Mapa parcial de Internet baseado na información obtida do sitio www.opte.org en 2005. Cada liña entre dous nodos representa a ligazón entre dúas enderezos IP, e a súa lonxitude é proporcional ao retardo entre estes.
Internet é o sistema global deredes informáticas interconectadas que usa o conxunto de protocolos de Internet (TCP/IP)[a] para comunicarse entre redes e dispositivos. É unharede de redes que consiste en redes privadas, públicas, académicas, empresariais e gobernamentais de ámbito local e global, unidas por unha ampla gama de tecnoloxías deredes electrónicas, sen fíos e ópticas. Internet ofrece unha ampla gama de recursos e servizos de información, como os documentos dehipertexto interconectados e asaplicacións daWorld Wide Web (WWW),correo electrónico,telefonía eintercambio de ficheiros.
As orixes de Internet remóntanse ao desenvolvemento daconmutación de paquetes e a investigación encargada poloDepartamento de Defensa dos Estados Unidos na década de 1960 para permitir otempo compartido dos ordenadores.[2] A rede precursora principal, aARPANET, serviu inicialmente como eixo vertebrador para a interconexión das redes rexionais académicas e militares na década de 1970. O financiamento daNational Science Foundation Network como nova columna vertebral nos anos 80, así como o financiamento privado para outras extensións comerciais, levou á participación mundial no desenvolvemento de novas tecnoloxías de rede e á fusión de moitas redes.[3] A vinculación de redes comerciais e empresas a principios da década de 1990 marcou o inicio da transición á Internet moderna,[4] e xerou un crecemento exponencial sostido ao conectarse á rede xeracións deordenadorespersoais emóbiles. Aínda que asacademias usaron moito a Internet nos anos 80, acomercialización incorporou os seus servizos e tecnoloxías en practicamente todos os aspectos da vida moderna.
A maioría dos medios de comunicación tradicionais, como o teléfono, a radio, a televisión, o correo en papel e os xornais, foron remodelados, redefinidos ou mesmo obviados por Internet, dando lugar a novos servizos como o correo electrónico, o teléfono por Internet, atelevisión, e amúsica online, os xornais dixitais e os sitios web devídeo en streaming. Os xornais, os libros e outras publicacións impresas tamén se adaptarón as tecnoloxías dossitios web, ou estanse reconvertendo enblogues,canal web de contidos eagregadores de noticias en liña. Internet permitiu e acelerou novas formas de interacción persoal a través damensaxería instantánea, osforos de Internet e osservizos de redes sociais. Ascompras en liña creceron exponencialmente para as grandes vendas polo miúdo, as pequenas empresas e os empresarios, xa que lles permitiu ás empresas ampliar a súa presenza no mercado ou mesmo vender bens e servizos totalmente en liña. Osservizos financeiros e deempresa a empresa en Internet afectan ácadea de subministración de sectores enteiros.
