ALúa é o únicosatélite natural daTerra[1][2][3], visible desde esta só en parte e baixo formas distintas, chamadasfases, segundo a posición que teña respecto da Terra e o lado por onde reciba a luz doSol.Esferoide achatado coa zona máis plana preto da Terra,[4] cun diámetro de 3476 km é o quinto satélite máis grande doSistema Solar, mentres que en canto ao tamaño proporcional respecto do seu planeta é o satélite máis grande[5]: un cuarto do diámetro da Terra e 1/81 da súa masa. Logo deÍo, é ademais o segundo satélite máis denso. A falta de atmosfera protectora densa fai que na súa superficie se reciba unhas 160 veces máis radiación que na da Terra.[4]
Arotación da Lúa foisesincronizando ó longo do tempo coa da Terra, de xeito que sempre se observa aproximadamente a mesma parte de superficie dende a Terra. O hemisferio visible está marcado con escurosmares lunares de orixevolcánico entre as brillantes montañas antigas e os destacadosastroblemas. Malia ser en aparencia o obxecto máis brillante no ceo despois doSol, a súa superficie é en realidade moi escura, cunha reflexión similar á docarbón. A súa prominencia no ceo e o seu ciclo regular de fases fixeron da Lúa un obxecto con importante influencia cultural desde a antigüidade tanto na linguaxe, como nocalendario, aarte ou amitoloxía. A influencia gravitatoria da Lúa produce asmareas e o aumento da duración do día. A distancia orbital da Lúa, preto de trinta veces o diámetro da Terra, fai que se vexa no ceo co mesmo tamaño que o Sol e permite que a Lúa cubra exactamente ao Sol naseclipses solares totais. Esta coincidencia de tamaño visual aparente é unha coincidencia. A distancia lineal da Lúa á Terra está aumentando a un ritmo de 3,82 ± 0,07 cm por ano, aínda que esta taxa non é constante.[6]
A Lúa é o únicocorpo celeste no que o ser humano realizou undescenso tripulado. Aínda que oprograma Lúa daUnión Soviética foi o primeiro en alcanzar a Lúa cunhanave espacial non tripulada, oprograma Apolo deEstados Unidos conseguiu as únicas misións tripuladas ata a data, comezando coa primeira órbita lunar tripulada poloApollo 8 en1968, e seis aluaxes tripuladas cun total de doce astronautas[4] entre1969 e1972, sendo o primeiro oApollo 11 en 1969. Estas misións regresaron con máis de 380 kg derocha lunar, que permitiron alcanzar unha detallada comprensión xeolóxica das orixes da Lúa (crese que se formou fai 4500 millóns de anos logo dungrande impacto), a formación da súa estrutura interna e a súaposterior historia.
Desde a misión doApollo 17 en 1972, foi visitada unicamente porsondas espaciais non tripuladas, en particular polosastromóbiles soviéticosLunokhod. Desde2004, oXapón, aChina, aIndia, os Estados Unidos, e aAxencia Espacial Europea enviaronorbitadores. Estas naves espaciais confirmaron o descubrimento de auga xeada fixada aoregolito lunar en cráteres que se atopan na zona de sombra permanente e están situados nos polos. Planeáronse futuras misións tripuladas á Lúa, tanto por gobernos como por empresas privadas, pero non se puxeron en marcha aínda. A Lúa mantense, baixo otratado do espazo exterior, libre para a exploración de calquera nación con fins pacíficos.[7]
A palabra que designa ao satélite da Terralúa, procede dolatín. Nesta lingua era orixinalmente o feminino dun adxectivo en -no- *leuk-s-no, 'luminoso'. A palabralúa, polo tanto significa 'luminosa', 'a que ilumina'. Este adxectivo latino deriva da raíz *lūc-/lǔc- ('brillar', 'ser luminoso'), de onde proceden igualmentelux ('luz'),luceo ('lucir'),lumen ('luz') etc. Á súa vez, esta raíz procede dunha raíz indoeuropea *leuk- que se encontra noutras linguas, en termos relacionados coa luz, como ogrego λύχνος, "lýksnos", 'lámpada'. Probablemente, oepíteto *leuksno-/ *louksno-, 'a luminosa', xa era utilizado para designar a lúa enprotoindoeuropeo.
Noindoeuropeo, existiu outro nome masculino para a Lúa, formado sobre a raíz *mēns-, do que se conservan formas en varias linguas, como o grego μηνός, "menós", 'lúa', e incluso co sentido primitivo en linguas itálicas, como naumbra (ablativo singular) "menzne", 'Lúa'. En latín esta forma *mēns- evolucionou semanticamente para designar o 'mes'. Delúa procede o termoluns, que xa en latín designaba o 'día da lúa' (dies lunae).[8]
A orixe da Lúa é incerta, mais as similitudes ao descubrir que a composición da Lúa era a mesma que a da superficie terrestre supúxose que a súa orixe tiña que vir da propia Terra. Propuxéronse varios mecanismos para explicar a formación da Lúa hai 4,527 ± 0,010 millóns de anos. Esta idade calcúlase en base á datación doisótopo das rochas lunares, entre 30 e 50 millóns de anos logo da orixe do Sistema Solar.[9] Estes inclúen a fisión da Lúa desde a codia terrestre a través deforzas centrífugas,[10] que deberían requirir tamén un xiro inicial da Terra;[11] a atracción gravitacional da Lúa en estado de formación,[12] que requiriría unha extensión inviable daatmosfera para disipar a enerxía da Lúa, que se atopaba pasando;[11] e a co-formación da Lúa e a Terra xuntas nodisco de crecemento primordial, aínda que isto non explica o esgotamento de ferro en estado metálico na Lúa.[11] Estas hipóteses tampouco poden explicar o fortemomento angular no sistema Terra-Lúa.[13]
Animación (non esta a escala) deTea impactando contra aTerra provocando a formación da Lúa.
Nese aspecto, algúnsastrónomos exeólogos alegan que a Lúa se desprendería dunha masa incandescente de rocha licuefeita primordial, acabada de formar, a través daforza centrífuga. Un corpo tan grande en relación ao noso planeta dificilmente podía ser capturado nin tampouco era probable que se formase xunto á Terra. A hipótese xeral hoxe en día é que o sistema Terra-Lúa se formou como resultado dungrande impacto: na que uncorpo celeste do tamaño aproximado deMarte (chamadoTea) colidiu coanova Terra, a enorme enerxía fornecida polo choque fundiu acodia terrestre ao completo e guindou gran cantidade de restos incandescentes ao espazo. Co tempo, formouse un anel de rochas ao redor do noso planeta ata que, poracrecentamento, se formou a Lúa.[14] Crese que impactos xigantescos eran comúns no Sistema Solar primitivo. As modelaxes dun grande impacto a través de simulacións computacionais concordan coas medicións do momento angular do sistema Terra-Lúa, e o pequeno tamaño do núcleo lunar; á súa vez demostran que a maior parte da Lúa provén do impacto, non da nova Terra.[15] Con todo, algúnsmeteoritos demostran que as composicións isotópicas doosíxeno e otungsteno doutros corpos do Sistema Solar interior tales como Marte e4 Vesta son moi distintas ás da Terra, mentres que a Terra e a Lúa posúen composicións isotópicas practicamente idénticas. O mesturado do material evaporado posterior ao impacto entre a Terra e a Lúa puido equiparar as composicións,[16] aínda que isto é debatido.[17] Esta teoría tamén explica a grandeinclinación axial doeixe de rotación terrestre que sería provocada polo impacto.
