Movatterモバイル変換

Saltar ao contido

Século IX

Editar as ligazóns

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.

I milenio

século VIII ← Século IX →século X

1 de xaneiro de 801

Editar o valor en Wikidata

- 31 de decembro de 900

Editar o valor en Wikidata

Composto por

Década de 810 • Década de 890 • Década de 870 • Década de 880 • Década de 860 • Década de 850 • Década de 830 • Década de 840 • Década de 820 • Década de 800

<Século VIII			Século IX			Século X >
01	02	03	04	05	06	07	08	09	10
11	12	13	14	15	16	17	18	19	20
21	22	23	24	25	26	27	28	29	30
31	32	33	34	35	36	37	38	39	40
41	42	43	44	45	46	47	48	49	50
51	52	53	54	55	56	57	58	59	60
61	62	63	64	65	66	67	68	69	70
71	72	73	74	75	76	77	78	79	80
81	82	83	84	85	86	87	88	89	90
91	92	93	94	95	96	97	98	99	00

Hemisferio Oriental a inicios do século IX d.C.

Hemisferio Oriental a finais do século IX d.C.

Tempo que transcorre dende o1 de xaneiro do801 ata o31 de decembro do900 daera cristiá.

Acontecementos destacados

[editar |editar a fonte]

Galiza

[editar |editar a fonte]

820-830: durante o reinado deAfonso II de Oviedo descúbrese nadiocese de Iria o sepulcro doApóstolo Santiago, onde manda construír un templo, que acabaría por ser aCatedral de Santiago.^[1]

Europa

[editar |editar a fonte]

809 -815: guerra entre oImperio Bizantino eBulgaria.
811: ocorre abatalla de Pliska, entre unha forza bizantina dirixida polo emperadorNicéforo I e un exército búlgaro comandado poloKhan Krum. Os bizantinos son derrotados nunha serie de enfrontamentos que culminan coa morte de Nicéforo I.
813: os bizantinos son duramente derrotados polos búlgaros nabatalla de Versinikia.
c.813 - c.915: período de graves ataques navaisárabes nas costas dos maresTirreno eAdriático.
814:Carlomagno morre na cidade deAquisgrán.
815: asínase un acordo de paz de 30 anos entre Bulgaria e o Imperio Bizantino.
825:batalla de Ellandun: o reiEcgberht de Wessex vence aMercia e establece o reino deWessex como o reino supremo deInglaterra.
839 -842:guerra búlgaro-servia.
840: morreLois I, o Piadoso.
841:Dublín é fundada na costa leste deIrlanda polosviquingos.
843: oImperio Carolinxio está no seu apoxeo en territorio e área. Os tres fillos de Lois I o Piadoso chegan a un acordo coñecido como otratado de Verdún e dividen o Imperio Carolinxio en tres;Francia Oriental foi dada aLois o Xermánico,Francia Occidental aCarlos o Calvo eFrancia Media aLotario I.
844: a primeira incursiónviquinga naPenínsula Ibérica.
846: un exército de árabessarracenos procedentes de África, profanan santuarios cristiáns enRoma, incluíndo tumbas e basílicas.
848 -852: a marxe oeste doTíber é anexada á cidade de Roma cunha muralla defensiva, encargada polo PapaLeón IV, constrúese arredor do que se deu en chamar aCidade Leonina como resposta defensiva á profanación sarracena de Roma en 846.
850 -875: os primeiros colonos nórdicos chegan aIslandia.
862: o comezo dadinastía Rurícovich enRus'.
862: adinastía Bagratuni daArmenia medieval comeza conAshot I.
863 -879: período decisma entre as igrexas orientais e occidentais.
864:cristianización deBulgaria baixoBoris I.
867: renacemento doImperio Bizantino baixo adinastía macedonia.
870:cristianización dosserbios.
870: fundación doCastelo de Praga.
871 -899: reinado deAlfredo o Grande, o primeiro rei dos ingleses.
872:Islandia colonizada porIngólfur Arnarson deNoruega.
878: abatalla de Ethandun resulta na vitoria deAlfredo o Grande sobre o señor da guerraGuthrum I.
885: chegada aBulgaria dos discípulos dos santosCirilo e Metodio,Clemente de Ohrid eNaum de Preslav. Desenvolvemento doalfabeto cirílico.
885: o abadeCernuo convértese en testemuña do asedio deParís polosviquingos.
888: oImperio Carolinxio decae e cae despois da morte deCarlos o Gordo.
893:concilio de Preslav,Vladimir-Rasate é destronado e sucedeunoSimeón I; a capital trasládase dePliska aPreslav; o clero bizantino é expulsado e substituído polo búlgaro. Obúlgaro antigo convértese na lingua oficial do país.
895/896: ano da chegada dosmaxiares aPannonia. Este ano é amplamente aceptado como o inicio da "toma de terras"húngara.
899: morre o reiAlfredo o Grande deWessex, primeiro rei dos ingleses.

