Nado e criado no seo dunha familiahindú da costa deGujarat, Gandhi formouse en dereito noInner Amorne de Londres, e foi proclamado avogado aos 22 anos, en xuño de 1891. Tras dous anos de incerteza na India, onde non puido iniciar unha práctica xurídica exitosa, trasladouse a Suráfrica en 1893 para representar a un comerciante indio nun xuízo. Viviu en Suráfrica durante 21 anos. Foi aquí onde Gandhi formou unha familia e empregou por primeira vez a resistencia non violenta nunha campaña polos dereitos civís. En 1915, con 45 anos, regresou á India e pronto se puxo a organizar a campesiños, agricultores e traballadores urbanos para protestar contra os excesivos impostos sobre a terra e a discriminación.
Ao asumir o liderado doCongreso Nacional Indio en 1921, Gandhi dirixiu campañas a nivel nacional para aliviar a pobreza, ampliar os dereitos das mulleres, construír a amizade relixiosa e étnica, acabar coaintocabilidade[8] e, sobre todo, lograr oswaraj ou autogoberno.[9] Gandhi adoptou odhoti curto, tecido con fíofiado a man como unha marca de identificación cos pobres rurais da India. Comezou a vivir nunhacomunidade residencial autosuficiente, para comer comida sinxela, e emprendeulongos xaxúns como medio tanto de introspección como de protesta política. Achegando o nacionalismo anticolonial aos indios comúns, Gandhi levounos a desafiar, en 1930, o imposto sobre o sal imposto polos británicos coamarcha do sal de Dandi de 400 km. e, en 1942, a pedir aos británicos que abandonasen a India. Foi encarcerado moitas veces e durante moitos anos tanto en Suráfrica como na India.
A visión de Gandhi dunha India independente baseada nopluralismo relixioso foi desafiada a principios dos anos 40 por un nacionalismo musulmán que esixía unha patria separada para os musulmáns dentro daIndia británica.[10] En agosto de 1947, Gran Bretaña concedeu a independencia, pero o Imperio Indio Británico[10] foipartido en dousdominios, un o daIndia de maioría hindú e outro o doPaquistán de maioría musulmá.[11] Cando moitos hindús, musulmáns esijs desprazados dirixíronse ás súas novas terras, estalou a violencia relixiosa, especialmente narexión do Panxab eBengala. Absténdose de participar nocelebración oficial da independencia, Gandhi visitou as zonas afectadas, tentando aliviar a angustia. Nos meses seguintes, emprendeu variasfolgas de fame para deter a violencia relixiosa. A última, iniciada en Delhi o 12 de xaneiro de 1948, cando tiña 78 anos,[12] Tamén tiña o obxectivo indirecto de meter presión á India para que pagase algúns activos en efectivo que se debían a Paquistán.[12] Aínda que o Goberno da India cedeu, do mesmo xeito que os alborotadores relixiosos, a crenza de que Gandhi fora demasiado firme no seu defensa tanto de Paquistán como dos musulmáns indios, especialmente os asediados en Delhi, estendeuse entre algúns hindús na India.[13][12] Entre eles estabaNathuram Godse, un militante donacionalista hindú do oeste da India, queasasinou a Gandhi disparándolle tres balas no peito nunha reunión de oración interrelixiosa en Delhi o 30 de xaneiro de 1948.[14]
Gandhi foi un influente defensor doSatyagraha (principio da non agresión, forma non violenta de protesta) como un medio derevolución. Gandhi axudou a liberar a India do gobernobritánico, inspirando a outros pobos coloniais a traballar polas súas propias independencias e en última análise para o desmantelamento doImperio Británico e a súa substitución polaComunidade Británica (Commonwealth). O principio dosatyagraha, frecuentemente traducido como "o camiño da verdade" ou "a busca da verdade", tamén inspirou xeracións de activistas democráticos e antirracistas, incluíndoMartin Luther King eNelson Mandela. Frecuentemente Gandhi afirmaba a simplicidade dos seus valores, derivados da crenza tradicionalhindú: verdade (satya) e non violencia (ahimsa).
Aínda que só tiña unha educación elemental e anteriormente fora funcionario da administración estatal, Karamchand demostrou ser un ministro xefe capaz.[27] Durante o seu mandato, Karamchand casou catro veces. As súas dúas primeiras esposas morreron novas, despois de que cada unha dese a luz a unha filla, e o seu terceiro matrimonio non tivo fillos. En 1857, Karamchand buscou o permiso da súa terceira esposa para volver casar; ese ano casou con Putlibai (1844–1891), que tamén procedía de Junagadh,[27] e era dunha familia hindúpranamivisnuista.[28][29][30] Karamchand e Putlibai tiveron tres fillos durante a década seguinte: un fillo, Laxmidas (c. 1860–1914); unha filla, Raliatbehn (1862–1960); e outro fillo, Karsandas (c. 1866–1913).[31][32]
O 2 de outubro de 1869, Putlibai deu a luz ao seu último fillo, Mohandas, nun cuarto escuro e sen fiestras da planta baixa da residencia da familia Gandhi na cidade de Porbandar. Cando era neno, a súa irmá Raliat describiu a Gandhi como "inquieto coma o mercurio, xogando ou deambulando. Un dos seus pasatempos favoritos era torcerlle as orellas aos cans".[33] Os clásicos indios, especialmente as historias deShravana e do reiHarishchandra, tiveron un grande impacto en Gandhi na súa infancia. Na súa autobiografía, admite que deixaron unha impresión indeleble na súa mente. Escribe: "Obsesionábame e tiven que representar a Harishchandra para min mesmo innumerables veces". A temperá autoidentificación de Gandhi coa verdade e o amor como valores supremos débese a estes personaxes épicos.[34][35]
A orixe relixiosa da familia eraecléctica. O pai de Gandhi, Karamchand, erahindú e a súa nai Putlibai procedía dunha familia hindú pranamivisnuista.[36][37] O pai de Gandhi pertencía á comunidade de comerciantes da casta dos Modh Baniya e davarna deVaishia.[38] A súa nai procedía da tradición daseitaPranami baseada nomovemento bhakti medieval que se desenvolve en torno a deidadeKrishna , cuxos textos relixiosos inclúen oBhagavad Gita, oBhagavata Purana e unha colección de 14 textos con ensinanzas que a tradición cre que inclúen a esencia dosVedas, oCorán e a Biblia.[37][39] Gandhi estivo moi profundamente influenciado pola súa nai, unha dama piadosa que "non pensaría en tomar as súas comidas sen as súas oracións diarias... ela tomaba os votos máis duros e cumpríaos sen inmutarse. Manter dous ou tres xaxúns consecutivos non era nada para ela."[40]