Trala súa formación, a Lúa experimentou un período cataclísmico, datado aproximadamente hai 3800-4000 millóns de anos, no que a Lúa e os outros corpos do Sistema Solar interior sufriron violentos impactos de grandes asteroides. Este período, coñecido comobombardeo intenso tardío, formou a maior parte dos cráteres observados nos biosbardos, así como enMercurio. A análise da superficie da Lúa dá importantes datos sobre este período final na formación do Sistema solar. Posteriormente produciuse unha época de vulcanismo consistente na emisión de grandes cantidades delava, que encheron as maiores concas de impacto formando os mares lunares e que acabou fai 3.000 millóns de anos. Desde entón, pouco máis acaeceu na superficie lunar que a formación de novos cráteres debido ao impacto de asteroides.
Hai aínda un grupo de teóricos[quen?] que consideran que, sexa cal fose a forma como xurdiron, habería dous satélites naturais orbitando a Terra: o maior sería a Lúa, e o menor volvería bater coa Terra, formando as masas continentais.
Recentemente, con todo, os datos enviados pola sonda xaponesaSELENE (acrónimo de Selenological and Engineering Explorer) mostraron que devandito vulcanismo durou máis do que se pensaba, acabando na cara oculta fai 2500 millóns de anos.[18]
A importante cantidade de enerxía liberada no grande impacto e a subsecuente fusión do material na órbita da Terra puido derreter a capa superficial da Terra, formando un océano demagma.[19][20] A recentemente formada Lúa puido tamén ter o seu propioocéano de magma lunar; as estimacións da súa profundidade varían entre 500 km e o raio enteiro da Lúa.
A súa órbita inicial era moito máis próxima que a actual e o día terrestre era moito máis curto xa que a Terra rotaba máis rápido. Durante centos de millóns de anos, a Lúa estivo afastándose lentamente da Terra, á vez que diminuíu a velocidade derotación terrestre debido á transferencia demomento angular que se dá entre os dous astros. Este proceso de alonxamento continúa actualmente a razón de 38mm por ano.
Malia a súa exactitude explicando moitos aspectos da evidencia, aínda hai algunhas dificultades que non son explicadas na súa totalidade pola hipótese do grande impacto, a maioría das cales teñen relación coa composición lunar.[21] En 2001, un equipo do Carnegie Institute de Washington (Estados Unidos) publicou a medida máis precisa ata o momento da composición isotópica de rochas lunares.[22] Para a súa sorpresa, o equipo de investigadores atopou que as rochas doProxecto Apollo tiñan unha composición isotópica idéntica á das rochas terrestres e diferente de case todos os demais corpos do sistema solar. Como a maioría do material que foi parar á órbita terrestre para formar a Lúa críase que proviña deTea, a observación dos científicos estadounidenses foi completamente inesperada. En 2007, investigadores do California Institute of Technology anunciaron que había menos dun 1% de probabilidade de que Teia e a Terra tivesen composicións isotópicas idénticas.[23] Finalmente, unha análise de 2012 dos isótopos do titanio en mostras lunares do Programa Apollo demostrou que a Lúa ten a mesma composición que a Terra,[24] o que entra en conflito coa hipótese do grande impacto respecto do que se esperaría se a Lúa se formase lonxe da órbita terrestre ou a partir de Teia e, xa que logo, cos resultados dos estudos citados anteriormente. Con todo, variacións na hipótese do grande impacto poderían explicar estes datos.
A Lúa é excepcionalmente grande en comparación co seu planeta a Terra: un cuarto do diámetro do planeta e 1/81 da súa masa.[25] É o satélite máis grande do Sistema Solar en relación ao tamaño do seu planeta (aínda queCaronte é máis grande en relación aoplaneta ananoPlutón).[26] A superficie da Lúa é menos dunha décima parte da Terra, o que representa preto dun cuarto da área continental da Terra. Con todo, a Terra e a Lúa seguen sendo consideradas un sistema planeta-satélite, en lugar dun sistema dobre planetario, xa que o seubaricentro, está situado preto de 1700 km (aproximadamente un cuarto do raio da Terra) baixo a superficie da Terra.[27]
A Lúa é un corpodiferenciado: tencodia,manto enúcleo diferentesxeoquimicamente. A Lúa ten unnúcleo interno sólido rico enferro cun raio de 240 quilómetros e unnúcleo externo composto principalmente de ferro líquido cun raio de aproximadamente 300 quilómetros. Ao redor do núcleo hai unha capa límite parcialmente fundida cun raio duns 500 quilómetros.[28] Crese que esta estrutura desenvolveuse a partir dacristalización fraccionada dunocéano de magma global pouco logo da formación da Lúa, fai 4500 millóns de anos.[29] A cristalización deste océano de magma crearía un mantomáfico a partir daprecipitación e o afundimento dos mineraisolivina,piroxena eortopiroxena; despois de que preto de tres cuartas partes do océano de magma houbese cristalizado, os mineraisplaxioclasio de menor densidade podíanse formar e flotar nunha costra na parte superior.[30] Os últimos líquidos en cristalizar estarían inicialmente comprendidos entre a codia e o manto, cunha grande abundancia de elementosincompatibles e elementos produtores de calor.[31] De acordo con iso, a cartografía xeoquímica desde a órbita mostra que a codia é maioritariamenteanortosito,[32] e as mostras derochas lunares dos ríos de lava que saíron á superficie provenientes da fusión parcial do manto confirman a composición máfica do manto, que é máis rico en ferro que o da Terra.[31] Técnicas xeofísicas indican que a codia ten un espesor medio duns 50 km.[31]
A Lúa é o segundo satélite máis denso do sistema solar logo deÍo.[33] Con todo, o núcleo interior da Lúa é pequeno, dun raio duns 350 km ou menos;[31] isto é só un 20% do tamaño da lúa, en contraste co aproximadamente 50% da maioría dos outroscorpos terrestres. A súa composición non está ben delimitada, pero é probable que sexa deferro metálico aliado cunha pequena cantidade dexofre eníquel; a análise da rotación variable no tempo da Lúa indican que está, como mínimo, parcialmente fundido.[34]
Atopografía da Lúa foi medida conaltimetría láser eanálise estereoscópica.[35] A característica topográfica máis visible da Lúa é aconca Polo Sur-Aitken da cara oculta, duns 2240 km de diámetro: o cráter máis grande da Lúa e o cráter máis grande coñecido do sistema solar.[36][37] Con 13 km de profundidade, o seu fondo é o punto máis baixo da superficie lunar.[36][38] As maiores elevacións da superficie da Lúa están localizadas inmediatamente no nordeste; suxeriuse que esta área puido ser formada polo impacto de forma oblicua a conca do Polo sur-Aitken.[39] Outras concas de grande impacto, tales como os maresImbrium,Serenitatis,Crisium,Smythii eOrientale, tamén posúen elevacións e depresións localmente importantes.[36] A cara oculta da Lúa é de media 1,9 km máis alta que a cara visible.[31]
Cara visible da Lúa cos nomes dos mares e cráteres
As chairas lunares escuras e relativamente monótonas que poden verse claramente a primeira ollada chámansemares por que os astrónomos da antigüidade crían que estaban cheas de auga.[40] Hoxe en día sábese que son vastas piscinas solidificadas da antiga lavabasáltica. Aínda que este material é similar ao basalto terrestre, o basalto lunar ten moita máis abundancia de ferro e carece completamente de minerais alterados pola auga.[41][42]
As zonas volcánicas poderían ter covas de tamaño 100 ou 1000 veces maior que as terrestres, especulándose que no futuro poderían dar acubillo a colonias no seu interior.[44]
Evidència do vulcanismo recente.
