Lonto Wikipedia, ensiklopedia pereyi bahasa Hulontalo
tangota lo turis hemo baca lo tuladu habari lantu-lantungo to Laut Mati.
Laut Mati (meyaloLaut Asin) deuyito-yito bulalo watingo u popontola Yordania to imbuhi timuru wawu Tepi Barat Palestina wolo Israel to imbihu otolopa. Bulalo botiya dutu-dutu to Lembah Celah Yordan, wawu wala'o dutula utamanya deuyito-yito dutula Yordan.
Secara geologi laut mati lotiwali tolo yuta tawunu yilalu to'u tilimbulu retakan kiki'o to dutula Yordan lembah dutula Yordan (Jordan Rift Valley) to utonu taluhu deheto lomaso wawu totihimo'o, iklim mohengu wawu evaporasi molanggato lo'obinta'a konsentrasi mineral todelomo taluhu.[1] watingo, tilo, wawu gipsum woluwo to ngohilaya'o retakan botiya wawu lotiwali bulalo wolo watingiyo molanggato .[1]
Bulalo botiya tilanggulaliyo laut mati karna dialu ma'o u mowali tumumulo u moali mo'otahangi to delomo taluhu watingo botiya.[1] Laut mati oluwo wanto-wantohe watingo paling molanggato lonto nga'amila lo deheto to dunia.[2] Kadar lowatingiyo sekitar 32% wnu pobadingiyolo ode kadar watingo rata-rata 3% to deheto Tengah.[1] anggadu mulolo, material u wolowo todelomo laut mati ilotawa o efek u mo'o gaga alipo.[1] wanu padetalo lo lata'o botiya ode ilanggango, mineral u wanto-wantohe to delomiyo terbukti mowali mopo'opiyohe alipo, melancarkan sirkulasi duhu wawu mowali momantu kesehatan.[1] Hale botiya malohihewo ilotawa lo Raja Salomo, Cleopatra wawu Herodes Agung sambe timongoliyo lona'o ode Laut Mati u mo'otapu efek boyito.[1]
To delomo bahasa Ibrani, Laut Mati deuyito-yito"Yam ha-Melaḥ", deboboliliyo ma'o "deheto watingo" meyalo "Deheto Mopanggelo". Istilah botiye olo u paling dadata hepopohunaliyo todelomo bagian Perjanjian Lama to Alkitab Kristen todelomo bahasa Indonesia, anggadu kitabi bohuliyo to delomo Taurat deuyito-yito Kitab Kejadian {Alkitab Kejadian 14:3, lapata'o Kitab Bilangan Alkitab Bilangan 34:3, 12, Kitab Ulangan Alkitab|Ulangan 3:17, Kitab Yosua Alkitab Yosua 3:16; 12:3; 15:2, 5; 18:19, Kitab 2 Tawarikh Alkitab 2 Tawarikh 20:2, sambe to zamani Pembuangan ode Babel abad ke-6 SM, deuyito-ytio Kitab Yehezkiel Alkitab Yehezkiel 47:8.
Todelomo prosa terkadang hepomake istilah"Yam ha-Māvet" (ים המוות, "laut kematian" atau "Laut Mati"), karna kelangkaan tutumulo akuatik. todelomo bahasa lo Arabi, Laut Mati hetanggulaliyo"al-Bahr Al-Mayyit" ("Laut Mati"), meyalo dila boti umum "bahr ᵘ Lut ᵃ (بحر لوط, "Laut Lot"). Istilah "Laut Mati" dila hepohunaliyo to Alkitab bahasa Indonesia versi tarjamah bohu.
Laut Mati deuyito-yito bulalo u dutu-dutu ti pontolo to wolota totolu lo nogara, deuyito-yito Israel, Yordania, wawu Palestina.[5] Bulalo Laut Mati terdiri atas cekungan utara wolo titik paling modelomo 725m to tibawa permukaan lo deheto wawu cekungan selatan u lebe mooti wawu mengalami polo hengu.[5]
Bulalo botiya lowali akibatiliyo aktivitas pergeseran lempeng tektonik u yilowali Lembah Celah Besar ngolo yuta tawunu yilalu.[6] bohuliyo bulalo botiya bagian lonto bulalo u lebe damango u wumbuta sambe Danau Galilea.[6] dabo, tolohiyo lo deheto menguap sekitar 18.000 tawunu yilalu sambe lolola ma'o cekungan to gurun u lowali titik paling mo'pa to huta —sekitar 1300 kaki (400m) ti tibawa permukaan lo deheto .[5][6] anggadu saati boyito , Laut Mati lotahangi keseimbangan siklus alami: bulalo botiya lo'otapu tolohu taluhu tawar lonto dutula wawu tolohu taluhu lonto huidu u heli-helili; lalu taluhu boyito mengalami proses Penguapan evaporasi meyalo menguap ke udara.[6] Akibat proses evaporasi wawu wanto-wantohe watingo dadaata, Keasinan salinitas Laut Mati tunggula 33%.[6]
Sambe sekitar 1950an, siklus alami Laut Mati na'o-na'o stabil tolohu lo taluhu tawar sama wolo linggahiyo lo evaporasi. bo, to tawunu 1960an, pamarenta Israel lomongu sistem pengairan u lopobale tolohu taluhu lo hulu dutula Yordan ode pipa-pipa to nga'amila lo lipu. Pada 1970an, Yordania wawu Suriah olo lopobale tolohu taluhu dutula Yarmouk, wala'o dutula utama to huliya lo dutula Yordan. Anggadu 1979 Laut Mati turusi mengalami lolahu debit lo taluhu sambe langgato taluhu hemoti.[5][6] langgato taluhu rata-rata mengalami lolahu sekitar 3 kaki (1m) to ngotawunu.[6] hanya'o Laut Mati olo lolahe da'a. Pada 1950 hanyaiyo loahu 50 mil. To 2005 hayaiyo lowali 30 mil.