.
Nimo toho samo małko wuwzaćow eksistuja, kaž na př. -ken (konwerbowa kóncowka z woznamom "mjeztym zo"), wokal o w kóncowce -iyor (prezens).
Mongolšćina ma tři klasy wokalow:
Wokale я, е, ю, ё su faktisce kombinacije wokalow а, э, у, о z konsonantom й. Jeli słowo wobsahuje jenož wokalи, da so jako słowo prědnjeho rjada wobjednawa.
| Funkcija | Prědnje wokale | Woznam | Zadnje wokale | Woznam |
|---|---|---|---|---|
| prezensa abofutur | Чиирнэ. | Ty přińdźeš. | Би тэндявна. | Ja tam du. |
| Тэр надад ном(ыг)өгнө. | Wón/Wona mi knihu da. | Тэр майхандорно. | Wón/wona dźe do stana nutř. | |
| preteritum abowotpohlad | Чи сайхан киноүзлээ. | Ty widźeše dobry film. | Би цэцэрлэгтсуулаа. | Ja w zahrodźe sedźach. |
| Чи одооявлаа. | Ty nětko dźeš. | |||
| цэцэрлэг | zahroda | сайхан | dobry |
Finšćina ma tři klasy wokalow:
Neutralne wokale so móžeja po wokalu z dweju prěnjeju skupinow jewja a so móžeja z wokalemi z wobeju rjadow kombinować, na př.äi,öi,yi aai,oi aui. Jeli słowo wobsahuje jenož neutralne wokale, da so wokale z prědnjeho skupiny wužiwaja, na př.eikö,eihän.
| Funkcija | Prědnje wokale | Woznam | Zadnje wokale | Woznam |
|---|---|---|---|---|
| Täälläkö koira on? | Je psyk tu? | Koira ontuolla. | Psyk je tam. | |
| Missähän kissa on? | Hdźe je kóčka? | Kissa onpuutarhassa. | Kóčka je na zahrodźe. | |
| Aasi ei oletäällä. | Wosoł njeje tu. | Tuollako aasi on? | Je wosoł tam? | |
| Hiirellä on lyhyet jalat. | Myš ma krótke nohi. | Aasilla on pitkätkorvat. | Wosoł ma dołhej wuši. | |
| inesiw | nenässä | w nosu, na nosu | kuvassa | na wobrazu |
| elatiw | pöydästä | wot blida | talosta | z doma |
| adesiw | pöydällä | na blidźe | torilla | na wikach |
| ablatiw | häneltä | wote njeho | torilta | wot wikow |
| prašenska partikla | -kö | ? | ko | ? |
| -hän | -han |
Při kompozicijach so wokal po poslednim wobstatku złožuje.
| Prědnje | Zadnje | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Krótke | Dołhe | Krótke | Dołhe | |||||
| Njekulojćene | Kulojćene | Njekulojćene | Kulojćene | Njekulojćene | Kulojćene | Njekulojćene | Kulojćene | |
| Wysoke | i | ü | í | ű | u | ú | ||
| Srjedźne | ö | é | ő | o | ó | |||
| Nižne | e | a | ||||||
| Najbóle nižne | á | |||||||
Madźaršćina ma 14 wokalow. Ale w někotrych narěčach a zdźěla wobchadnej rěči so dalša warianta "e" jewi.
Eksistuja tři typy sufiksow, a to jednoformowe, dwuformowe a třiformowe.