En 1874, o pai de Gandhi, Karamchand, abandonou Porbandar para trasladarse ao estado máis pequeno deRajkot, onde se converteu en conselleiro do seu gobernante, o Thakur Sahib; aínda que Rajkot era un estado menos prestixioso que Porbandar, a axencia política rexional británica atopábase alí, o que daba aodiwan do estado certa seguridade.[41] En 1876, Karamchand converteuse endiwan de Rajkot e foi sucedido comodiwan de Porbandar polo seu irmán Tulsidas. A súa familia reuniuse con el en Rajkot.[42]
Gandhi (dereita) co seu irmán maior Laxmidas en 1886[43]
Aos 9 anos, Gandhi entrou na escola local de Rajkot, preto da súa casa. Alí estudou os rudimentos daaritmética, dahistoria, dalingua gujarati e daxeografía.[42] Aos 11 anos trasladouse ao instituto de Rajkot,Alfred High School.[44] Era un estudante normal, gañou algúns premios, pero era un estudante tímido e atinado, sen interese polos xogos; os seus únicos compañeiros eran os libros e as clases escolares.[45]
Aos 13 anos Mohandas casou conKasturbai Makhanji Kapadia (o seu primeiro nome adoitaba acurtarse a "Kasturba", e cariñosamente a "Ba"), de 14 anos, da mesma idade, nunhaunión previamente acordada, segundo o costume da rexión naquela época, entre as familias dos noivos.[46] No proceso, perdeu un ano na escola pero despois permitíronlle compensalos acelerando os seus estudos.[47] A súa voda foi un acto conxunto, onde tamén casaron o seu irmán e o seu curmán. Recordando o día do seu casamento, dixo unha vez: "Como non sabiamos moito do matrimonio, para nós só significaba levar roupa nova, comer doces e xogar cos familiares". Como era a tradición imperante, a noiva adolescente pasaba moito tempo na casa dos seus pais, e afastada do seu marido.[48] Escribindo moitos anos despois, Mohandas describiu con pesar os sentimentos luxuriosos que sentía pola súa moza noiva, "mesmo na escola adoitaba pensar nela, e o pensamento do anoitecer e do noso encontro posterior estaba a perseguirme". Máis tarde recordou sentirse celoso e posesivo con ela, como cando ela visitaba un templo coas súas amigas, e ser sexualmente luxurioso nos seus sentimentos por ela.[49]
A finais de 1885, o pai de Gandhi, Karamchand, morreu.[50] Gandhi, entón de 16 anos, e a súa muller de 17 tiveron o seu primeiro bebé, que sobreviviu só uns días. As dúas mortes angustiaron a Gandhi.[50] O matrimonio tivo catro fillos máis, todos nenos:Harlal Gandhi (1888),Manilal Gandhi (1892),Ramdas Gandhi (1897) eDevdas Gandhi (1900).
En novembro de 1887, o mozo de 18 anos de idade Gandhi graduouse no instituto enAhmedabad.[51] En xaneiro de 1888, matriculouse noSamaldas College noestado de Bhavnagar, entón a única institución de ensino superior da rexión que outorgaba títulos. Pero abandonou e volveu coa súa familia en Porbandar.[52]
Placa conmemorativa no número 20 de Baron's Court Road, Barons Court, Londres
Gandhi abandonara a universidade máis barata que podía pagar enBombai.[53] Mavji Dave Joshiji, un sacerdotebrahmana e amigo da familia, aconsellou a Gandhi e á súa familia que considerase a posibilidade de estudar dereito en Londres.[54] En xullo de 1888, a súa esposa Kasturba deu a luz ao seu primeiro fillo supervivente, Harilal.[55] A súa nai non se sentía cómoda con que Gandhi deixase á súa muller e á súa familia e fose tan lonxe da casa. O tío de Gandhi, Tulsidas, tamén intentou disuadir ao seu sobriño. Gandhi que quería ir para persuadir á súa esposa e a súa nai fixo un voto diante da súa nai de que se abstería de comer carne, alcohol e mulleres. O irmán de Gandhi, Laxmidas, que xa era avogado, aplaudiu o plan de estudos de Gandhi en Londres e ofreceuse a apoialo. Putlibai deulle permiso e bendición a Gandhi.[52][56]
Gandhi en Londres como estudante de dereito
O 10 de agosto de 1888, Gandhi, de 18 anos, partiu de Porbandar cara a Mumbai, daquela coñecida comoBombai. Á súa chegada, aloxouse na comunidade local de Modh Bania, cuxos anciáns lle advertiron de que Inglaterra tentaríalle a comprometer a súa relixión e a comer e beber á maneira occidental. A pesar de que Gandhi lles informou da súa promesa á súa nai e das súas bendicións, foi excomulgado da súa casta. Gandhi ignorou isto, e o 4 de setembro, embarcou de Bombai a Londres, co seu irmán que o despediu no porto.[55][57] Gandhi asistiu aoUniversity College London, un colexio universitario daUniversidade de Londres onde tomou clases de literatura inglesa conHenry Morley en 1888–1889.[58]
Na UCL estudou dereito exurisprudencia e foi invitado a matricularse noInner Temple coa intención de converterse enavogado. A súa timidez infantil e a súa abstinencia continuaron durante a súa adolescencia. Mantivo estes trazos cando chegou a Londres, pero uniuse a un grupo de práctica de falar en público e superou a súa timidez o suficiente como para exercer a avogacía.[59]
Demostrou un gran interese polo benestar das comunidades portuarias empobrecidas de Londres. En 1889 estalou en Londres unhaamarga disputa comercial, na que os estibadores se declararon en folga para esixir mellores salarios e condicións, e á que se sumaron mariñeiros, construtores navais, obreiros e outros traballadores en solidariedade. Os folguistas triunfaron, en parte grazas á mediación docardealManning, o que levou a Gandhi e a un amigo indio a visitalo e agradecerlle a súa labor.[60]
O tempo de Gandhi en Londres estivo influenciado polo voto que lle fixera á súa nai. Tentou adoptar os costumes "inglés", incluíndo tomar clases de baile. Non obstante, non apreciaba a eslamiada comida vexetariana que lle ofrecía a súa dona e adoitaba pasar fame ata que atopou un dos poucos restaurantes vexetarianos de Londres. Influenciado pola escritura deHenry Salt, uniuse áSociedade Vexetariana de Londres (LSV), e foi elixido para o seu comité executivo.[61] baixo os auspicios do seu presidente e benfeitorArnold Hills. Un dos seus logros durante a súa estancia no comité foi a creación dunha sección enBayswater.[62] Algúns dos vexetarianos que coñeceu eran membros daSociedade Teosófica, fundada en 1875 para promover a irmandade universal e dedicada ao estudo da literaturabudista ehindú. Animaron a Gandhi a ler con eles oBhagavad Gita tanto o traducido como o orixinal.[61]
Gandhi mantiña unha relación amigable e produtiva con Hills, pero ambos tiñan opinións diferentes sobre a permanencia na LSV do membro do comitéThomas Allinson. O seu desacordo é o primeiro exemplo coñecido de Gandhi desafiando á autoridade, a pesar da súa timidez e temperamento remiso á confrontación.