Os mares atópanse case exclusivamente na cara visible da Lúa; cobren un 31% desta cara, en contraposición ás poucas manchas diseminadas da cara non visible, que cobren tan só un 2%.[45] Pensase que isto pode ser causado por unhaconcentración de elementos produtores de calor baixo a codia na cara visible, tal como se ve nos mapas xeoquímicos obtidos poloespectrómetro deraios gamma doLunar Prospector, elementos que causarían que o manto de abaixo se quentase, se fundise parcialmente e saíse á superficie en erupcións.[30][46][47] A maior parte dos basaltos presentes nos mares xurdiu durante as erupcións do período ímbrico, hai cerca de 3-3,5 mil millóns de anos, agora ben algunhas mostras datadas a través deradiometría datan de fai 4,2 mil millóns de anos[48] mentres que as erupcións máis recentes datan de fai só 1,2 mil millóns de anos.[49]
As rexións máis claras da superficie lunar son denominadasterrae oumontañas, xa que están máis elevadas que a maioría dos mares. Por datación radiométrica estableceuse que se formaron fai 4.400 millóns de anos, e poden representar oscúmulos deplaxioclasio do océano de magma lunar.[48][49] Ao contrario que a Terra, non se cre que se formaran importantes montañas lunares como resultado de eventostectónicos.[50]
A concentración de mares na cara visíbel é probabelmente o reflexo dunha codia substancialmente máis espesa nas montañas da cara oculta, as cales puidéronse formar durante o impacto a pouca velocidade dunha segunda lúa terrestre varias decenas de millóns de anos logo da formación das propias lúas.[51][52]
Catro vistas da Lúa. Da esquerda cara a dereita: o lado oculto, vista da dereita, lado visível e vista da esquerda. Observe que o lado virado cara a Terra presenta moitas máis rexións escuras (mares lunares) que a cara oculta.
O outro principal proceso xeolóxico que afectou a superficie lunar foi a formación decráteres de impacto,[53] a consecuencia da colisión de asteroides e cometas coa superficie lunar. Estímase que só na cara visíbel existan arredor de trescentos mil cráteres cun diámetro superior a 1 km.[54] Algúns destes teñen nomes en honor a investigadores, científicos, artistas e exploradores.[55] Acronoloxía da xeoloxía lunar baséase nas características xeolóxicas de impacto máis prominentes, incluíndonectárico,Imbrico eMare Orientale, estruturas caracterizadas por múltiples aneis de material revolto, normalmente con centenas e ata centos de miles de quilómetros de diámetro e asociadas cunha ampla plataforma de depósitos de exección que forman unhorizonte estratigráfico rexional.[56] A ausencia de atmosfera, meteoroloxía e procesos xeolóxicos recentes fai que moitos destes cráteres se encontren perfectamente preservados. Aínda que só algunhas das concas con múltiples aneis foron datadas definitivamente, son, no entanto, usadas como referencia para atribuír datas relativas. Como os cráteres de impacto se acumulan a un ritmo relativamente constante, a conta do número de cráteres en determinada área pode ser usada para estimar a idade da superficie.[56] As idades radiométricas das rochas de impacto recollidas durante asmisións Apollo datan de fai 3,8-4,1 mil millóns de anos. Isto foi usado para propor a existencia dunintenso bombardeo tardío de impactos.[57]
A codia da Lúa está cuberta por unha superficie benesmiuzada e sometida axardiñaría por impactos, que se coñece co nome derególito, é formada a partir de procesos de impacto. A rególito máis fino -ochan lunar de cristal dedióxido de silicio - ten unha textura como a da neve e cheira comopólvora gastada.[58] O rególito das superficies máis antigas é, en xeral, máis espeso que o das superficies máis novas: variando no espesor entre os 10 a 20 m nos altiplanos e entre os 3 a 5 m nos mares.[59] Por baixo da capa de rególito atópase o megarególito, unha capa de rocha matriz bastante fracturada con varios quilómetros de espesor.[60]
Composición de imaxes do polo sur lunar obtida pola sondaClementine.
Non se pode sosterauga en estado líquido na superficie lunar. Cando é exposta á radiación solar, a auga descomponse rapidamente a mediante un proceso denominadofotólise, pérdese cara ao espazo. Porén, desde a década de 1960 formulouse a hipótese de que existen depósitos de auga en forma de xeo na Lúa. O xeo tería orixe polos impactos decometas ou posiblemente producido a través da reacción entre rochas lunares ricas en osíxeno e hidróxeno covento solar, deixando vestixios de auga que poderían sobrevivir nos cráteres fríos e sen luz dos polos lunares.[61][62] As simulacións en computadora suxiren que ata 14.000 km² de superficie poden estar en sombra permanente.[63] A presenza de cantidades utilizables de auga na Lúa é importante para considerar a viabilidade económica dunha eventualcolonización da Lúa, xa que o transporte de auga desde a Terra sería economicamente inviábel.[64]
Nos últimos anos, descubriron que hai vestixios de auga na superficie lunar.[65] En 1994, unha experiencia con radar biestático pola sondaClementine, indicou a existencia de pequenas bolsas de auga conxelada preto da superficie. Con todo, observacións posteriores noradiotelescopio de Arecibo suxiren que estas bolsas pódense tratar, en realidade, de rochas proxectadas desde cráteres de impacto recentes.[66] En 1998, oespectómetro de neutróns a bordo da sondaLunar Prospector, indicou que hai hidróxeno presente en elevada concentración no primeiro metro de profundidade do solo nas inmediacións das rexións polares.[67] En 2008, unha mostra de rocha volcánica traída á Terra poloApollo 15 (1971) revelou que existían pequenas cantidades de auga no seu interior.[68]
No mesmo ano de 2008, a sondaChandrayaan 1 confirmou a existencia de augas superficiais en forma de xeo a través doasignador de mineraloxía de a bordo. O espectrómetro observou liñas de absorción comúns cohidroxilo na luz solar reflectida, o que é evidencia de grandes cantidades de auga xeada na superficie lunar. A sonda mostrou que estas concentracións poden ser tan altas como 1000ppm.[69] O13 de novembro de2009, a Axencia espacial dos Estados UnidosNASA anunciou o achado de auga na Lúa. Cando, o9 de outubro a NASA estrelou asondaLCROSS e o seu impulsor Centauro no fondo do cráterCabeus no polo sur da Lúa, nunha operación que buscaba confirmar a presenza de auga no satélite natural da Terra. Na colisión levantouse unha columna de material desde o fondo do cráter que non recibira a luz do Sol en miles de millóns de anos.
"A auga que se levantou polo impacto da sonda podería encher unha ducia de baldes de oito litros", dixo o científico Anthony Colaprete. Os datos preliminares obtidos da análise deses materiais "indican que a misión descubriu, exitosamente, auga (...) e este descubrimento abre un novo capítulo no noso coñecemento da Lúa", afirmou aNASA.