África

[editar |editar a fonte]

827 -902: osaglábides establecen unemirato enSicilia e, posteriormente, atacan o sur deItalia.
830: establécese oImperio de Ghana (Wagadu).
842:Samaale convértese en xefe doclan Hashiyah e lanza a conquista deSomalia. Isto facilita colonización Hashiyic da península, desprazando aospobos cusitas nativos de Somalia.
859: os musulmáns establecen aUniversidade de Al Karaouine comomadrasa enFez,Marrocos.

Oriente Medio

[editar |editar a fonte]

820:Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī escribe o seu tratado sobreálxebra:O libro compendio sobre o cálculo mediante a realización e o equilibrio.
830: aCasa da Sabedoría, unha biblioteca e un instituto de tradución establecido enBagdad porAl-Ma'mun,califa Abbásida, para transferir o coñecemento de gregos, persas, indios, etc. ao mundomusulmán.
861: asasinato do califa abbásidaAl-Mutawakkil e declive docalifato Abbásida.
868:Ahmad ibn Tulun rompe cocalifato abbásida e establece adinastía Tulunid.

Asia

[editar |editar a fonte]

800s: nosueste asiático osreinos de Muja (daquelaBrunei eVijayapura) e Mayd (Ma-i) libraron a guerra contra oImperio da China.
802:Jayavarman II dopobo Khmer enCamboxa funda oImperio Khmer e establece adinastía Angkoriana.
803: a construción doBuda xigante de Leshan naChina dadinastía Tang acaba por rematar despois de 90 anos.
805 -820: a dinastía Tang estaba baixo o goberno doemperador Xianzong de Tang.
825:Borobudur complétase durante o reinado deSamaratungga.
835: ocorre oIncidente da rosa suave. O emperadorWenzong dadinastía Tang conspira para matar aos poderososeunucos da corte Tang, pero a trama é frustrada.
845: obudismo é perseguido e prohibido enChina.
851: o comerciante árabeSulaiman al-Tajir visita o porto chinés deGuangzhou, no sur da China, e observa a fabricación deporcelana, amesquita islámica construída en Guangzhou, o sistema de hórreos da cidade e como funcionaba a súa administración municipal.
856: complétasePrambanan. Segundo ainscrición de Shivagrha,Rakai Pikatan, o marido dePramodhawardhani, derrotou aBalaputra.
860: Balaputra, omaraxá deSuvarnadvipa e gobernante deSrivijaya, constrúe o templo e mosteirobudista enNalanda,India, nos terreos cedidos polo reiDevapaladeva de Pala enBengala, segundo ainscrición de Nalanda.
863: o autor chinésDuan Chengshi describe o comercio deescravos, o comercio demarfil e o comercio deámbar gris deSomalia no leste de África.
869: unterremoto e untsunami asolaron a costaxaponesa deSanriku.
875 -884:Huang Chao lidera unha rebelión sen éxito contra adinastía Tang naChina.