Allinson estivera promovendonovos métodos de control da natalidade dispoñibles, pero Hills os desaprobaba, crendo que socavaban a moralidade pública. Cría queo vexetarianismo era un movemento moral e que, xa que logo, Allinson non debía seguir sendo membro da LVS. Gandhi compartía a opinión de Hills sobre os perigos do control da natalidade, pero defendía o dereito de Allinson a discrepar.[63] Sería difícil para Gandhi desafiar a Hills; Hills era 12 anos maior que el e, a diferenza de Gandhi, moi elocuente. Financiou a LVS e foi uncapitán da industria[n. 1] coa súaThames Ironworks empresa que empregaba a máis de 6.000 persoas noEast End de Londres. Tamén foi un deportista consumado que máis tarde fundou o club de fútbolWest Ham United. Na súaAutobiografía, Vol. I de 1927, Gandhi escribiu:
A cuestión interesábame profundamente... Tiña un grande aprecio polo Sr. Hills e a súa xenerosidade. Pero pensei que era bastante impropio excluír a un home dunha sociedade vexetariana simplemente porque se negaba a considerar a moral puritana como un dos obxectivos da sociedade...".[63]
Presentouse unha moción para destituír a Allinson, que foi debatida e votada polo comité. A timidez de Gandhi foi un obstáculo para a súa defensa de Allinson na reunión do comité. Escribiu as súas opinións nun papel, pero a súa timidez impediulle ler os seus argumentos, polo que Hills, o Presidente, pediu a outro membro do comité que os lese por el. Aínda que outros membros do comité estiveron de acordo con Gandhi, a votación perdeuse e Allinson foi excluído. Non houbo resentimentos, e Hills propuxo o brinde na cea de despedida da LVS en honra do regreso de Gandhi á India.[64]
Gandhi, á idade de 22 anos, foi chamado á avogacía en xuño de 1891 e logo partiu de Londres cara á India, onde se decatou de que a súa nai morrera mentres el estaba en Londres e que a súa familia ocultáralle a noticia.[61] Os seus intentos de establecer un bufete de avogados enBombai fracasaron porque era psicoloxicamente incapaz deinterrogar ás testemuñas. Regresou a Rajkot para gañarse a vida modestamente redactando peticións para litigantes, pero viuse obrigado a deixar de facelo cando tivo problemas cun oficial británico, Sam Sunny.[62][61]
Gandhi, á idade de 22 anos, foi chamado á avogacía en xuño de 1891 e logo partiu de Londres cara á India, onde se decatou de que a súa nai morrera mentres el estaba en Londres e que a súa familia ocultáralle a noticia.[61] Os seus intentos de establecer un bufete de avogados enBombai fracasaron porque era psicoloxicamente incapaz deinterrogar ás testemuñas. Regresou a Rajkot para gañarse a vida modestamente redactando peticións para litigantes, pero viuse obrigado a deixar de facelo cando tivo problemas cun oficial británico, Sam Sunny.[62][61]
En 1893, un comerciante musulmán de Kathiawar chamado Dada Abdullah púxose en contacto con Gandhi. Abdullah posuía un gran negocio de éxito de transporte marítimo enSuráfrica. Os seus curmáns afastados deXohanesburgo necesitaban un avogado e preferían a alguén con ascendencia kathiawari. Gandhi preguntou pola remuneración do traballo. Ofrecéronlle un salario total de 105 libras (17.200 dólares en diñeiro de 2019) máis gastos de viaxe. Aceptou, sabendo que sería un compromiso de polo menos un ano naColonia de Natal, Suráfrica, tamén formaba parte do Imperio Británico.[62][65]
Activista dos dereitos civís en Suráfrica (1893–1914)
En abril de 1893, Gandhi, con 23 anos, embarcouse cara a Suráfrica para ser o avogado do primo de Abdullah.[65][66] Gandhi pasou 21 anos en Suráfrica, onde desenvolveu as súas opinións tanto éticas como políticas.[67][68] Durante este tempo, Gandhi volveu brevemente á India en 1902 para mobilizar apoio para o benestar dos indios en Suráfrica.[69]
Nada máis chegar a Suráfrica, Gandhi foi discriminado pola cor da súa pel e a súa ascendencia.[70] Non se lle permitiu sentar cos pasaxeiros europeos na dilixencia e díxoselle que sentase no chan preto do condutor, e logo pegáronlle cando se negou; noutro lugar foi pateado nunha cuneta por atreverse a camiñar preto dunha casa, noutro caso foi sacado a forza fora dun tren enPietermaritzburg despois de negarse a deixar a primeira clase, (Gandhi viaxaba na primeira clase e solicitáronlle que pasase para a terceira: ao recusar o cambio, botárono fóra do tren),[71] feito que o levou a sentarse na estación de tren, tremendo toda a noite e reflexionando sobre se debía regresar á India ou protestar polos seus dereitos.[71] Optou por protestar, feito polo que se lle permitiu subir ao tren ao día seguinte..[72] Noutro incidente, o maxistrado dun tribunal deDurban ordenou a Gandhi que se quitase oturbante, ao que este negouse. Aos indios non se lles permitía camiñar polas beirarrúas públicas de Suráfrica. Un axente de policía botou a Gandhi da beirarrúa á rúa sen aviso previo.[73]
Cando Gandhi chegou a Suráfrica, segundo Herman, considerábase "primeiro británico e despois indio".[74] Con todo, os prexuízos contra el e os seus compatriotas indios por parte dos británicos que Gandhi experimentou e observou molestáronlle profundamente. Resultáballe humillante e custáballe entender como algunhas persoas podían sentir honra, superioridade ou pracer ante prácticas tan inhumanas.[71] Gandhi empezou a cuestionar a posición do seu pobo noImperio Británico.[75]
O caso Abdullah, que o levara a Suráfrica, concluíu en maio de 1894, e a comunidade india organizou unha festa de despedida para Gandhi mentres se preparaba para regresar á India.[76] A festa de despedida converteuse nun comité de traballo para planificar a resistencia a unha nova proposta discriminatoria do goberno da Colonia de Natal. Isto levou a Gandhi a prolongar a súa estancia orixinal en Suráfrica. Gandhi planeou axudar aos indios a oporse a un proxecto de lei paradenegarlles o dereito ao voto, un dereito que entón se propuña como exclusivo dos europeos. Pediu aJoseph Chamberlain, Secretario Colonial británico, que reconsiderase a súa postura sobre este proxecto de lei.[67] Aínda que non puido impedir a aprobación da lei, a campaña de Gandhi conseguiu chamar a atención sobre as queixas dos indios de Suráfrica. Axudou a fundar oCongreso Indio de Natal en 1894,[62][77] e, a través desta organización, Gandhi moldeou á comunidade india de Suráfrica até convertela nunha forza política unificada. En xaneiro de 1897, cando Gandhi desembarcou en Durban, unha turba de colonos brancos atacouno,[78] e Gandhi escapou só grazas aos esforzos da esposa do superintendente de policía.[Cómpre referencia] Con todo, Gandhi negouse a presentar cargos contra ningún membro da turba.[62]
En 1900 durante asegunda guerra bóer, Gandhi ofreceuse como voluntario para formar un grupo depadioleiros como ocorpo de ambulancias indias de Natal. Segundo Arthur Herman, Gandhi quería refutar o estereotipo colonial británico de que os hindús non eran aptos para actividades "varonís" que implicasen perigo e esforzo, a diferenza das "razas marciais" musulmás.[79] Gandhi recrutou a 1100 voluntarios indios para apoiar ás tropas de combate británicas contra os bóers. Foron adestrados e certificados medicamente para servir na fronte. Foron auxiliares de ambulancias nabatalla de Colenso nun corpo de voluntarios brancos. Nabatalla de Spion Kop, Gandhi e os seus portadores trasladáronse á fronte e tiveron que transportar a soldados feridos durante quilómetros até un hospital de campaña, xa que o terreo era demasiado accidentado para as ambulancias. Gandhi e outros 37 indios recibiron amedalla da raíña de Suráfrica.[80][81]
Durante un breve período de tempo viviu enXohanesburgo como avogado.
En 1906, o goberno deTransvaal promulgou unha nova lei que obrigaba a rexistrar á poboación india e china da colonia. Nunha manifestación masiva celebrada en Johannesburgo o 11 de setembro dese ano, Gandhi adoptou por primeira vez a súa metodoloxía aínda en evolución do «Satyagraha» (devoción á verdade), ou protesta non violenta.[82] Segundo Anthony Parel, Gandhi tamén se viu influído polo texto moraltámilTirukkuṛaḷ despois de queLev Tolstoi o mencionase na súa correspondencia, que comezou con "A Letter to a Hindu" (Carta a un hindú).[83][84] Gandhi instou os indios a desafiar a nova lei e a sufrir os castigos por facelo. As súas ideas sobre as protestas, as súas habilidades de persuasión e as súas relacións públicas habían xurdido. Gandhi levou estas ideas á India en 1915..[85][86] Gandhi foi detido o6 de novembro de1913 mentres lideraba unha marcha de mineiros indios que traballaban en Suráfrica, pero conseguiu que entrase en vigor unha lei que eximía os indios de pagaren os impostos especiais que ata entón estaban obrigados a pagar e que lles permitía instalarse no Transvaal e enKwaZulu-Natal. Gandhi inspirábase noBhagavad Gita e nos textos deLev Tolstoi, que nadécada de 1880 emprendeu unha profunda conversión persoal para un tipo deanarquismo cristián. Gandhi traduciu a obra de TolstoiCarta para un hindú[87] escrita en1908 en resposta aos agresivos nacionalistas indios, o que levou a Gandhi e Tolstoi a se corresponderen ata a morte do ruso no1910. A carta de Tolstoi usa a filosofía hindú presente nosVedas e nos relatos do deus hindú Krishna para presentar o seu punto de vista respecto ao crecemento do nacionalismo indio.
Gandhi centrou a súa atención nos indios e os africanos mentres estivo en Suráfrica. Ao principio, Gandhi non estaba interesado na política, pero isto cambiou despois de sufrir discriminación e acoso, como cando un funcionario ferroviario branco botouno dun vagón de tren pola cor da súa pel. Tras varios incidentes similares conbrancos en Suráfrica, Gandhi cambiou a súa forma de pensar e o seu enfoque, e sentiu que debía resistirse e loitar polos dereitos. Gandhi entrou en política formando o Congreso Indio de Natal.[88] Segundo Ashwin Desai e Goolam Vahed, as opinións de Gandhi sobre o racismo son controvertidas nalgúns casos. Sufriu persecución desde o principio en Suráfrica. Do mesmo xeito que a outras persoas de cor, os funcionarios brancos negáronlle os seus dereitos, e a prensa e a xente nas rúas acosábano e chamábano «parasito», «semibárbaro», «cancro», «coolie miserable», «home amarelo» e outros epítetos. A xente mesmo lle cuspía como expresión de odio racial.
Anuncio no "Indian Opinion", un periódico fundado por Gandhi.
Durante a súa estancia en Suráfrica, Gandhi centrouse na persecución racial dos indios antes de empezar a centrarse no racismo contra os africanos. Nalgúns casos, segundo Desai e Vahed, o comportamento de Gandhi foi o de participar voluntariamente nos estereotipos raciais e a explotación dos africanos. Durante un discurso pronunciado en setembro de 1896, Gandhi queixouse de que os brancos da colonia británica de Suráfrica estaban "a degradar aos indios ao nivel dekaffirs".[89] Os estudosos cítano como exemplo de que Gandhi, naquela época, tiña unha visión diferente dos indios e os surafricanos negros. Outro exemplo citado por Herman é o de Gandhi, quen, aos 24 anos, preparou un informe xurídico para a Asemblea de Natal en 1895, no que reclamaba o dereito ao voto para os indios. Gandhi citou a historia racial e as opinións dos orientalistas europeos, segundo as cales "os anglosaxóns e os indios proceden da mesma estirpe aria ou, máis ben, dos pobos indoeuropeos", e argumentou que os indios non debían agruparse cos africanos.[76]
Anos máis tarde, Gandhi e os seus colegas serviron e axudaron aos africanos como enfermeiros e opuxéronse ao racismo contra eles. O gañador doPremio Nobel da PazNelson Mandela foi un dos admiradores dos esforzos de Gandhi para loitar contra o racismo en África.[90] A imaxe xeral de Gandhi, segundo Desai e Vahed, foi reinventada desde o seu asasinato coma se Gandhi sempre fora un santo, cando en realidade a súa vida foi máis complexa, contiña verdades incómodas e tivo unha vida que cambiou co tempo. Os estudosos tamén sinalaron as evidencias dunha rica historia de cooperación e esforzos por parte de Gandhi e do pobo indio cos surafricanos non brancos contra a persecución dos africanos e oApartheid.[91]
En 1903, Gandhi fundou a *Indian Opinion*, unha revista que publicaba novas sobre os indios en Suráfrica e os indios na India con artigos sobre todos os temas: sociais, morais e intelectuais, e onde comezaba a predicar a austeridade, a resistencia pasiva e a non violencia activa. Cada número era multilingüe e incluía material en inglés,gujarati,hindi etámil. Incluía anuncios, dependía en gran medida das contribucións de Gandhi (a miúdo impresas sen sinatura) e era un "defensor" da causa india.[92]
En 1906, cando estalou arebelión de Bambatha nacolonia de Natal, Gandhi, que entón tiña 36 anos, a pesar de simpatizar cos rebeldes zulúes, animou aos surafricanos de orixe india a formar unha unidade voluntaria de padiolas.[93] Nun artigo publicado enIndian Opinion, Gandhi argumentou que o servizo militar sería beneficioso para a comunidade india e afirmou que lles proporcionaría "saúde e felicidade".[94] Gandhi acabou liderando unha unidade mixta de voluntarios indios e africanos encargados de transportar padiolas para atender aos combatentes feridos durante a represión da rebelión.[93]
Gandhi fotografado en Suráfrica (1909)
A unidade médica dirixida por Gandhi funcionou durante menos de dous meses antes de ser disolta.[93] Tras a represión da rebelión, as autoridades coloniais non mostraron ningún interese en estender á comunidade india os dereitos civís concedidos aossurafricanos brancos.
En 1910, o xornal de Gandhi, "Indian Opinion", publicaba reportaxes sobre a discriminación contra os africanos por parte do réxime colonial. Gandhi sinalou que os africanos "son os únicos habitantes orixinais da terra. [...] Os brancos, pola súa banda, ocuparon a terra pola forza e usurpárona".[95]
Nos anos posteriores a que os surafricanos negros obtivesen o dereito ao voto en Suráfrica (1994), Gandhi foi proclamado heroe nacional e erixíronselle numerosos monumentos.[99]
Benvida recibida en Karachi despois do regreso de Gandhi (sentado na carruaxe da dereita) á India (1916)
A petición deGopal Krishna Gokhale, transmitida a Gandhi porC. F. Andrews, Gandhi regresou á India en 1915. Traía consigo unha reputación internacional como destacado nacionalista indio, teórico e organizador comunitario.
Gandhi uniuse aoCongreso Nacional Indio e foi introducido nos asuntos indios, a política e o pobo indio principalmente por Gokhale. Gokhale era un líder clave do Partido do Congreso, coñecido pola súa moderación e a súa insistencia en traballar dentro do sistema. Gandhi tomou o enfoque liberal de Gokhale, baseado nas tradicións británicasWhiggish, e transformouno para darlle un aspecto indio.[100]
En abril de 1918, durante a última parte daprimeira guerra mundial, ovicerrei convidou a Gandhi a unha conferencia de guerra en Delhi.[101] Gandhi accedeu a apoiar o esforzo bélico.[73][102] A diferenza daguerra zulú de 1906 e o estalido da primeira guerra mundial en 1914, cando recrutou voluntarios para o corpo de ambulancias, esta vez Gandhi tentou recrutar combatentes. Nun folleto de xuño de 1918 titulado "Chamamento ao alistamento", Gandhi escribiu: "Para lograr tal estado de cousas, debemos ter a capacidade de defendernos, é dicir, a capacidade de portar armas e utilizalas... Se queremos aprender a usar as armas coa maior rapidez posible, é o noso deber alistarnos no exército".[103] Con todo, Gandhi estipulou nunha carta dirixida aosecretario privado do vicerrei que "persoalmente non matará nin ferirá a ninguén, sexa amigo ou inimigo."[104]
O apoio de Gandhi á campaña bélica puxo en cuestión a súa coherencia coa non violencia. Osecretario privado de Gandhi sinalou que "a cuestión da coherencia entre o seu credo de 'ahimsa' (non violencia) e a súa campaña de recrutamento non só se expuxo entón, senón que se debateu desde entón".[102] Segundo o politicólogo e pedagogo Christian Bartolf, o apoio de Gandhi á guerra debíase á súa crenza de que o verdadeiro 'ahimsa' non podía coexistir coa covardía. Por tanto, Gandhi consideraba que os indios debían estar dispostos e ser capaces de usar as armas antes de optar voluntariamente pola non violencia.[105]
En xullo de 1918, Gandhi dixo que non puidera convencer nin a unha soa persoa para que se alistase na guerra mundial. "Até agora non teño nin un só recruta no meu haber", escribiu Gandhi. E engadiu: "Néganse porque temen morrer".[106]
O primeiro gran logro de Gandhi chegou en 1917 coasatyagraha (axitación) deChamparan enBihar. A axitación de Champaran enfrontou o campesiñado local contra os propietarios de plantacións, en gran parte anglo-indios, que contaban co apoio da administración local. Os campesiños víronse obrigados a cultivaríndigo (Indigofera sp.), un cultivo comercial para atinta índigo cuxa demanda diminuíra durante dúas décadas e víronse obrigados a vender as súas colleitas aos plantadores a un prezo fixo. Descontentos con isto, o campesiñado apelou a Gandhi que en ese momento atopabase no seuashram (mosteiro) enAhmedabad. Seguindo unha estratexia de protesta non violenta, Gandhi colleu por sorpresa á administración e obtivo concesións das autoridades.[107]
En 1918,Kheda viuse afectada por inundacións e fames negras, e os campesiños esixían unha redución dos impostos. Gandhi trasladou a súa sede aNadiad,[108] organizando a decenas de simpatizantes e novos voluntarios da rexión, entre os que destacaVallabhbhai Patel.[109] Utilizando a non cooperación como técnica, Gandhi iniciou unha campaña de recollida de firmas na que os campesiños se comprometían a non pagar os impostos, mesmo baixo a ameaza de confiscación das súas terras. A axitación veu acompañada dun boicot social contra os «mamlatdars» e os «talatdars» (funcionarios fiscais do distrito). Gandhi traballou duro para gañarse o apoio público á axitación en todo o país. Durante cinco meses, a administración negouse, pero a finais de maio de 1918, o Goberno cedeu en disposicións importantes e flexibilizou as condicións de pago dos impostos ata que terminase a fame negra. En Kheda, Vallabhbhai Patel representou aos agricultores nas negociacións cos británicos, que suspenderon a recadación de impostos e liberaron a todos os presos.[110]
En 1919, Gandhi buscou a cooperación dos musulmáns apoiando ao derrotadoImperio Otomán.[111] Isto debeuse en parte á promesa británica de corresponder á axuda co "swaraj" (autogoberno) aos indios despois da guerra.[112] En cambio, o goberno británico só ofreceu reformas menores, o que decepcionou a Gandhi.[113] Anunciou as súas intencións de levar a cabo unha "satyagraha" (desobediencia civil). Os británicos responderon coaRowlatt Act para bloquear o movemento de Gandhi, convertendo a desobediencia civil nun delito penal e permitindo o internamento sen xuízo.[114]
Gandhi aproveitou oMovemento Khilafat, no que os musulmánssunnitas da India defendían aocalifa turco como símbolo do islam sunnita (ummah).[115][116][117] O apoio de Gandhi tivo resultados dispares. Inicialmente, granxeolle un forte respaldo por parte dos musulmáns. Con todo, líderes hindús comoRabindranath Tagore cuestionaron o liderado de Gandhi porque se opuñan a recoñecer ao califa.[114][118][119][120]
Gandhi asumiu o liderado do Congreso en 1920 e comezou a intensificar as súas demandas ata que, o 26 de xaneiro de 1930, o Congreso Nacional Indio declarou a independencia da India. Os británicos non recoñeceron a declaración, pero iniciaronse negociacións e o Congreso asumiu un papel no goberno provincial a finais da década de 1930. Gandhi e o Congreso retiraron o seu apoio ao Raj cando o vicerrei declarou a guerra a Alemaña en setembro de 1939 sen consultalos. As tensións intensificáronse ata que Gandhi esixiu a independencia inmediata en 1942, e os británicos responderon encarcerándoo a el e a decenas de miles de líderes do Congreso. Mentres tanto, a liga musulmá cooperou con Gran Bretaña e, en contra da forte oposición de Gandhi, pasou a esixir un Estado musulmán totalmente independente, Paquistán. En agosto de 1947, os británicos dividiron o territorio e a India e Paquistán lograron a independencia en condicións que Gandhi desaprobaba.[121]
Gañou notoriedade internacional pola súa política dedesobediencia civil e polo uso doxaxún como forma de protesta. Por eses motivos as autoridades inglesas decretaron a súa prisión varias veces, que foron seguidas por protestas pedindo a súa liberación (por exemplo, o18 de marzo de1922, cando foi sentenciado a seis anos de prisión por desobediencia civil, mais cumpriu apenas dous anos).
Outra estratexia eficiente de Gandhi pola independencia foi a política doswadeshi -o boicot a todos os produtos importados-, especialmente os producidos en Inglaterra. Unida a isto estaba a súa proposta de que todos os indios deberían vestir okhadi -vestimentas caseiras- en vez de comprar produtos téxtiles británicos. Gandhi declaraba que toda muller india, rica ou pobre, debería empregar parte do seu día fabricando okhadi en apoio ao movemento deindependencia. Esta era unha estratexia para incluír as mulleres no movemento, nun período en que se pensaba que tales actividades non eran apropiadas ás mulleres.
Gandhi, canda os seus seguidores, durante amarcha do sal (1930).
A súa posición pro-independencia endureceuse despois doMasacre de Amritsar en1920, cando soldados británicos abriron fogo matando centos de indios que protestaban pacificamente contra medidas autoritarias do goberno británico e contra a prisión de líderes nacionalistas indios.
Unha das súas accións máis eficaces foi amarcha do sal, coñecida como Marcha Dandi, que comezou o12 de marzo de1930 e terminou o5 de abril, cando Gandhi levou milleiros de persoas ao mar co fin de colleitaren o seu propio sal en vez de pagar a taxa prevista sobre osal comprado.
En8 de maio de1933, Gandhi comezou un xaxún que duraría 21 días en protesta á "opresión" británica contra a India. EnBombai, o día3 de marzo de1939, Gandhi xaxuou novamente en protesta contra as regras autoritarias e autocráticas para a India.
Gandhi comezou a pedir cada vez máis insistentemente a independencia durante asegunda guerra mundial, a través dunha campaña clamando pola saída dos británicos da India (Quit India, literalmenteSaian da India), que se tornou en pouco tempo o maior movemento pola independencia, ocasionando detencións en masa e violencia nunha escala inédita. Gandhi e os seus partidarios deixaron claro que non apoiarían a causa británica na guerra, a non ser que fose garantida á India a independencia inmediata. Durante este tempo, el ata mesmo aceptou un fin do seu chamamento á non violencia, doutra forma un principio intocábel, alegando que a "anarquía ordenada" ao redor del era "peor do que a anarquía real". Foi entón preso en Bombai polas forzas británicas o9 de agosto de1942 e mantido no cárcere por dous anos.
Gandhi tivo grande influencia entre as comunidadeshindú emusulmá da India. Adóitase dicir que el terminaba liortas comunais só coa súa presenza. Gandhi pronunciouse vehementemente contra calquera plan que dividise a India en dousestados, o que efectivamente aconteceu, creando aIndia -predominantemente hindú- e oPaquistán -predominantemente musulmán-. No día da transferencia de poder, Gandhi non celebrou a independencia co resto da India senón que, ao contrario, lamentou só a división do país enCalcuta.
Gandhi iniciara un xaxún o13 de xaneiro de1948 en protesta contra a violencia cometida por indios e paquistanís. No día 20 daquel mes, sufriu un atentado: unha bomba foi lanzada na súa dirección, mais ninguén foi ferido. Non obstante, o día30 de xaneiro de1948, Gandhi foi asasinado a tiros, enNova Deli, por Nathuron Godse, un hindú radical que responsabilizaba a Gandhi polo enfraquecemento do novo goberno ao insistir no pagamento de certas débedas ao Paquistán. Godse foi despois xulgado, condenado eenforcado, a pesar de que o último rogo de Gandhi fose precisamente que non se castigase ao seu asasino.
O corpo do Mahatma foi cremado e as súas cinzas botadas aorío Ganxes.
É significativo sobre a longa busca de Gandhi polo seu deus o feito de que as súas últimas palabras foron unmantra popular na concepción hindú dun deus coñecido como Rama: "Hai Ram!". Este mantra é visto como un sinal de inspiración tanto para o espírito canto para o idealismo político, relacionado a unha posibilidade de paz na unificación.
A filosofía de Gandhi e as súas ideas sobre osatya e oahimsa foron influenciadas poloBhagavad Gita e por crenzas hindús e da relixión xainista. O concepto de 'non violencia' (ahimsa) permaneceu por moito tempo no pensamento relixioso da India e pode ser encontrado en diversas pasaxes de textos hindús, budistas e xainistas. Gandhi explica a súa filosofía como un xeito de vida na súa autobiografíaA Historia dos meus experimentos coa Verdade (The Story of my Experiments with Truth).
Estritamente vexetariano, escribiu libros sobre ovexetarianismo mentres estudaba dereito en Londres (onde atopou un entusiasta do vexetarianismo,Henry Salt, nos encontros da chamada Sociedade Vexetariana). Ser vexetariano formaba parte das tradicións hindús e xainistas. A maioría dos hindús no estado de Gujarat érano, efectivamente. Gandhi experimentou diversos tipos de alimentación e concluíu que unha dieta debe ser ser suficiente para satisfacer as necesidades do corpo humano. Xaxuaba moito, e usaba o xaxún frecuentemente como estratexia política.
Gandhi renunciou ao sexo cando tiña 36 anos de idade e aínda estaba casado, unha decisión que foi profundamente influenciada pola crenza hindú dobrachmacharya, ou pureza espiritual e práctica, directamente asociada ao celibato. Tamén pasaba un día da semana en silencio. Absterse de falar, segundo dicía, traíalle a paz interior. O silencio tiña orixes nas crenzas domouna e doshanti. Neses días el comunicábase cos demais só escribindo.
Despois de retornar á India tras exercer como avogado en Suráfrica, el deixou de usar as roupas que representaban riqueza e éxito. Pasou a usar un tipo de roupa que acostumaba ser usada polos máis pobres entre os indios. Promovía o uso de roupas feitas na casa (khadi). Gandhi e os seus seguidores fabricaban artesanalmente os tecidos da propia roupa e usaban eses tecidos na súas vestiduras; tamén incentivaba os outros a faceren iso, o que representaba unha ameaza ao negocio Británico. A pesar de que os indios estivesen desempregados, en gran parte pola decadencia da industria téxtil, eran forzados a comprar roupas feitas en industrias inglesas. Se os indios fixesen as súas propias roupas, iso arruinaría a industria téxtil Británica. O tear manual, símbolo dese acto de afirmación, remataría sendo incorporado á bandeira do Congreso Nacional Indio e á propia bandeira india.
Tamén estaba contra o sistema convencional de educación en escolas, preferindo crer que os cativos aprenderían máis con seus pais e coa sociedade. En Suráfrica, Gandhi e outros homes máis vellos formaron un grupo de profesores que lles ensinaba directa e libremente aos meniños.
A representación máis famosa da vida de Gandhi é o filmeGandhi, de1982, dirixido porRichard Attenborough e conBen Kingsley como protagonista. Outro filme que trata da vida de Gandhi, particularmente do seu paso por Suráfrica, éThe Making of the Mahatma, dirixido por Shyan Benegal.
Gandhi nunca recibiu opremio Nobel da Paz, a pesar de ter sido proposto como candidato cinco veces entre1937 e1948. Décadas despois o erro foi recoñecido polo comité organizador do Nobel. Cando o Dalai LamaTenzin Gyatso recibiu o premio en1989, o presidente do comité dixo que o premio era "en parte un tributo á memoria de Mahatma Gandhi".
O site oficial do premio Nobel ten un artigo sobre iso[1].
Ao longo da súa vida, as actividades de Gandhi atraeron todo tipo de comentarios e opinións. Por exemplo,Winston Churchill chegou a chamalo "faquir marrón"[Cómpre referencia]. Por outro lado,Albert Einstein dixo sobre Gandhi queas xeracións por vir terán dificultade en crer que un home como este realmente existiu e camiñou sobre a Terra.
↑ No século XIX, un capitán de industria era un líder empresarial cuxos medios para acumular unha fortuna persoal contribuíron positivamente ao país dalgún xeito. Isto puido ser a través do aumento da produtividade, a expansión dos mercados, a oferta de máis emprego ou actos de filantropía
↑B. R. Nanda (2019)."Mahatma Gandhi".Encyclopædia Britannica.Mahatma Gandhi, de nome Mohandas Karamchand Gandhi, (nacido o 2 de outubro de 1869 en Porbandar, India e finado en Delhi o 30 de xaneiro de 1948), avogado e político indio., ...
↑Parel, Anthony J (2016).Pax Gandhiana: The Political Philosophy of Mahatma Gandhi. Oxford University Press. pp. 202–.ISBN978-0-19-049146-8."Gandhi apostou a súa reputación como pensador político orixinal neste tema específico. Ata agora, a violencia fora usada en nome dos dereitos políticos, como en disturbios na rúa, rexicidios ou revolucións armadas. Gandhi cre que hai un xeito mellor. de garantir os dereitos políticos, o da non violencia, e que esta nova vía marca un avance na ética política”.
↑McGregor, Ronald Stuart (1993).The Oxford Hindi-English Dictionary. Oxford University Press. p. 799.ISBN978-0-19-864339-5. Consultado o 17 de agosto do 2022.(mahā- (S. "grande, poderoso, longo, ..., eminente") +ātmā (S. "1. alma, espírito; o eu, o individuo; a mente, o corazón;2. o ser último."): "alma alta, de natureza nobre; un home nobre ou venerable.
↑Maeleine Slade, Mirabehn.Gleanings Gathered at Bapu's Feet. Ahmedabad: Navjivan publications. Arquivado dendeo orixinal o 18 de xaneiro de 2022. Consultado o 17 de agosto do 2022.
↑10,010,1Khan, Yasmin (2007).The Great Partition: The Making of India and Pakistan.Yale University Press. p. 18.ISBN978-0-300-12078-3. Consultado o 18 de agosto do 2022."A Liga Musulmá só se fixo popular entre os musulmáns do sur de Asia durante a segunda guerra mundial. ... A finais da década de 1940, a Liga e o Congreso inculcáranlles aos británicos as súas propias visións dun futuro libre para o pobo indio. ...unha, articulada polo Congreso, baseábase na idea dunha India plural e unida como fogar de todos os indios e a outra, expresada pola Liga, baseábase na base do nacionalismo musulmán e na creación. dunha patria musulmá separada." (p. 18)
↑Khan, Yasmin (2007).The Great Partition: The Making of India and Pakistan.Yale University Press. p. 1.ISBN978-0-300-12078-3. Consultado o 18 de agosto do 2022."Os surafricanos decatáronse de que o Imperio Británico da India dividiríase o 3 de xuño de 1947. Decatáronse pola radio, polos seus familiares e amigos, pola lectura dos xornais e, máis tarde, polos panfletos do goberno. Entre unha poboación de case catrocentos millóns de habitantes, onde a gran maioría vivía no campo, ..., non é de estrañar que moitos ... non se decatasen da noticia ata moitas semanas despois. Para algúns, a carnicería e o traslado forzoso dos meses de verán de 1947 pode ser o primeiro que souberon da creación dos dous novos estados que xurdiron do fragmentado e debilitado imperio británico na India." (p. 1)
↑12,012,112,2Brown (1991), p. 380: "A pesar da súa sensación de impotencia e, de feito, debido a ela, Delhi ía ser o escenario do que el chamou o seu maior xaxún... A súa decisión foi tomada repentinamente, aínda que despois dunha considerable reflexión - non deu ningunha pista diso nin sequera a Nehru e Patel que estaban con el pouco antes de que anunciase a súa intención nunha reunión de oración o 12 de xaneiro de 1948. Dixo que xaxuaría ata que se restablecese a paz comunal, unha paz real e non a calma dunha cidade morta imposta pola policía e as tropas. Patel e o goberno tomáronse o xaxún, en parte, como unha condena á súa decisión de reter unha considerable suma de diñeiro en efectivo aínda pendente de pago a Paquistán como resultado da asignación dos bens da India indivisa debido ás hostilidades que estalaran en Caxemira; ... Pero mesmo cando o goberno accedeu a pagar o diñeiro en efectivo, Gandhi non quixo romper o seu xaxún: iso só o faría despois de que un gran número de importantes políticos e líderes de organismos comunais acordasen un plan conxunto para restaurar a vida normal na cidade."
↑Talbot, Ian; Singh, Gurharpal (2009).The Partition of India. Cambridge University Press. pp. 118–119.ISBN978-0-521-85661-4.Xa é case un tópico que a partición transformou Delhi de cidade mogol a cidade punjabi. As amargas experiencias dos refuxiados animáronlles a apoiar aos partidos hindús de dereitas. ... Os problemas comezaron en setembro (1947) tras a chegada dos refuxiados de Paquistán, que estaban decididos a vingarse e a expulsar aos musulmáns das propiedades que poderían ocupar. Gandhi, nas súas reunións de oración en Birla House, denunciou a expulsión "torcida e pouco caballerosa" dos musulmáns. A pesar destas exhortaciones, dous terzos dos musulmáns da cidade acabaron abandonando a capital da India.
↑Cush, Denise; Robinson, Catherine; York, Michael (2008).Encyclopedia of Hinduism. Taylor & Francis. p. 544.ISBN978-0-7007-1267-0. Arquivado dendeo orixinal o 12 de outubro de 2013. Consultado o 18 de agosto do 2022."A apoteose deste contraste é o asasinato de Gandhi en 1948 por un militante Nathuram Godse, sobre a base da súa 'débil' visión acomodaticia cara ao novo estado de Paquistán." (p. 544)
↑18,018,1McAllister, Pam (1982).Reweaving the Web of Life: Feminism and Nonviolence. New Society Publishers. p. 194.ISBN978-0-86571-017-7. Consultado o 18 de agosto do 2022."Con amor, Teu, Bapu (Pechaches co termo de agarimo que usaban os teus amigos próximos, o termo que usabas con todos os líderes do movemento, que significa aproximadamente 'Papá'". Outra carta escrita en 1940 mostra unha tenrura e un agarimo similares.
↑Todd, Anne M. (2012).Mohandas Gandhi. Infobase Publishing. p. 8.ISBN978-1-4381-0662-5.O nome Gandhi significa "mercado", aínda que o pai e o avó de Mohandas eran políticos e non comerciantes.
↑Guha (2014):A subcasta á que pertencían os Gandhi era coñecida como Modh Bania, o prefixo aparentemente referiase á cidade de Modhera, no sur de Gujarat.
↑Mohanty, Rekha (2011)."From Satya to Sadbhavna"(PDF).Orissa Review (xaneiro de 2011). pp. 45–49. Arquivado dendeo orixinal(PDF) o 1 de xaneiro de 2016. Consultado o 21 de agosto do 2022.
↑"March 1897 Memorial".The Collected Works of Mahatma Gandhi. The_Collected_Works_of_Mahatma_Gandhi/Volume_II.: correspondencia e artigos de prensa sobre o incidente.
↑Hardiman, David (abril de 2001). "Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review)".Journal of the Royal Asiatic Society11 (1): 99–101.JSTOR25188108.doi:10.1017/S1356186301450152.
↑Roderick Matthews (2012).Jinnah vs. Gandhi. Hachette. p. 31.ISBN978-93-5009-078-7.Rabindranath Tagore criticou duramente a Gandhi en cartas privadas (...). Estas revelan a convicción de Tagore de que Gandhi comprometera á nación política india cunha causa erroneamente antioccidental e fundamentalmente negativa.
↑Kham, Aqeeluzzafar (1990). "The All-India Muslim Conference and the Origin of the Khilafat Movement in India".Journal of the Pakistan Historical Society38 (2). pp. 155–162.
↑Roberts, W.H. (1923). "A Review of the Gandhi Movement in India".Political Science Quarterly38 (2). pp. 227–48.JSTOR2142634.doi:10.2307/2142634.
Brown, Judith M. (2004). "Gandhi, Mohandas Karamchand [Mahatma Gandhi] (1869–1948)",Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press.[falta ISBN]
Brown, Judith M., and Anthony Parel, eds. (2012).The Cambridge Companion to Gandhi; 14 essays by scholars.[falta ISBN]
Wolpert, Stanley (2001a)."Midnight in Calcutta".Gandhi's Passion: The life and legacy of Mahatma Gandhi. Oxford University Press.ISBN0-19-515634-X. Arquivado dendeo orixinal o 21 de marzo de 2016. Consultado o 2 de novembro do 2025.
