Rostliny (Plantae) tworja swójskiswět znutřkadomena žiwochow z bańkowym jadrom a bańkowej membranu (Eukaryoty). Po dźensnišich trochowanjach eksistuje něhdźe 500.000 rostlinskich družinow[1]. Z nimi so zaběra wědomostnje disciplinabotaniki.
Historisce so je definicija zapřijeća rostlina přeměniła. W tu wužiwanej systematice po Adl et al.[2] so rostliny ztwjerdźowymi rostlinami (embryophyta) na jednu runinu sadźa. K rostlinam so ličamochi ažiłowe rostliny.
Rostliny so přezzměnu generacijow wuzběhuja, při kotrejž sohaploida seksuelna adiploida wegetatiwna generacija wotměnjuje (heterofaziska změna generacijow). Při recentnych rostlinach stej wobě generaciji kóždy króć wšelako formowane (heteromorfiska změna generacijow). Při mochach dominuje haploidygametofyt, mjeztym zo při žiłowych rostlinach diploidasporofyt dominuje.[2]
Změna generacijowłopješkatych mochow jako přikład za změnu mjez haploidej gametofytowej generaciju a diploidej sporofytowej generaciju při rostlinach.
Seksuelna generacija, gametofyty, wutwori specielne, wjacebańkowe seksualne organy, kotrež wot wjacorych sterilnymi bańkami su wobdate. Muske organy suanteridije a žónskearchegonije. Jejkowe bańki zawostawaja w archegonijach a so tu wopłodźuja. Přikrytosymjenjakach su gametofyty a z tym tež anteridije a archegonije ekstremnje redukowane.[3]
Sporofyt so najprjedy jako wjacebańkowyembryo załoži, kotryž na maćerskej rostlinje zawostawa a so wot teje zežiwja. Často předstaja měrny stadij. Sporofyt je přeco wjelebańkowy.
Bazalne ćělesašwikacych prućikow wobsedźa charakteristisku wjeleworštowu strukturu z mikrotubulijow ale tež zakótwjenje w cytoskeleće.Mitoza je wotewrjena, za čas dźělenja bańkow sofragmoplast twori. Pyrenoidy zwjetša faluja.[2]
Dalše znamjenja, kotrež tež wjele druhich zastupjerjow nadrjadowanych taksonowcharofyta abochloroplastida wobsedźa, su chloroplasty zchlorophyll a ab jako fotosynteizskej pigmentaj a karotinoidy jako akcesoriske pigmenty, škrob jako rezerwny polysaccharid a bańkowe sćěny z celulozy.[2] Wutrusowa sćěna wobsahujesporopolenin, sporofyty tworjakutikulu.[4]
Nimo toho móžeja rostliny hromadu ale we wobłuku korjenjow tež z hribami, bakterijemi a druhimi mikroorganizmami komunikować. Komunikaciske procesy zawěsćuja zum einen disponujomnosć přihódnych wutkow ale tež krótkodobnu, srjedźnodobnu a dołhodobnu koordinaciju a organizaciju wot rosćenskich a wuwiwanskich procesow we wšěch jich detailowych krokach.[5]
Přiwuznosć rostlinow ze zelenymi algami so je dla zhromadnych fotosyntezowych pigmentow a polysacharidow dołho měniła. Někotre zelene algi kažswěčnikojte algi tworja tež jich jejkowym bańkam zawalowacu włokninu. Přirunanja sekwencowDNA pokazowachu po tym tež, zoCharaceae su najbliše žiwe přiwuzne rostlinow. Kladogram wupada na slědowace wašnje:[6][7]
Druhdy zastupowany nahlad, bychu wjacore pochadowe linije rostlinow z algow eksistowali, bu hižo přez morfologiske studije jako njeprawdźepodobny spóznaty[4], a so dźensa lědma wjace zastupuje a so tež přez molekularnobiologiske studije njepodeprěje.[6]
Recentne (njewotemrěne) zastupnicy rostlinow tworja štyri jasnje mjez sobu rozdźělene skupiny. Tute su po morfologiskich ale tež po molekularbiologiskich studijachmonofyletisce: jatrowe mochi, lisćowe mochi, rohowe mochi a žiłkowe rostliny. Pozicija tutych štyrjoch skupinow mjez sobu hišće njeje doskónčnje wujasnjena. W zańdźenosći běchu wšelake namjety (přir.Systematik der Moose), tola slědowacy kladogram jako prawdźepodobne poměry přiwuznistwa we wotrysach so pokaza:[6]
Rohowe mochi bychu potajkim sotrowa skupina žiłkowych rostlinow byli. Nimo molekularbiologiskich studijach pokazuja tež wjacore rohowym mocham w přirunanju k druhim mocham charakteristiske přiznamjenja na blisku přiwuznosć k žiłkowym rostlinam: sporofyty rohowych mochow su relatiwnje wulke, dołho žiwe a fotosyntetisce aktiwne, tuž relatiwnje samostatne. Z tym maja srjedźnu poziciju mjez druhimi mochami z jich wot gametofyta wotwisowacym sporofytom a žiłkowymi rostlinami z jich dospołnje njewotwisnym sporofytom.[6]