Internet non ten unha gobernanza única e centralizada nin na aplicación tecnolóxica nin nas políticas de acceso e uso; cada rede que a compón establece as súas propias políticas.[5] As definicións, exageradas, dos dousespazos de nomes principais en Internet, o espazo de enderezos de protocolo de Internet (enderezo IP) e osistema de nomes de dominio (DNS), están dirixidas por unha organización de mantemento, a Corporación de Internet para Nomes e Números Asignados (ICANN). O soporte técnico e a estandarización dos protocolos básicos é unha actividade doGrupo de Traballo de Enxeñaría de Internet (Internet Engineering Task Force, IETF), unha organización sen ánimo de lucro formada por participantes internacionais libremente afiliados á que calquera pode asociarse achegando os seus coñecementos técnicos.[6] En novembro de 2006, Internet foi incluída na lista dassete novas marabillas polo xornal estadounidenseUSA Today.[7]
A palabrainternetted, que significainterconectado ouentretecido, utilizouse xa en 1849. A palabraInternet utilizouse en 1974 como a forma abreviada de internetwork.[10] Hoxe, o termointernet refírese máis comunmente ao sistema global derede de computadoras interconectadas, aínda que tamén pode referirse a calquera grupo de redes máis pequenas.[11]
Cando o seu uso se fixo común, a maioría das publicacións trataban a palabrainternet como unnome propio en maiúscula; isto fíxose menos común segundo foi pasando o tempo.[11] Isto reflicte a tendencia en inglés a escribir novos termos en maiúscula e pasar a minúsculas a medida que se familiarizan.[11][12] Ás veces, a palabra aínda está en maiúscula para distinguir a Internet global das redes máis pequenas, aínda que moitas publicacións, incluíndo oAP Stylebook desde 2016, recomendan a forma minúscula en todos os casos.[11][12] En 2016, oOxford English Dictionary descubriu que, baseándose nun estudo de preto de 2.500 millóns de fontes impresas e en liña, "Internet" foi capitalizada no 54% dos casos.[13]
Os termosInternet eWorld Wide Web úsanse a miúdo indistintamente; é común falar de "ir a internet" cando se usa unnavegador web para verpáxinas webs. Con todo, aWorld Wide Web oua Web é só un dos numerosos servizos de Internet,[14] unha colección de documentos (páxinas web) e outrosrecursos web, ligados porhiperligazóns eURLs.[15]
Os primeiros dous nodos do que sería ARPANET interconectáronse o29 de outubro de1969 establecéndose unha interconexión entre o Network Measurement Center, dirixido porLeonard Kleinrock, da UCLA e o sistema NLS deDouglas Engelbart noSRI International enMenlo Park, California.[20] Había xa quince sitios conectados á rede ARPANET a fin do ano 1971.[21][22]. O desenvolvemento internacional de ARPANET foi lento, Europa prefería desenvolver redes propias, baseadas no protocoloX.25[23], a primeira conexión de ARPANET fóra dos Estados Unidos foi oNORSARnoruegués en xuño de 1973,[24]
En decembro de 1975 o documentoRFC 675[25] - Specification of Internet Transmission Control Program de Vinton Cerf, Yogen Dalal e Carl Sunshine, usou o termoInternet, abreviación deinternetworking e posteriormente diversosRFC continuaron a empregar o termo.[26] O acceso a ARPANET aumentou en 1981 cando aNational Science Foundation (NSF) desenvolveu oCSNET. En 1982, aTCP/IP estandarizouse e introduciuse o concepto dunha rede mundial de TCP/IP totalmente interconectada so o nome de Internet
T3 NSFNET Backbone, c. 1992
O acceso á rede TCP/IP aumentou de novo en 1986 cando a National Science Foundation Network (NSFNET) deu acceso asuperordenadores nos Estados Unidos de organizacións dedicadas á investigación e á educación, primeiro a 56 kbit/s e máis tarde a 1.5 Mbit/s e 45 Mbit/s.[27]Fornecedores de servizo de Internet comerciais comezaron a xurdir a finais da década de 1980 e primeiros da década seguinte. En 1990 desapareceu a ARPANET e en 1995 a NSFNET, desaparecendo as últimas restricións no uso do tráfico comercial en Internet.[28] Internet comezou unha rápida expansión en Europa e Australia a mediados da década de 1980[29][30] e en Asia a finais de 1980 e principios de 1990.[31]
Internet continúa a medrar, con cada volta máis gran cantidade de información, coñecemento, comercio, entretemento e rede social[33] Estimábase a no remate da década de 1990 o tráfico de Internet pública medraba un 100% por ano, mentres que o aumento anual no número de usuarios era entre un 20% e un 50%.[34] Atribuíuse este crecemento á inexistencia dunha administración central, que permite o crecemento orgánico da rede, así como a natureza aberta non propietaria dos protocolos de Internet, que impide que unha compañía poida exercer demasiado control sobre a rede.[35] En marzo de 2011 estimábase en 2.095 millóns o de usuarios de Internet, ou o 30,2% da poboación mundial.[36]. E se en 1993 a información contida en Internet supoña o 1% da información a través dos sistemas de telecomunicacións en 2000 esta cifra era do 51%, en 2007 máis do 97%.[37]
Internet é unharede global que comprende moitas redes autónomas interconectadas voluntariamente. Funciona sen un órgano de goberno central. O soporte técnico e a estandarización dos protocolos básicos (IPv4 eIPv6) é unha actividade doGrupo de Traballo de Enxeñaría de Internet (Internet Engineering Task Force, IETF), unha organización internacional aberta denormalización, que ten como obxectivos o contribuír á enxeñería de Internet, actuando en diversas áreas, como transporte, encamiñamento e seguridade. Para manter a interoperabilidade, os principaisespazos de nomes de Internet son administrados pola Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN). A ICANN está gobernada por un consello de administración internacional formado por comunidades técnicas, empresariais, académicas e doutras comunidades non comerciais de Internet. Así mesmo a ICANN coordina a asignación de identificadores únicos para o seu uso en Internet, incluíndo onome de dominio, enderezos IP, números de porto de aplicación nos protocolos de transporte e moitos outros parámetros. Os espazos de nomes unificados a nivel mundial son esenciais para manter o alcance global de Internet. Este papel da ICANN distínguea como quizais o único órgano central de coordinación da Internet global.[38]
Mapa de 2007 que mostra os cables de telecomunicacións submarinos de fibra óptica de todo o mundo.
A infraestrutura de comunicacións de Internet consta dos seus compoñentes de hardware e dun sistema de capas de software que controlan diversos aspectos da arquitectura. Como calquera rede informática, Internet consta fisicamente deenrutador, medios (como cableado e radioenlaces), repetidores, módems, etc. Con todo, como exemplo dainterconectividade de rede(Internetworking), moitos dos nodos da rede non son necesariamente equipos de Internet per se, os paquetes de Internet son transportados por outros protocolos de rede completos con Internet actuando como un estándar de rede homoxéneo, correndo a través de hardwareheteroxéneo, cos paquetes guiados aos seus destinos por routers IP.
O encamiñamento de paquetes a través de Internet implica varios niveis de provedores de servizos de Internet.
Os provedores de servizos de Internet (ISP) establecen a conectividade mundial entre redes individuais en varios niveis de alcance. Os usuarios finais, que só acceden a Internet cando o necesitan para realizar unha función ou obter información, representan a parte inferior da xerarquía de encamiñamento. Na cima da xerarquía de encamiñamento atópanse asredes de nivel 1, grandes empresas de telecomunicacións que intercambian tráfico directamente entre si a través decables de fibra ópticas de moi alta velocidade e rexidos por acordos depeering (conexión directa, intercambio de tráfico ou emparellamento). As redes denivel 2 e de nivel inferior compran otránsito de Internet a outros provedores para chegar polo menos a algunhas partes da Internet global, aínda que tamén poden participar en acordos de interconexión. Un ISP pode utilizar un único provedor para a conectividade ou implementarmultihoming (ou multiconexión) para conseguir redundancia e equilibrio de carga. Ospuntos de intercambio de Internet (IXP) son grandes intercambiadores de tráfico con conexións físicas a varias ISP. As grandes organizacións, como as institucións académicas, as grandes empresas e os gobernos, poden desempeñar a mesma función que os ISP, participando en peering e comprando tránsito en nome das súas redes internas. As redes de investigación tenden a interconectarse con grandes subredes comoGEANT,GLORIAD,Internet2 e arede nacional de investigación e educación do Reino Unido,JANET.
Os métodos habituais deacceso a Internet por parte dos usuarios inclúen a conexión telefónica cunmódem de computador a través de circuítos telefónicos,banda ancha porcable coaxial,fibra óptica ou fíos de cobre,wifi,satélite etelefonía celular (por exemplo,3G,4G). A miúdo pódese acceder a Internet desde computadores situados en bibliotecas ecibercafés. Existenpuntos de acceso a Internet en moitos lugares públicos, como salas de aeroportos e cafetarías. Utilízanse varios termos, comoquiosco público de Internet,terminal de acceso público eWebteléfono público. Moitos hoteis tamén teñen terminais públicos que adoitan ser de pago. Accédese a estes terminais para diversos usos, como a reserva de billetes, o ingreso bancario ou opago en liña. A wifi proporciona acceso inalámbrico a Internet a través de redes informáticas locais. Entre osHotspots que ofrecen este tipo de acceso atópanse os cafés wifi, onde os usuarios teñen que levar os seus propios dispositivos inalámbricos, como un computador portátil ou unPDA. Estes servizos poden ser gratuítos para todos, gratuítos só para clientes ou de pago.