"A concentración e distribución de auga e doutras substancias requiren máis análises, pero podemos dicir con seguridade que (o cráter) Cabeus contén auga", afirmou Colaprete.[70]
Comparación de tamaño aparente da Lúa entre operixeo-apoxeo
Enastronomía, unha distancia lunar (LD) é a medida da distancia desde a Terra á Lúa. A distancia media entre a Terra e a Lúa é 384 400quilómetros (238 855millas).[71] A distancia real varía ao longo daórbita da lúa.
Realízanse medicións de alta precisión da distancia á lúa medindo o tempo que tarda a luz en viaxar entre estaciónsLIDAR na Terra aretroreflectores colocados na Lúa.
A Lúa afástase da Terra a unha taxa media de 3,8 cm por ano, como se detectou nunexperimento de medición lunar con láser .[72][73][74] A taxa da recesión considérase anormalmente alta.[75] Por coincidencia, a diagonal doscubos dos retrorreflectores na Lúa tamén é de 3,8 cm.[76][77]
A primeira persoa que mediu a distancia á Lúa foi o astrónomo e xeógrafoHiparco, século II a.C., utilizandotrigonometría sinxela. Errando en aproximadamente 26 000 km da distancia real, un erro de aproximadamente 6,8%.
O catálogo de obxectos próximos daNASA inclúe as distancias á Terra de asteroides e cometas medidas en distancias lunares (LD).[78]
A Lúa tarda en dar unha volta ao redor daTerra 27d 7h 43min considerando o xiro respecto ao fondo estelar (revolución sideral), pero 29 d 12 h 44 min con respecto ao Sol (revolución sinódica). Isto débese a que neste lapso a Terra virou ao redor do Sol (vermes). Esta última revolución rexe asfases da Lúa,eclipses emareas lunisolares.
Como a Lúa tarda o mesmo tempo en dar unha volta sobre si mesma que en torno á Terra, presenta sempre a mesma cara. Este fenómeno é debido a que a Terra, por un efecto chamadogradiente gravitatorio, e relacionado coasmareas producidas pola Terra na Lúa, acoplou os movementos de xiro sobre o seu eixe e de xiro arredor da Terra. A maioría dos satélites regulares presentan este fenómeno respecto dos seus planetas. Así pois, ata a época da investigación espacial (Luna 3) non foi posible ver a cara lunar oculta, que presenta unha disimetría respecto da cara visible. O Sol ilumina sempre a metade da Lúa (exceptuando nas eclipses de lúa), que non ten por que coincidir coa cara visible, producindo asfases da Lúa. A inmobilización aparente da Lúa respecto da Terra produciuse porque a gravidade terrestre actúa sobre as irregularidades do globo lunar de forma que no transcurso do tempo a parte visible ten 4 km máis de raio que a parte non visible, estando ocentro de gravidade lunar desprazado do centro lunar 1,8 km cara á Terra.
Revolución sinódica: é o intervalo de tempo necesario para que a Lúa volva ter unha posición análoga con respecto ao Sol e á Terra. A súa duración é de 29 d 12 h 44 min 2,78 s. Tamén se lle denomina lunación ou mes lunar.
Revolución sideral: é o intervalo de tempo que tarda á Lúa en volver a ter unha posición análoga con respecto ás estrelas. A súa duración é de 27 d 7 h 43 min 11,5 s.
Revolución trópica: é o lapso necesario para que a Lúa volva ter igual lonxitude celeste. A súa duración é de 27 d 7 h 43 min 4,7 s.
Revolución draconítica: é o tempo que tarda a Lúa en pasar dúas veces consecutivas polo nodo ascendente. A súa duración é de 27 d 5 h 5 min 36 s.
Revolución anomalística: é o intervalo de tempo que transcorre entre 2 pasos consecutivos da Lúa polo perixeo. A súa duración é de 27 d 13 h 18 min 33 s.
O feito de que a Lúa saia aproximadamente unha hora máis tarde cada día explícase coñecendo a órbita da Lúa ao redor da Terra. A Lúa completa unha volta ao redor da Terra aproximadamente nuns 28 días. Se a Terra non rotase sobre o seu propio eixe, sería moi fácil detectar o movemento da Lúa na súa órbita. Este movemento fai que a Lúa avance ao redor de 12° no ceo cada día. Se a Terra non rotase, o que se vería sería a Lúa cruzando abóveda celeste de oeste a leste durante dúas semanas, e logo estaría dúas semanas ausente (durante as cales a Lúa sería visible no lado oposto do Globo).
Con todo, a Terra completa un xiro cada día (a dirección de xiro é tamén cara ao leste). Así, cada día lévalle á Terra ao redor de 50 minutos máis para estar de fronte coa Lúa novamente (o cal significa que se pode ver a Lúa no ceo). O xiro da Terra e o movemento orbital da Lúa combínanse, de tal forma que a saída da Lúa atrásase da orde de 50 minutos cada día.
Tendo en conta que a Lúa tarda aproximadamente 28 días en completar a súa órbita ao redor da Terra, e esta tarda 24 horas en completar unha revolución ao redor do seu eixe, é sinxelo calcular o "atraso" diario da Lúa:
Mentres que en 24 horas a Terra realizaría unha revolución completa, a Lúa só percorrería un 1/28 da súa órbita ao redor da Terra, o cal expresado en graos de arco dá:
Se agora se calculase o tempo que a Terra na súa rotación tarda en percorrer este arco,
dá os aproximadamente 51 minutos que a Lúa atrasa a súa saída cada día.
Para notar o movemento da Lúa na súa órbita, hai que ter en conta a súa localización no momento da posta de Sol durante algúns días. O seu movemento orbital levaraa a un punto máis cara ao leste no ceo nocrepúsculo cada día.
Fases da lúa vistas desde o hemisferio norte (desde o hemisferio sur a súa orde é inverso)
A Lúa vira sobre un eixe de rotación que ten unha inclinación de 88,3° con respecto ao plano da elíptica de translación ao redor da Terra. Dado que a duración dos dous movementos é a mesma, a Lúa presenta á Terra constantemente o mesmo hemisferio. A Lúa tarda 27,32 días en dar unha volta sobre si mesma.
Ao desprazarse en torno do Sol, a Terra arrastra ao seu satélite e a forma da traxectoria que esta describe é unha curva de tal natureza que dirixe sempre a súa concavidade cara ao Sol.
A velocidade con que a Lúa se despraza na súa órbita ao redor da Terra é de1 km/s.
Libración: A animación mostra un conxunto de vistas simuladas da lúa ao longo dun mes
Debido áexcentricidade da órbita lunar, a inclinación do eixe de rotación da Lúa con respecto ao plano da eclíptica e ao movemento de rotación da Terra no curso dunha revolución sideral, lógrase ver, desde a Terra, un 59% da superficie da Lúa -en vez do 50%-, coma se estivese animado de lixeiros abalos de leste a oeste e de norte a sur. Estes movementos aparentes coñécense co nome de libración.
Débese a que o movemento de rotación da Lúa é uniforme mentres que a súa velocidade angular non o é. É máxima noperixeo e mínima noapoxeo. Debido a esa Libración o satélite ten un abalo de oriente a poñente, grazas ao cal lógrase ver a superficie convexa correspondente á dunfuso de 7°.
É debido á inclinación do eixe de rotación da Lúa con respecto ao plano da súa órbita e á eclíptica. Devandito eixe forma un ángulo de 88°30′ co plano da eclíptica e como o da órbita lunar é de 5° con respecto á eclíptica, entón o ángulo formado co eixe de rotación da Lúa co plano da súa órbita é de 6°30′. Polo tanto, non só poden verse o polo norte e o polo sur da Lúa senón que se logra ver 6°30′ máis aló do polo sur. Esta libración é unha especie de cabeceo de norte a sur nun tempo que non é igual a unha revolución sideral, pois é de 27,2 días.