Personaxes destacadas

[editar |editar a fonte]

Abd al-Rahman III (891-961): futuro emir Omeia e fundador docalifato de Córdoba (929-1031) no ano 929.
Adi Shankara (788-820): pensador hindú.
Ahmad bin Hanbal (780-855): teólogo fundador dohanbalismo.
Al-Khwarizmi (783-846): matemático persa "pai" da álxebra.
Al-Jahiz (781-861): escritor árabe.
Afonso II de Oviedo (760-842): rei do reino de Asturias, durante o seu reinado descubriuse a tumba do Apóstolo Santiago.
Alfredo o Grande (849-899): rei de Wessex, famoso polas súas loitas contra os viquingos.
Árpád (840?-907): gran príncipe dosmaxiares.
Abbas Ibn Firnas, 810-887: científicoandaluz, famoso por ser un excelente fabricante de lentes, e inventor de reloxos de area, planetarios e os primeiros antepasados documentados que se coñecen ata a data doparacaídas (852) e doala delta (878), entre outros moitos inventos e melloras.
Basilio I (811-886): emperador bizantino.
Boris I de Bulgaria (-907): primeiro rei cristián de Bulgaria.
Carlomagno (742-814): rei dos francos, emperador do Imperio carolinxio.
Clemente de Ohrid (840?-916): arcebispo de Bulgaria e escritor.
Han Yu (768-824): escritor chinés.
Harald I (855-930): primeiro rei de Noruega.
Jayavarman II (770-850): fundador do Imperio Khmer.
Xoán VIII (820-882): papa de Roma, coñecido pola lenda da "Papisa Xoana".
Kenneth I de Escocia (800-858): rei dospictos e considerado o primeiro rei deEscocia.
León VI o Sabio (866-912): emperador bizantino.
Xoán Escoto Eríxena(c. 810-c. 877): filósofo.
Lois I (778-840): rei do Imperio Carolinxio, fillo de Carlomagno.
Naum de Preslav (830-910): santo, escritor e mestre de orixe búlgara.
Ragnar Lodbrok (805?-865): rei viquingo, coñecido por liderar as incursións viquingas en territorios cristiáns en Europa
Simeón I de Bulgaria (864/865-927): rei do Primeiro Imperio Búlgaro, famoso polas súas campañas militares.
Wang Geon (887-943): rei coreano, fundador dadinastía Koryo.
Xianzong de Tang (778-820): destacado emperador chinés.

Invencións, creacións e descubrimentos

[editar |editar a fonte]

Álxebra deAl-Khwarizmi.
Ecuacións cadráticas: o matemático indioŚrīdharācārya derivou afórmula cadrática utilizada para resolverecuacións cadráticas.
Primeira imaxe dunhamoa rotativa nunha fonte europea: a ilustración mostra a manivela, o primeiro uso coñecido dunha manivela en Occidente.Libro de salmos de Utrecht,843.
O primeiro libro impreso coñecido, oSutra do Diamante, impreso na China mediante aimpresión enxilografía no ano868.
Invención dapólvora poralquimistas taoístas chineses.
Oxadrez chega aoXapón.
Olatín vulgar comeza a desenvolverse en varias linguas romances.
Doussilabarios oukana desenvólvense a partir de caracteres chineses simplificados no Xapón.
A escrituratibetana tivo a súa terceira e última reforma ortográfica.

Notas

[editar |editar a fonte]

↑Tradicionalmente deuse o ano 813 como a data deste achado, pero realmente foi entre o820 e o830) (Xacopedia: Inventio) [consultado o 1.01.2025]

Este artigo tan só é un bosquexo

Este artigo sobreefemérides é, polo de agora, só un bosquexo.Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipediamellore e medre.
Existen igualmente outrosartigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.

Obtido de «https://gl.wikipedia.org/w/index.php?title=Século_IX&oldid=7137657»

Século IX

Categorías agochadas:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp