Osletóns son unpobo báltico estreitamente vencellado coslituanos, cos que comparten moitas semellanzas lingüísticas. Hoxe en día o letón e lituano son as únicas linguas superviventes pertencentes áslinguas bálticas da familiaindoeuropea.
O territorio de Letonia foi poboado xa dende o 9.000 adC. co establecemento das tribos protobálticas (devanceiros dos letóns) na costa leste domar Báltico ao redor do terceiro milenio adC..[2] Ao redor do 900 dC., desenvolvéranse catro tribos bálticas diferentes: oscuronios,latgalianos,selonianos,semigalianos (en Letón:kurši,latgaļi,sēļi ezemgaļi), xunto coslivonios (lībieši) que falaban unha lingua de orixeugrofinesa.
Ao longo deEuropa, o territorio de Letonia foi coñecido pola súa riqueza enámbar. Ospobos bálticos comerciaron co ámbar coaGrecia antiga e coImperio Romano. Incluso hoxe en día, oámbar do Báltico segue a ser exportado para moitos puntos do mundo. No final doséculo XII, comerciantes da Europa occidental comezaron a visitar a miúdo Letonia, establecento rutas de comercio ao redor dorío Daugava ataRusia.
Osmisioneiroscristiáns chegaron a Letonia en1180. Ante a negativa das tribos bálticas a seren cristianizadas, foron enviadoscruzados alemáns a fin de cristianizar as tribos pagás.[3] Xa en1211, o cristianismo xa tiña un control efectivo coa construción da catedral deRiga.
Durante oséculo XIII, desenvolveuse baixo o dominio alemán unha confederación de feudos chamadaLivonia. Livonia incluía a actual Letonia e o sur deEstonia. En1282, Riga e máis as cidades deCēsis,Limbaži,Koknese eValmiera foron incluídas naLiga Hanseática. A partir deste intre, Riga converteuse nun importante porto entre o comercio do leste co oeste. Riga constituíuse como unha ponte entre os países do báltico e aEuropa Occidental.
Oséculo XVI foi un século de grandes cambios para os habitantes de Letonia, entre os cales destacan a reforma e o colapso do estado Livonio. TralaGuerra Livona (1558–1583) o territorio actual de Letonia quedou baixo o reino daRepública das Dúas Nacións.
As promesas quePedro o Grande fixera á nobreza alemá do Báltico trala caída deRiga en1710, oficializadas co Tratado de Nystad e coñecidas como "as capitulacións," reverteron en gran parte as reformas dossuecos. A emancipación dos servos tivo lugar en Curlandia no ano1817 e enVidzeme en1819. Na práctica, a emancipación foi realmente vantaxosa para a nobreza xa que desposuía os campesiños das súas terras sen compensación ningunha. A estrutura social mudou radicalmente, estableceuse unha clase de campesiños independentes despois de que as reformas permitisen os campesiños readquirir as súas terras, os campesiños sen terra roldaban os 591.000 en1897, unha puxante claseproletaria e unha influente claseburguesa letoa. O movemento da mocidade letoa (enletón:Jaunlatvieši) sentou as bases donacionalismo a mediados de século, mirando moitos dos seus líderes ao movemento eslavófilo á busca de apoio contra a prevalecente orde social alemá. Arusificación comezou na rexión de Latgale tralaRevolta de xaneiro de1863 espallándose ao resto da actual Letonia durante a década de1880. O movemento da mocidade letoa foi eclipsado por unha nova corrente política de esquerdas xurdida na década de1890. O descontento popular chegou ao seu cumio coaRevolución de 1905, revolución de carácter nacionalista nas provincias do Báltico.
Aprimeira guerra mundial devastou o país. As reivindicacións de autodeterminación foron primeiramente limitadas á autonomía, sendo despois dirixidas cara a independencia do país, declarada enRiga o18 de novembro de1918 poloConsello do pobo letón, converténdoseKārlis Ulmanis no xefe do goberno provisional. Trala independencia dopaís báltico, sucedeuse aGuerra de independencia, un dos períodos máis caóticos sufridos na historia do país. Na primavera de1919 coexistían á vez tres gobernos diferentes— o goberno de Ulmanis; ogoberno da Letonia Soviética encabezado porPēteris Stučka, cuxas forzas, apoiadas poloExército Vermello, ocuparon o país en case a súa totalidade; e o "Ducado do Báltico" encabezado porAndrievs Niedra e apoiado poloBaltische Landeswehr e máis asFreikorps alemás. As forzasestonianas e letoas venceron aos alemáns naBatalla de Cēsis no mes de xuño de1919, e aos ataques Ruso-alemáns encabezados porPavel Bermondt-Avalov en novembro. O leste de Letonia foi limpado das tropas doExército vermello polos forzaspolacas, letoas, e alemás a comezos de1920.O1 de maio de1920 foi convocada unha asemblea constituínte que aceptou unhaconstituciónliberal, aSatversme, no mes de febreiro de1922. Esta constitución foi parcialmente bloqueada polo golpe de Ulmanis de1934, sendo restablecida completamente en1990. Dende a súa creación a constitución sufriu algúns cambios e segue a ser vixente no país na actualidade.
Coa evacuación a Rusia da base industrial de Letonia en1915, a reforma da terra foi a principal tarefa do xove país. En1897, o 61,2% da poboación rural carecía de terra de seu; cara a década de1930 aquela porcentaxe minguara ata o 23,2%. A extensión de terra cultivada xa superaba a da preguerra en1923. A innovación e o crecemento da produtividade fixo que a economía letoa medrase axiña, aínda que tivo que sufrir aGran Depresión. Malia presentar sinais de recuperación da economía, Ulmanis levou a cabo un sanguentogolpe de estado o15 de maio de1934, establecendo unha ditadura nacionalista, que durou ata a década de1940.
Os soviéticos loitaron ferozmente contra os seus opoñentes — antes de sucederse ainvasión alemá, en menos dun ano, polo menos 27.586 persoas foron arrestadas; a maioría deportadas, sendo asasinadas 945. Durante a ocupación alemá, Letonia foi administrada como parte daReichskommissariat Ostland. Os paramilitares letóns e aPolicia auxiliar establecidos polas forzas da ocupación, participaron activamente noHolocausto. Máis de 200.000 cidadáns letóns morreron durante asegunda guerra mundial, entre os que se atopaban aproximadamente 70.000xudeus letóns. Os soldados letóns loitaron en ambos os dous frontes, incluíndo aLexión letoa daWaffen-SS, a maioría recrutados polas autoridades soviéticas e nazis. O rexeitamento ao recrutamento tiña como consecuencia a pena de cárcere, o maltrato a familiares e incluso a morte.
Os soviéticos reocuparon o país de novo entre1944–1945, sucedéndose deportacións masivas ao mesmo tempo en que se levaba a cabo acolectivización esovietización do país. No ano 42.975 persoas foron deportadas. Trala ocupación do país produciuse a migración a Letonia de obreiros, administrativos, militares e os seus descendentes provenientes deRusia e doutras repúblicas soviéticas, caendo a poboación letoa ata o 62% no ano1959. Durante o mandato deNikita Khrushchev, os intentos de conseguir un grao de autonomía e protección para a deteriorada lingua letoa encabezados porEduards Berklavs foron suprimidos.
Os principais fitos acadados por Letonia ao longo da década dos anos90, foron a entrada naOTAN e naUnión Europea, ambos os dous conseguidos no ano2004. As novas leis lingüísticas e de cidadanía foron rexeitadas por unha gran maioría da comunidaderusa residente no país, aínda que a maioría dos rusos obtiveron a cidadanía. (Acidadanía non foi outorgada aos cidadáns soviéticos establecidos no país durante a ocupación soviética e aos seus descendentes. Os fillos nados a partir da independencia do país, si poden obter a cidadanía.) O goberno desnacionalizou as propiedades privadas que foran confiscadas durante a era soviética, devolvendo ou compensando os seus donos,privatizou a maioría das industrias nacionalizadas, e reitroduciu oLats letón. Despois de sufrir unha dura transición cara a unha economía liberal e a reorientación do país cara aEuropa occidental, actualmente o país posúe un ritmo de crecemento da economía superior á maioría dos membros daUE.
Os 100 asentos do parlamento unicameral Letón, oSaeima, elíxense por voto directo, popular cada catro anos. Opresidente elíxeo o Saeima nunha elección separada tamén cada catro anos. O presidente nomea unprimeiro ministro que, xunto co seu gabinete, forma o poder executivo, o cal ten que recibir un voto de confianza do Saeima. O20 de setembro do2003, nun referendo nacional o 66.9% dos participantes votaron a favor do ingreso naUnión Europea. Letonia é membro da Unión Europea dende o1 de maio do2004 e daOTAN dende o29 de marzo do mesmo ano.
Ademais existen 4 rexións históricas e culturais de Letonia que recoñece a propia Constitución letoa;Curlandia,Zemgale,Vidzeme eLatgale. Sobre esas 4 e cos engadidos da propiaRiga e do Distrito Patrimonial de Riga,Pierīga, o Estado letón definiu as 6 rexións estatísticas de Letonia.
Mapa representando as rexións estatísticas e os seus concellos.
Estas rexións foron establecidas de acordo coa Regulación (EC) No 1059/2003 do Parlamento Europeo o 26 de maio de2003. Non exercen funcións de goberno, foron exclusivamente creadas con fins estatísticos para medir o número da poboación de forma regular e recompilar datos xenéricos para os estudos do Ministerio de Traballo, Interior, Cultura e Saúde e Tecnoloxías Médicas.
Letonia ten unha extensión de 64.610 km², comparte fronteira con catro países: ao norteEstonia, ao lesteRusia, ao surBelarús eLituania. A fronteira noroeste ocúpaa omar Báltico.
A fisionomía da paisaxe letoa é bastante uniforme, predominando as chairas cubertas por depósitos de terra e lama con grandes zonas ocupadas por bosques de coníferas, páramos e pantanos ao longo de todo o territorio. A chaira de Zemgale, ó sur, ata o límite conLituania, contén as terras máis fértiles, polo que se considera o celeiro do país.
Paisaxe costeira da vila deLiepājaPaisaxe forestal co río Daugava
Xeograficamente Letonia caracterízase pola suavidade das súas elevacións montañosas. As maiores alturas atópanse ao leste e ao nordeste do país, onde o punto máis alto atópase no cumio de Gaizinkalns de 311 metros. O punto máis baixo atópase no lago Dridzis, a 65,1 metros baixo onivel do mar.
Letonia posúe 531 km de costa.[4] As costas letoas son suaves e pouco recurtadas, e nelas abondan aspraias de area fina e aszonas dunares.
Ademais de polas súas chairas, Letonia caracterízase polos seuslagos,bosques e zonas pantanosas. En Letonia atópasen máis de 2.256 lagos de orixe glacial.[5] Os bosques cobren o 44% da superficie do país.[6] As especies máis comúns son obidueiro, oabeto, opiñeiro e oálamo branco. Os pantanos e zonas húmidas ocupan o 4,9% do territorio letón.[7]
O río máis importante do país e orío Daugava, río que nace en Rusia e desemboca no golfo de Riga. Ao seu paso por terras letoas construíronse tres grandes centrais hidroeléctricas. Ademais do Daugava, son importantes os ríosVenta,Lielupe eGauja.
O clima do país é de transición entre o continental e o oceánico, influído de xeito importante polas masas marítimo, sobre todo no oeste de Letonia, onde os veráns son frescos e os invernos suaves. O interior do país ten un clima máis extremo, sobre todo no longo e frío inverno, onde se poden chegar a temperaturas de -30º. As precipitacións son abondosas no país, estas teñen lugar en forma deneve entre os meses de decembro e marzo.
Letonia posúe unha das maiores poboacións delondra do continente europeo
Letonia posúe ecosistemas de grande importancia ambiental como son os bosques, os lagos, os pantanos e as chairas. A maioría das xoias ambientais de Letonia atópanse baixo diferentes graos de protección. O país báltico ten tresparques nacionais: Parque Nacional Gauja (1973), Parque Nacional Kemeri (1997) e o Parque Nacional Slitere (1999). Ademais o país posúe unhareserva da biosfera e 43parques naturais, distribuídos ao longo de todo o territorio nacional.[8]
En canto á fauna no país existen 69 tipos de mamíferos que habitan os bosques (63%) e zonas agrícolas (24%). Ademais existen outros 19 que poden visitar o país de xeito ocasional.[9] Entre os mamíferos máis comúns atópanse ocorzo, oporco bravo, ocastor, oraposo, ocervo, alebre, olobo e alondra[10] (cunha das maiores poboacións europeas).[11] Ooso pardo, noutrora abondoso atópase actualmente reducido a unha poboación estable de 10 individuos.[12]
Aeconomía letoa baséase principalmente na agricultura e na industria téxtil e sidometalúrxica. Actualmente, o turismo perfílase como unha importante fonte de ingresos grazas ao patrimonio histórico do país. A súa transición a unhaeconomía de mercado está provocando certas perturbacións (10% de desemprego e déficit orzamentario) e sacrificios nas políticas sociais.
A economía letoa é unha das máis dinámicas dos novos socios daUnión Europea. Nos últimos anos o país báltico liderou o crecemento daUE con incrementos do 11,9%[14] no2006 e do 8% no2007.[15] Para o2008 agárdase un crecemento do 8,5%.[16]
Letonia é un país onde conviven á vez diversas etnias de linguas e relixións diferentes. Ao longo doséculo XX o país sufriu importantes cambios demográficos acontecidos debido ás guerras mundiais, a emigración dosalemáns do báltico, oHolocausto, e a ocupación daUnión Soviética.
Osletóns elivonios, os grupos étnicos nativos de Letonia, forman na actualidade ao redor do 62% da poboación, mentres que o 27% dos habitantes do país sonrusos.[17] Aproximadamente o 56% dos rusos que viven en Letonia posúe a nacionalidade letoa. As persoas que viñeron ao país mentres estaba ocupado polaURSS, e os seus descendentes nados antes de1991, deben sernaturalizados para recibir a nacionalidade letoa.
Nalgunhas cidades comoDaugavpils eRēzekne, os rusos e outras minorías como osbelarusos,ucraínos,polacos,lituanos superan os letóns. A porcentaxe de letóns diminuíu do 77% (1 467 035) en1935 ao 52% (1 387 757) en1989.[18] No ano2005 había incluso menos letóns ca no ano1989, aínda que a súa porcentaxe é maior — 1 357 099 (58,8%).
A lingua oficial de Letonia é oletón, lingua que pertence ao grupo daslinguas bálticas do grupo daslinguas indoeuropeas. Ademais do letón, a extintalingua livonia e a outra lingua nativa de Letonia. O livonio, protexido pola lei letoa, pertence ao ramo finés daslinguas fino-úgricas. Trátase dunha lingua extinta no ano 2013 coa morte de Grizelda Kristiņa.[19] Dentro dalingua letoa destaca odialecto latgalián, variante da lingua protexida pola lei. Alingua rusa, oficial durante a ocupación daUnión Soviética, é a lingua minoritaria máis espallada ao longo do país. De feito, o coñecemento do ruso é maior có do letón, sendo o ruso coñecido polo 81% dos habitantes, mentres có letón é coñecido polo 79%.[20]
Ocristianismo é a relixión principal no país, maioritariamente pertencentes áIgrexa Luterana con 450.000 fieis en 293 congregacións , á Igrexa Católica con 400.000 fieis en tres dioceses e áIgrexa Ortodoxa letoa (igrexa semiautónoma baixo a xurisdición doPatriarcado de Moscova) maoritaria entre a minoría rusa. Da numerosa poboación de relixión xudía que había no país antes dasegunda guerra mundial tan só quedan 9.743. Outra relixión é a Dievturi (Os gardas de Deus), a cal ten a súa base histórica na era mitolóxica precristiá, pero que ten escasos membros, uns 600. A maioría da poboación non pertence a ningunha confesión relixiosa.
Ópera Nacional de LetoniaExemplo de edificio Art Nouveau/JugenstilNeno letón coabandeira do país
País europeo do leste, Letonia é máis coñecida, no campocultural, polos intérpretes e compositores demúsica erudita, como é o caso deGidon Kremer e varios cantantes deópera, para alén dos seusCoros, premiados internacionalmente. AsLatvju Dainas, cancións populares, copiladas porBaróns eSmits xa noséculo XX, son tamén motivo de orgullo nacional.
A cultura letoa está moi marcada pola relación coanatureza. Marca diso mesmo é o feito dun dos seus eventos máis coñecidos, oLigo (pronúnciese ligua), celebrado na noite máis curta do ano, ó igual cá noite de San Xoán. Celébrase en grupo, entre bailes e cancións, practicando algún deporte curioso (como guindar un facho a unha especie de caldeiro posto enriba dun mastro) ata o momento do solpor (no que os participantes entoan cancións tradicionais) e cando é o mencer, no que cantan o "Riita Saaule) ata que o sol está enteiro sobre o horizonte. O respecto polo ambiente é visíbel no cariño con que ascegoñas son tratadas neste país.
Riga, a capital de Letonia, é considerada a capital cultural do país. Nela atópase "a mellor mostra de edificiosArt Nouveau de Europa", de feito, un terzo dos inmobles do centro da cidade están construídos neste estilo.[21] O seu centro histórico foi declaradoPatrimonio da Humanidade polaUNESCO o4 de decembro de1997 grazas á "calidade e cantidade de edificios Art Nouveau/Jugedstil.[22] No centro histórico de Riga mestúranse edificios deestilo gótico,ecléctico,racionalista ademais da xa citadaArt Nouveau. Dentro deste estilo destaca a contribución do arquitectoMikhail Eisenstein, autor dalgúns dos mellores exemplos deste estilo da capital báltica.
Ao longo da súa historia Letonia logrou 19 medallas nos Xogos Olímpicos de verán e 7 nos de inverno. O atleta con máis éxito da historia de Letonia como estado independente foiMāris Štrombergs, dúas veces campión olímpico, 2008 e 2012, enBMX masculino.
↑"Data: 3000 BC to 1500 BC".The European Ethnohistory Database. The Ethnohistory Project. Arquivado dendeo orixinal o 22 de xuño de 2006. Consultado o2006-08-06.
↑"The Crusaders". City Paper. 2006-03-22. Arquivado dendeo orixinal o 27 de setembro de 2007. Consultado o2007-07-28.
↑Ministry of Foreign Affairs of LatviaArquivado 26 de maio de 2008 enWayback Machine. "A lingua rusa posúe unha saúde robusta en Letonia, xa que os rusos constitúen a maioría ou unha importante porcentaxe da poboación en moitas cidades e vilas. Practicamente a maioría dos letóns falan ruso, ademais, hai que engadir a forte presenza da cultura rusa na sociedade letoa. En efecto, o legado da política de rusificación soviética segue a ser evidente en Letonia, como amosa o censo do 2000 no país, o cal mostra co ruso e máis coñecido no país có letón: o 81% dos habitantes pode falar ruso, mentres un 79% pódeo facer en letón."
.svg%26amp%3blang%3dgl)
.png)
.jpg)
.jpg)
.svg)
.svg)