Débese ao feito de que o raio terrestre non é desprezable con respecto á distancia á Lúa. O valor desta libración é de case un grao, valor aproximado ao seu grao deparalaxe.
A Lúa polo seu tamaño é o quintosatélite doSistema Solar. Porén, tomando como criterio de comparación o cociente de masas co seu planeta resulta queGanímedes é 1/12500 a masa deXúpiter,Titán é 1/4700 a masa deSaturno e a Lúa é 1/81,3 a masa daTerra. Deste xeito poderíase considerar o sistema Terra-Lúa como un sistema binario.
É a denominación que algúns científicos dan ao sistema Terra-Lúa debido ao desmesurado tamaño que presenta o satélite con relación ao planeta, de só 81 veces menor masa, é dicir só 3,6 veces menor que a Terra en diámetro (se o planeta fose do tamaño dunha pelota de baloncesto, a Lúa sería como unha pelota de tenis).
Esta afirmación apóiase nas relacións existentes entre os distintos planetas do Sistema Solar e os seus satélites, variando estas entre as 3,6/1 veces menor da Lúa e as 8924/1 do satélite XIII Leda con relación aXúpiter.
Outras relacións son: V Miranda 105/1 con relación aUrano, II Deimos 566/1 con relación aMarte ó I Ío de 39/1 con relación a Xúpiter.
Tamén se apoia esta denominación na inexistencia de máis satélites naturais que orbiten á Terra, pois o habitual é que non exista ningún (caso deMercurio ouVenus) ou que existan multitude deles como sucede nos planetas do tipo xoviano.
Así, cando se di que a Terra describe unha elipse en torno ao Sol, en realidade débese dicir que a órbita descríbea o centro do sistema Terra-Lúa. Ambos os astros, unidos por un eixe invisible, forman algo así como unhaltere disimétrico que xira en torno ao seu centro de gravidade.
Debido a que a masa da Terra é moi superior á da Lúa, ese centro, denominadobaricentro, que divide á masa común en dúas partes iguais, está situado no interior do globo terrestre, a uns 4683 km do seu centro. Así, 26 veces ao ano, a Lúa pasa alternativamente dun lado ao outro lado da órbita terrestre.
Desas consideracións, despréndese que os movementos da Lúa son moito máis complexos do que se supón, sendo necesario para determinar con exactitude os movementos reais da Lúa ter en conta nada menos que .475 irregularidades nos movementos lunares diferentes e que inclúen as perturbacións da súa órbita debidas á atracción exercida polos demais astros do sistema solar, especialmente Venus (o máis próximo) e Xúpiter (o de maior masa), así como entre outros a aceleración secular do movemento da Lúa.
A Lúa xira arredor da Terra, describindo unha traxectoriaelíptica de baixa excentricidade, a unha distancia media de 384 400 quilómetros e nun sentido antihorario acompañándoa no seu xiro arredor do Sol. A súa órbita é elíptica, cunperixeo a 356 400km e unapoxeo a 406 700 km, momento no que a lúa se ve máis pequena aínda estando chea (de calquera xeito, non deixa de ser unhas 25 000 veces máis brillante caSirio).
A distancia entre a Terra e o seu satélite natural varía, así como tamén a velocidade na órbita. Dado que a rotación lunar é uniforme e a súa traslación non, pois segue asleis de Kepler, prodúcese unhaLibración en lonxitude que permite ver un pouco da superficie lunar ao leste e ao oeste, que de non ser así non se vería. O plano da órbita lunar está inclinado respecto daeclíptica uns 5° polo que se produce unhaLibración en latitude que permite ver alternativamente un pouco máis aló do polo norte ou do sur. Por ambos os movementos o total de superficie lunar vista desde a Terra alcanza un 59% do total. Cada vez que a Lúa cruza a eclíptica, se a Terra e o Sol están sensiblemente aliñados (Lúa chea (Plenilunio) ouLúa nova (Novilunio)) producirase unhaeclipse lunar ou unhaeclipse solar.
A órbita da Lúa é especialmente complexa. A razón é que a Lúa está suficientemente lonxe da Terra e a forza de gravidade exercida poloSol é significativa. Dada a complexidade do movemento, osnodos da Lúa, non están fixos, senón que dan unha volta en 18,6 anos. O eixe da elipse lunar non está fixo e oapoxeo eperixeo dan unha volta completa en 8,85 anos. A inclinación da órbita varía entre 5° e 5°18′. De feito, para calcular a posición da Lúa con exactitude fai falta ter en conta polo menos varios centos de termos. Ademais, a órbita Lúa-Terra atópase inclinada respecto do plano da órbita Terra-Sol, de modo que soamente en dous puntos da súa traxectoria, chamados nodos, poden producirse eclipses solares ou lunares.
Así mesmo, a Lúa afástase uns catro centímetros ao ano da Terra,[79] á vez que vai freando a rotación terrestre -o que fará que nun futuro afastado as eclipses totais de Sol deixen de producirse ao non ter a Lúa suficiente tamaño como para tapar o disco solar-. En teoría, dita separación debería prolongarse ata que a Lúa tardase 47 días en completar unha órbita ao redor do noso planeta, momento no cal o noso planeta tardaría 47 días en completar unha rotación ao redor do seu eixe, de modo similar ao que ocorre no sistemaPlutón-Caronte. Con todo, a evolución futura do noso Sol pode trastornar esta evolución. É posible que ao converterse a nosa estrela nunhaxigante vermella dentro de varios miles de millóns de anos, a proximidade da súa superficie ao sistema Terra-Lúa faga que a órbita lunar se vaia pechando ata que a Lúa estea a ao redor de 18 000 quilómetros da Terra -límite de Roche-, momento no cal a gravidade terrestre destruirá a Lúa converténdoa nuns aneis similares aos deSaturno. De todos os xeitos, o fin do sistema Terra-Lúa é incerto e depende da masa que perda o Sol neses estadios finais da súa evolución.[80]
Tempo requirido para que a luz viaxe desde a Terra ata a Lúa. O tamaño e a distancia están a escala.
Lúa crecente:fase da Lúa desde a lúa nova ata a lúa chea. Neste caso é máis empregadocuarto crecente ou o crecente (da lúa). Chámase así porque cada día vese máis superficie lunar.
Lúa chea: estado da Lúa en que se ve desde a Terra todo o disco desta (a cara visible). Plenilunio (culto).
Lúa minguante: fase da Lúa que vai desde a chea ata a nova. Coma no caso da lúa crecente, son máis empregadas as denominaciónscuarto minguante ou o minguante, a minguante (da lúa). Devalo (culto).
Lúa nova: fase da Lúa na que esta é iluminada polo Sol na cara oposta á Terra, e polo tanto non se ve máis que a súa sombra. Novilunio (culto).
Lúa baixa no ceo; a cor vermella é causado pola atmosfera terrestre. Nas eclipses de Lúa, esta toma unha cor parecida.
Aseclipses débense a unha extraordinaria casualidade. O diámetro do Sol é 400 veces máis grande que o da Lúa, pero tamén está 400 veces máis lonxe, de modo que ambos abarcan aproximadamente o mesmoángulo sólido para un observador situado na Terra.