Při zapřijeću fosilnych rostlinow, kotrež na bazy žiłkowych rostlinow steja, bywa horjeka přestajene zwobraznjenje tróšku bóle komplikowane. Drje njejsu fosilne mochi ze zažnowěka rostlinow znate, porno tomu pak su znate někotre zastupjerki zažnych žiłkowych rostlinow. Tute buchu w zažnym 20. lětstotku pod zapřijećomPsilophyta zjednoćene. Tuta skupina so wopokazowaše pak hižo skoro jako jara heterogena. Banks je tutu skupinu do třoch skupinowRhyniophyta,Trimerophytophyta aZosterophyllophyta rozpačił. Kenrick a Crane[4] pokazowaštaj pak w lěće 1997, zo znajmjeńša wobě prěnjej skupinje stej kumštnej. Zastupjerjo wobeju poslednjeju skupinow słušeja k Eutracheophytam, mjeztym zo zastupjerjo Rhyniophyta jara bazalnje steja. Kenrick a Crane nastaještaj sćěhowacy kladogram:[8]
Polysporangiofyty (1) wobsahuja cyłkowny horjeka zwobrazowanu kladu a wobsahuja wšě twjerdźowe rostliny, kotrež so k jednej skupinje mochow njeliča. Jich zhromadne wotwodźene přiznamjenja (synapormorfije) su: rozhałuzowane sporofyty z wjacorymi sporangijemi; sporofyt je njewotwisny gametofyta. Archegonije su do gametofytow zapušćene, to pak tež rohowe mochi přitrjechi.[9]
K zastupjerjam polysporangiofytow słušeja jako najbóle bazalna skupina Horneophytopsidy zHorneophyton. Jedna izolowana stejaca družina jeAglaophyton major. Wostatni zastupjerjo (klada 2) słušeja k žiłkowym rostlinam (Tracheobionta), kotrychž bazalna skupina suRhyniopsida.
Rostliny běchu za dołhi čas pódla zwěrjatow a mineralow jedyn třoch přirodnych swětow. HišćeCarl von Linné rozrjadowaše swójSystema naturae wotpowědnje tomu.[10] Tež Ernst Haeckel inkludowaše do swojich Plantaehriby,lišawy,cyanobakterije, ale tež rozdźělne skupinyalgow.[4] Mjeztym zo botanika so dale ze wšěmi tutymi skupinami zaběra, bu definicija rostlinow pozdźišo na te twjerdźowe rostliny a zelene algi zamjezowana, kotrež so přez chlorofylea ab, škrob jako rezerwne polysaccharidy a celulozu w bańkowej sćěnje wuzběhuja. Dźensa so rostliny wšelako definuja: někotre systemy zapřijimaja zelene algi do rostlinow, druhe systemy, tak tu wužiwany, zjimaja žiwochow z horjeka mjenowanymi přiznamjenjemi wChloroplastida a wobmjezuja rostliny na twjerdźowe rostliny.[11]
Wužiće rostlinow započa w zažnym času čłowjeka ze zběranjom. Dźensa so rostliny za čłowjeske wužiće přewažnje jakokulturne rostliny plahuja (ratarstwo). Hraničny pad je wužiće drjewa z lěsow.
Rostliny jako cyroba
Zežiwjenje čłowjeka bazuje praktisce dospołnje na rostlinach, pak přez direktnu konsumciju, pak indirektnje přez konsumciju rostliny žerjacych zwěrjatow abo zwěrjacych produktow. Najwjetši wuznam swětodaloko jakowužitne rostliny majapšeńca,rajs,majs aběrny. Wot wulkeho mnóstwakultiwowanych wužitnych rostlinow njese jenož małke mnóstwo hłownu ćežu čłowjeskeho zežiwjenja (zakładne zežiwidła).
Rostliny jako dźěłowizna
Tradicionelnje so rostliny k rozdźělnym zaměram za čłowjeske wužiwanje předźěłaja. Rostliny su najwažniši zakładny material k zhotowjenjudrasty. Wone so k wjelorakim gratam předźěłaja. Rostliny, wosebjedrjewo, su njeparujomny twarski material.
↑Peter Sitte, Elmar Weiler, Joachim W. Kadereit, Andreas Bresinsky, Christian Körner:Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. Begründet von E. Strasburger. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2002 (35. Aufl.), s. 10,ISBN 3-8274-1010-X
12345Sina M. Adl et al.:The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists. The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; str. 399–451abstrakt a dospołny tekst)
1234Paul Kenrick, Peter R. Crane:The Origin and Early Diversification of Land Plants. A Cladistic Study. Smithsonian Institution Press, Washington a London 1997, s. 231.ISBN 1-56098-729-4Citowanski zmylk Ungültiges<ref>-Tag. Der Name „Kenrick“ wurde mehrere Male mit einem unterschiedlichen Inhalt definiert.; $2
↑Witzany, G. 2006:Plant Communication from Biosemiotic Perspective. Plant Signaling & Behavior 1(4): s. 169–178.
1234Yin-Long Qiu et al.:The deepest divergences in land plants inferred from phylogenomic evidence. Proceedings of the National Academy of Sciences 103(42), s.15511–15516.online
↑Louise A. Lewis, Richard M. McCourt:Green Algae and the origin of land plants: American Journal of Botany 91 (10), 2004, s. 1535–1556.Abstract und Volltext
↑Paul Kenrick, Peter R. Crane:The Origin and Early Diversification of Land Plants. A Cladistic Study. Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 1997, Abb. 4.31.