A Lúa nunhaeclipse lunar pode conter ata tres veces o seu diámetro dentro do cono de sombra causado pola Terra. Pola contra nunhaeclipse solar a Lúa apenas tapa ao Sol (eclipse total) e en determinada parte da súa órbita, cando está máis distante, non chega a ocultalo completamente, deixando unha franxa anular (eclipse anular). A complexidade do movemento lunar dificulta o cálculo das eclipses e débese ter presente a periodicidade con que estas se producen (períodoSaros).
En realidade, a Lúa non xira en torno á Terra, senón que a Terra e a Lúa xiran en torno ao centro de masas de ambos os dous. Non obstante, ao ser a Terra un corpo grande, a gravidade que sobre ela exerce a Lúa é distinta en cada punto.
No punto máis próximo é moito maior que no centro de masas da Terra, e maior neste que no punto máis afastado da Lúa.
Así, mentres a Terra xira en torno ao centro de gravidade do sistema Terra-Lúa, aparece á vez unha forza que intenta deformala, dándolle o aspecto dun ovo.
Ao ser a Terra sólida a deformación afecta máis ás augas e á atmosfera e é o que dá o efecto suban e baixen dúas veces ao día (sobe nos puntos máis próximo e máis afastado da Lúa).
Un efecto asociado é que as mareas frean á Terra na súa rotación (perde enerxía debido á fricción dos océanos co fondo do mar), e dado que o sistema Terra-Lúa ten que conservar o momento angular, a Lúa compénsao afastándose, actualmente, 38milímetros cada ano, como demostraron as mediciónsláser da distancia, posíbeis grazas aosretro-reflectores que os astronautas deixaron na Lúa.
Até o ano2009 debateuse na comunidade científica a posíbel existencia deauga na Lúa. O ambiente selenita fai case imposible a presenza de auga: a non ser en forma cristalizada microscópica nas rochas, a existencia de auga líquida é practicamente imposíbel, xa que na maior parte da superficie lunar, por momentos a temperatura ascende moito.
Isto e a falta dunha atmosfera implican que toda auga exposta ao ambiente lunar típico se sublime e que as súas moléculas se fuxan ao espazo. Non obstante dous descubrimentos, un en1996 por parte da sondaClementine, e outro en1998 debido aoLunar Prospector detectaron imprevistas presenzas dehidróxeno nos polos lunares.[81] e outro en1998 debido aoLunar Prospector detectaron imprevistas presenzas dehidróxeno nos polos lunares.[82][83]
Unha hipótese para explicar tal fenómeno é que ese hidróxeno estea en forma de auga e que algúnscometas, ao impactar nas zonas polares, puidesen crear cráteres onde non chega a luz solar. En tales cráteres quizais puidera encontrarse auga conxelada de orixe cometaria (é dicir: auga exóxena). No interior dos cráteres polares nunca chega a luz solar, permanecen nunha eterna escuridade e xamais soben dos 240 °C. Nestes xélidos ocos hai auga conxelada ou un composto con hidróxeno como ometano (CH4). O 24 de setembro de 2009, aIndia reportou que a súa primeira nave de exploración lunar aChandrayaan 1 empregando oMoon Mineralogy Mapper (Trazador Mineralóxico Lunar) daNASA, atopou evidencias dunha importante cantidade de auga endóxena (non procedente doutros astros) por debaixo da superficie da Lúa, tal auga sería en gran parte produto das reaccións químicas desencadeadas polas fortes radiacións que o mencionado satélite recibe, máis concretamente: ovento solar durante o día lunar faría que os ións de hidróxeno presentes nos materiais superficiais selenitas orixinenhidroxilo (OH) e auga ((H2O)), en canto ao posíbelxeo lunar algúns científicos suxiren que puidese haber até 300 millóns de toneladas nos cráteres polares que nunca reciben luz nin calor solar.[84][85][86][87]
O13 de novembro de2009, a Axencia espacial dos Estados Unidos,NASA, anunciou o achado de auga na Lúa. Cando, o9 de outubro a NASA estrelou a sonda LCROSS e o seu impulsor Centauro no fondo do cráter Cabeus no polo sur da Lúa, nunha operación que buscaba confirmar a presenza de auga no satélite natural da Terra. A colisión levantou unha columna de material dende o fondo dun cráter que non recibiu a luz do Sol en miles de millóns de anos.
A auga que se levantou polo impacto da sonda podería encher unha ducia de baldes de oito litros, dixo o científico Anthony Colaprete. Os datos preliminares obtidos da análise deses materiais "indican que a misión descubriu, exitosamente, auga (...) e este descubrimento abre un novo capítulo no noso coñecemento da Lúa", afirmou a NASA.
"A concentración e distribución de auga e doutras substancias requiren máis análise, pero podemos dicir con seguridade que (o cráter) Cabeus contén auga", afirmou Colaprete.
A Lúa ten unha atmosfera insignificante debido á súa baixa gravidade, incapaz de retermoléculas de gas na súa superficie. A totalidade da súa composición aínda descoñécese. O programa Apollo identificou átomos dehelio eargon, e máis tarde (en1988), observacións dende a Terra engadiron ións desodio epotasio. A maior parte dos gases na súa superficie proveñen do seu interior.
Aaxitación térmica das moléculas de gas vén inducida polaradiación solar e polas colisións aleatorias entre as propias partículas atmosféricas. Naatmosfera terrestre as moléculas adoitan ter velocidades de centos de metros por segundo, pero excepcionalmente algunhas logran acadar velocidades de 2 000 a 3 000 m/s. Dado que a velocidade de escape é de, aproximadamente, 11 200 m/s estas nunca logran escapar ao espazo. Na Lúa, pola contra, ao ser a gravidade seis veces menor que no noso planeta, a velocidade de escape é así mesmo menor, da orde de 2 400 m/s. Podemos deducir entón que se a Lúa tivo antano unha atmosfera, as moléculas máis rápidas puideron escapar dela para, segundo unha lei da teoría cinética dos gases, inducir as restantes a aumentar a súa velocidade, acelerando así o proceso de perda atmosférica. Calcúlase que adesaparición completa da hipotética atmosfera lunar debeu realizarse ao longo de varios centenares de millóns de anos.
A practicamente ausencia de atmosfera no noso satélite obriga aos astronautas a dispoñer de equipos autónomos de subministración de gases, coñecidos como P.L.S.S. nos seus paseos pola superficie. Así mesmo, ao non existir un manto protector, asradiacións ultravioleta e osraios gamma emitidos poloSol bombardean a superficie lunar, sendo necesario contar con traxes protectores especiais que eviten os seus efectos nocivos.
Para a tenue atmosfera lunar calquera pequeno cambio pode ser importante. A soa presenza dos astronautas altera localmente a súa presión e a súa composición ao enriquecela cos gases expirados por eles e polos que se escapan do módulo lunar cada vez que se efectúa unha EVA. Existe o temor de que os gases emitidos polas naves que na década do setenta aluaron na Lúa creasen unhapolución ou contaminación de igual masa á da súa atmosfera nativa. Aínda que estes gases xa deberon desaparecer na súa maioría, aínda hai unha preocupación de que queden restos que impidan investigar sobre a atmosfera real da Lúa.
A atmosfera lunar recibe tamén achegas de partículas solares durante o día, que cesa ao chegar a noite. Durante a noite lunar, a presión pode baixar até non ser máis que de dous billonésimas partes da atmosfera terrestre, subindo durante o día até as oito billonésimas partes, demostrando así que a atmosfera lunar non é unha atmosfera permanente, senón unha concentración de partículas dependente do medio exolunar.
Aionosfera que rodea ao noso satélite diferénciase da terrestre no escaso número de partículas ionizadas, así como da presenza deelectróns pouco enerxéticos que, arrancados do chan da Lúa, son emitidos ao espazo polo impacto dos raios solares. Actualmente, púidose determinar a existencia dunha cola de sodio composta por vapores que se desprenden do noso satélite de forma similar a como o fan os gases doscometas.
A ausencia dear, e en consecuencia de ventos, impide que seerosione a superficie e que transporte terra e area, alisando e cubrindo as súas irregularidades. Debido á ausencia de aire non se transmite oson. A falta de atmosfera tamén significa que a superficie da Lúa non teña ningunha protección con respecto ao bombardeo esporádico decometas easteroides. Ademais, unha vez que se producen os impactos destes, os cráteres que resultan practicamente non se degradan a través do tempo pola falta de erosión.
CandoGalileo Galilei apuntou o seu telescopio cara á Lúa en1610 puido distinguir dúas rexións superficiais distintas. Ás rexións escuras denominounas «mares», os cales por suposto non teñen auga e levan nomes tales como Mar da Serenidade e Mar da Fecundidade; son planicies con poucoscráteres. O resto da superficie lunar é máis brillante, e representa rexións máis elevadas cunha alta densidade de cráteres, tales como Tycho e Clavius. Na superficie lunar tamén existen cadeas de montañas que levan nomes como Alpes e Apeninos, igual que naTerra. A nomenclatura coa que se coñece o relevo lunar foi introducida no 1651 polo astrónomo Giovanni Battista Riccioli, que asignou nomes en latín a diversas estruturas na superficie.[88]
Como curiosidade, cando a Lúa está moi próxima á fase de cuarto crecente, o xogo de luces e sombras na zona do terminador fan que se vexa unha X na Lúa.
A exploración da Lúa comezou o1958 candosoviéticos enorteamericanos iniciaron, independentemente e en competición directa, proxectos para lanzar naves non tripuladas á órbita lunar. O principal programa da Unión Soviética foi oprograma Luna (ou Lunik) que tiña por obxectivo chegar con naves non tripuladas á Lúa. A naveLuna 1 foi a primeira en sobrevoar a Lúa en1959. OLuna 3 logrou fotografar acara oculta do satélite o4 de outubro de1959.[89], oLuna 9 logrou pousarse suavemente sobre a súa superficie, oLuna 10 orbitou por primeira vez a Lúa, dous vehículosLunokhod lograron pasearse pola súa superficie e a naveLuna 16 levou uns poucos gramos de po lunar á Terra.
Os Estados Unidos seguiron varios programas. O primeiro foi oprograma Pioneer, logo veu oprograma Ranger que estrelaba as súas naves contra a Lúa para lograr coas súas cámaras fotos detalladas da superficie. Só asRanger 7,8 e9 lograron o seu obxectivo. Sucedeunoprograma Surveyor que conseguiu o aterraxe suaves de naves non tripuladas. Oprograma Lunar Orbiter (1966-1967) puxo naves non tripuladas en órbita lunar para cartografar esta e axudar aoproxecto Apollo (1966-1972) a pór un home na Lúa fito histórico que se logrou, coa aluaxe doApollo 11 o20 de xullo de1969, candoNeil Armstrong eBuzz Aldrin se converterón nos primeiros homes en camiñar pola superficie da Lúa e que se retransmitiu a todo o planeta desde as diferentes instalacións daRede do Espazo Profundo. OMDSCC enRobledo de Chavela (Madrid,España) pertencente a ela, serviu de apoio durante toda a viaxe de ida e volta.[90][91]
Existen grupos que dubidan deste evento, alegando que a Lúa transmitida pola televisión foi un escenario montado, e todo o evento sería usado como propaganda do réxime estadounidense durante aguerra fría.
As naves estadounidensesClementine eLunar Prospector, as xaponesasHiten eSelene, a europeaSmart 1, a chinesaChang'e 1 e a hindúChandrayaan 1 representaron unha volta á Lúa, abandonada desde a última misión realizada pola nave soviéticaLuna 24 en1976. A súa misión foi detectar a presenza de vapor de auga mesturado con po lunar e procedente decometas que se estrelaron preto dospolos lunares encráteres onde nunca son iluminados polo Sol.
En setembro de2005, aNASA anunciou o proxecto dunha nova viaxe tripulada ao noso satélite, programado para o ano2018.
En setembro de2009, anunciouse que a sonda india Chandrayaan-1, que orbitaba a Lúa, detectou finas películas de auga na superficie, tras o impacto de LCROSS.[92][87]
A finais dos anos2010 a Lúa volve estar no punto de mira das axencias espaciais.[93] A comezos de2019 (3 de xaneiro) a sonda chinesaChang'e 4 aluou na cara oculta, desenvolvendo un experimento de cultivo de plantas que aparentemente fracasou.[94]
A comezos de 2019, coa asistencia da NASA, faise o primeiro intento de aluaxe privada. O 21 de febreiro, dendeCabo Canaveiral, a bordo dunha lanzadeiraSpace X Falcon 9, é enviada á Lúa unha nave daisraelíSpaceIL.[95]
As distintas formas que adopta a Lúa durante o seu ciclo de 28 días (especialmente a recoñocible silueta que lembra a unha letra "C" denominadacrecente) teñen unha ampla presenza en diversas manifestacións, que abarcan desde amitoloxía ata aarte, pasando polaheráldica ou a súa asociación simbólica coislam. Esta última vinculación (especialmente aos ollos dos non musulmáns) ten a súa orixe no século XVI, cando ocrecente foi adoptado polos turcos como símbolo heráldico, e non adquiriría a súa actual connotación como símbolo relixioso ata moito tempo despois.[96] A súa presenza é habitual nas agullas dasmesquitas, e forma parte da bandeira dalgúns países (xeralmente de tradición islámica).
En heráldica, ocrecente pode adquirir distintas denominacións segundo estea orientado; a silueta formada por catrocrecentes enlazados (que lembra a un trevo de catro follas) denomínase "lunel".[97]
A súa presenza na arte remóntase á época das pinturas rupestres (con exemplos enTassili n'Ajjer,Alxeria)[98] e a súa aparición é omnipresente en todas as culturas da antigüidade, desde Exipto ata Roma. As artes plásticas (desde as ilustracións literarias ata o cinema), produciron numerosas imaxes máis ou menos antropomórficas da Lúa, algunhas delas convertidas en auténticas iconas da cultura do século XX (como as históricas imaxes da película de 1902Viaxe á Lúa, obra dos irmáns Méliès).
Por último, como exemplo dos variados usos que se dan á silueta docrecente, cabe lembrar a relación da forma docroissant coa media lúa, circunstancia ligada cositio de Viena polas tropas turcas en 1683.[99]
As actividades que afectan de forma directa ao espazo exterior (no que se inclúe a Lúa) están reguladas por un tratado internacional asinado inicialmente en 1967 polos Estados Unidos, o Reino Unido e a Unión Soviética. En 2015, 103 países son parte do tratado, mentres que outros 89 asinaron o acordo pero aínda non o ratificaron.
Con todo, este feito non evitou que xurdisen algunhas iniciativas de lexitimidade legal máis que dubidosa, que periodicamente reclaman ante instancias oficiais a propiedade da Lúa, e que son reflectidas polos diarios polo seu rechamante carácter anecdótico:
En 1980, con posterioridade á firma do tratado internacional, o estadounidenseDennis Hope formalizou de novo nunha oficina do rexistro deSan Francisco a "compra" da Lúa, dedicándose desde entón a vender "parcelas" en chan lunar.[101]
Un novo aspecto a considerar deuse o 4 de marzo de2022, ó caer sobre a Lúa o primeiro resto espacial de xeito non intencional.[92]
Influencia sobre os ritmos fisiolóxicos durante o sono
Confirmouse cientificamente, despois de moitos anos de especulacións ao respecto, que hai unha correlación entre as fases da lúa e osritmos biolóxicos do ser humano durante osono. Un grupo de científicos suízos observaron que, arredor da lúa chea, asondas delta doelectroencefalograma se reducían un 30 por cento durante o sono MOR, un indicador do sono profundo, que os participantes tardaron cinco minutos máis en conciliar o sono e, en xeral, que durmiron 20 minutos menos. Os participantes voluntarios sentiron que durmiron mal (calidade subxectiva do sono) durante a lúa chea, fase durante a cal se observaron neles niveis menores demelatonina, hormona que regula osciclos de sono-vixilia. Trátase quizais dun ritmo circalunar que quedou como vestixio da antigüidade, "cando a lúa era responsábel da sincronización do comportamento humano". Considérase que esta é a primeira evidencia confiábel de que un ritmo lunar pode modular a estrutura do sono nos seres humanos cando se mide nas condicións altamente controladas dun protocolo de estudo de laboratorio circadiano sen a presenza dasclaves do tempo.[102][103][104]
↑Existe un certo número de asteroides próximos á Terra, incluíndo3753 Cruithne, que soncoorbitais coa Terra: as súas órbitas fanos achegar á Terra durante un certo tempo pero entón cambian a longo prazo (Morais et al , 2002). Estes son case-satélites: non son lúas, xa que non orbitan a terra.
↑Co 27 % do diámetro e o 60 % da densidade da Terra, a Lúa ten o 1,23 % da masa terrestre. A lúaCaronte é maior que o seu primarioPlutón, pero Plutón considérase unplaneta anano.
↑Taylor, G. Jeffrey (31 de diciembre de 1998). Planetary Science Research Discoveries, ed."Origin of the Earth and Moon"(en inglés). Consultado o 7 de abril de 2010.
↑Pahlevan, Kaveh; Stevenson, David J. (2007). "Equilibration in the aftermath of the lunar-forming giant impact".Earth and Planetary Science Letters(en inglés)262 (3–4): 438–449.doi:10.1016/j.epsl.2007.07.055.
↑Spudis, P.D. (2004). World Book Online Reference Center,NASA, ed."Moon"(en inglés). Arquivado dendeo orixinal o 17 de abril de 2007. Consultado o 12 de abril de 2007.
↑Nemchin, A.; Timms, N.; Pidgeon, R.; Geisler, T.; Reddy, S.; Meyer, C. (2009). "Timing of crystallization of the lunar magma ocean constrained by the oldest zircon".Nature Geoscience(en inglés)2 (2): 133–136.Bibcode:2009NatGe...2..133N.doi:10.1038/ngeo417.
↑30,030,1Shearer, C.; et al. (2006). "Thermal and magmatic evolution of the Moon".Reviews in Mineralogy and Geochemistry(en inglés)60 (1): 365–518.doi:10.2138/rmg.2006.60.4.
↑31,031,131,231,331,4Wieczorek, M. (2006). "The constitution and structure of the lunar interior".Reviews in Mineralogy and Geochemistry60 (1). pp. 221–364.doi:10.2138/rmg.2006.60.3.
↑Lucey, P.; Korotev, Randy L. (2006). "Understanding the lunar surface and space-Moon interactions".Reviews in Mineralogy and Geochemistry60 (1). pp. 83–219.doi:10.2138/rmg.2006.60.2.
↑Spudis, Paul D.; Cook, A.; Robinson, M.; Bussey, B.; Fessler, B. (xaneiro 1998). "Topography of the South Polar Region from Clementine Stereo Imaging".Workshop on New Views of the Moon: Integrated Remotely Sensed, Geophysical, and Sample Datasets(en inglés): 69.Bibcode:1998nvmi.conf...69S.
↑Pieters, C.M.; Tompkins, S.; Head, J.W.; Hess, P.C. (1997). Geophysical Research Letters, ed. "Mineralogy of the Mafic Anomaly in the South Pole‐Aitken Basin: Implications for excavation of the lunar mantle"(en inglés)24 (15): 1903–1906.Bibcode:1997GeoRL..24.1903P.doi:10.1029/97GL01718.
↑Taylor, G.J. (17 xullo 1998). Planetary Science Research Discoveries, Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, ed."The Biggest Hole in the Solar System"(en inglés). Consultado o 31/12/2014.
↑Schultz, P. H. (marzo 1997). Conference Paper, 28th Annual Lunar and Planetary Science Conference, ed. "Forming the south-pole Aitken basin – The extreme games"(en inglés)28: 1259.Bibcode:1997LPI....28.1259S.
↑Gillis, J.J.; Spudis, P.D. (1996). Lunar and Planetary Science, ed. "The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria"(en inglés)27: 413–404.Bibcode:1996LPI....27..413G.
↑Taylor, G.J. (31 agosto de 2000). Planetary Science Research Discoveries, Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, ed."A New Moon for the Twenty-First Century"(en inglés).
↑48,048,1Papike, J.; Ryder, G.; Shearer, C. (1998). Reviews in Mineralogy and Geochemistry, ed. "Lunar Samples"(en inglés)36: 5.1–5.234.
↑49,049,1Hiesinger, H.; Head, J.W.; Wolf, U.; Jaumanm, R.; Neukum, G. (2003). J. Geophys. Res., ed. "Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum"(en inglés)108 (E7): 1029.Bibcode:2003JGRE..108.5065H.doi:10.1029/2002JE001985.
↑Munsell, K. (4 decembro de 2006)."Majestic Mountains".Solar System Exploration(en inglés). NASA. Arquivado dendeo orixinal o 17/09/2008. Consultado o 3/01/2015.
↑Hartmann, William K.; Quantin, Cathy; Mangold, Nicolas (2007). Icarus, ed. "Possible long-term decline in impact rates: 2. Lunar impact-melt data regarding impact history"186 (1): 11–23.Bibcode:2007Icar..186...11H.doi:10.1016/j.icarus.2006.09.009.
↑NASA, ed. (30 de xaneiro de 2006)."The Smell of Moondust"(en inglés). Arquivado dendeo orixinal o 08 de marzo de 2010. Consultado o 15 de marzo de 2010.
↑Martel, L. M. V. (4 xuño 2003). Planetary Science Research Discoveries, Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology, ed."The Moon's Dark, Icy Poles"(en anglès). Consultado o 10/01/2015.
↑Ver en diccionario alemán de Jacob Grimm y Wilhelm Grimm, (Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm)[1]Arquivado 03 de marzo de 2016 enWayback Machine.
↑Cajochen, Ch., Altanay-Ekici, S., Münch, M., Frey, S., Knoblauch, V., y Wirz-Justice, A. (25 de xullo do 2013). Current Biology, ed."Evidence that the human cycle influences human sleep"(eninglés): 1485–1488. Consultado o 21 de agosto de 2013.
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
_(14586237879).jpg)