Osesforzos populares deron lugar aredes comunitarias inalámbricas. En moitas cidades, comoNova York,Londres,Viena,Toronto,San Francisco,Filadelfia,Chicago ePittsburgh, existen servizos comerciais de Wi-Fi que cobren grandes áreas, polo que se pode acceder a Internet desde lugares como o banco dun parque.[44] Tamén se realizaron experimentos con redes inalámbricas móbiles propias comoRicochet, diversos servizos de datos de alta velocidade a través de redes celulares e servizos inalámbricos fixos. Osteléfonos intelixentes modernos tamén poden acceder a Internet a través da rede de telefonía móbil. Para navegar por Internet, estes dispositivos ofrecen aplicacións comoGoogle Chrome,Safari eFirefox, e pódese instalar unha ampla variedade doutros programas de Internet desdetendas de aplicacións. O uso de Internet para dispositivos móbiles e tabletas superou ao dos computadores de sobremesa en todo o mundo por primeira vez en outubro de 2016.[45]
Número de abonados á telefonía móbil celular 2012-2016
AUnión Internacional de Telecomunicacións (UIT) estimou que, a finais de 2017, o 48% dos usuarios particulares conectábanse regularmente a Internet, fronte ao 34% en 2012.[46] A conectividade móbil aInternet desempeñou un papel importante na ampliación do acceso nos últimos anos, especialmente enAsia e o Pacífico e en África.[47] O número de abonados únicos a móbiles celulares aumentou de 3 900 millóns en 2012 a 4 800 millóns en 2016, dous terzos da poboación mundial, con máis da metade dos abonados en Asia e o Pacífico. Prevese que o número de abonados aumente a 5.700 millóns de usuarios en 2020.[48] En 2018, o 80% da poboación mundial estaba cuberta por unha rede4G[48] Os límites aos que se enfrontan os usuarios para acceder á información a través de aplicacións móbiles coinciden cun proceso máis amplo defragmentación de Internet. A fragmentación restrinxe o acceso aos contidos dos medios de comunicación e adoita afectar máis aos usuarios máis pobres.[47]
A práctica dos provedores de servizos de Internet de ofrecer aos usuariosconectividade gratuíta para acceder a determinados contidos ou aplicacións sen custo algún ofreceu oportunidades para superar obstáculos económicos, pero tamén foi acusada polos seus detractores de crear unha Internet de dous niveis. Para resolver os problemas da clasificación cero, xurdiu un modelo alternativo, o concepto de "clasificación equitativa", queMozilla eOrange están a probar en África. A tarificación equitativa impide dar prioridade a un tipo de contido e aplica unha tarificación cero a todos os contidos até un límite de datos especificado. Nun estudo publicado porChatham House, 15 dos 19 países investigados en América Latina ofrecían algún tipo de produto híbrido ou de tarificación cero. Algúns países da rexión tiñan un puñado de plans entre os que elixir (en todos os operadores de redes móbiles), mentres que outros, comoColombia, ofrecían até 30 plans de prepago e 34 de pospago.[49]
Un estudo en oito países dosur global descubriu que existen plans de datos con tarifa cero en todos os países, aínda que existe unha gran variedade na frecuencia coa que se ofrecen e utilízanse realmente en cada un deles.[50] O estudo analizou as tres ou cinco principais operadoras por cota de mercado en Bangladesh, Colombia, Ghana, India, Kenya, Nixeria, Perú e Filipinas. Dos 181 plans examinados, o 13 % ofrecía servizos con tarifa cero. Outro estudo, que abarcaba Ghana, Kenya, Nixeria e Suráfrica, revelou que Free Basics de Facebook e Wikipedia Zero eran os contidos con tarifa cero máis comúns.[51]
Os estándar de Internet describen un marco coñecido comosuite de protocolos de Internet (tamén chamadoTCP/IP, baseado nos dous primeiros compoñentes). Trátase dun conxunto de protocolos ordenados en catrocapas conceptuais segundo o seu ámbito de aplicación, documentado orixinalmente enRFC 1122 eRFC 1123. Na parte superior atópase acapa de aplicación, onde a comunicación se describe en termos dos obxectos ou estruturas de datos máis axeitados para cada aplicación. Por exemplo, un navegador web funciona nun modelo de aplicacióncliente-servidor e intercambia información coprotocolo de transferencia de hipertexto (HTTP) e unha estrutura de datos propia da aplicación, como olinguaxe de marcado de hipertexto (HTML).
Debaixo desta capa superior, acapa de transporte conecta aplicacións en diferentes hosts cunha canle lóxica a través da rede. Proporciona este servizo cunha variedade de características posibles, tales como entrega ordenada e fiable (TCP) e un servizo de datagramas non fiable (UDP).
Como medio de comunicación comezouse a xeneralizar nos países desenvolvidos a comezos dos anos 90: en 1991 oCentro Europeo de Investigación Nuclear desenvolveu aWorld Wide Web, en 1993 creou as primeiras páxinas web e en 1995 a rede abriuse aos intereses comerciais. Nese primeiro momento, foron os propiosinternautas os que fixeron evolucionar Internet, a través da creación de múltiples servizos maioritariamente gratuítos. De tódolos xeitos, desde finais dos anos 90, os servizos de pago e o comercio electrónico teñen unha presenza cada vez maior.
Internet permítenos moitos servizos diferentes. Destacan:
Os primeiros recursos galegos en Internet, malia que se fixeron fóra deGalicia, datan de1994, dese ano é o primeiro foro galego, a rolda de Birmingham, creado polo lectorado galego daUniversidade de Birmingham e a primeirapáxina web engalego, dedicada á lingua é cultura galega e que fixo Xabier Canosa dende a universidadegalesa deAberystwyth.[52][53]
Segundo oInstituto Galego de Estatística (IGE) no ano2007 51,6 por cento dos fogaresgalegos contaban polo menos cun ordenador, un 32,3 por cento dispuña de conexión a Internet e un 25,7 por cento tíñano con conexión de banda larga. Por provincias, os galegos das provincias atlánticas eran os que máis empregaban Internet, facéndoo o 34,7 doscoruñeses e o 34,6 por cento dospontevedreses. Polo contrario, as porcentaxes son inferiores nas provincias deLugo eOurense, cun 25,6 e un 25,5 por cento, respectivamente.[54]
No comezo do śeculo XXI cada vez se fixo máis patente o peche, censura ou bloqueo permanente de Internet por algúns gobernos, como o da China, co seu sistema 'gran Muralla', que tende a ser imitado por outros países,[55] ou de xeito puntual en determinadas situacións.
↑"A Flaw in the Design".The Washington Post. 30 de maio de 2015. Arquivado dendeo orixinal o 8 de novembro de 2020. Consultado o 23 de outubro do 2022.Internet naceu dunha gran idea: as mensaxes podían ser cortadas en anacos, enviadas a través dunha rede nunha serie de transmisións, e despois reensambladas polos ordenadores de destino de forma rápida e eficiente. Os historiadores acreditan coñecementos fundamentais ao científico galés Donald W. Davies e ao enxeñeiro estadounidense Paul Baran. A forza institucional máis importante foi a Axencia de Proxectos de Investigación Avanzada do Pentágono (ARPA) como ARPA comezou a traballar nunha rede informática innovadora, a axencia reclutou científicos afiliados ás principais universidades do país.
↑USA Today, ed. (27 de outubro de 2006)."New Seven Wonders panel". Arquivado dendeo orixinal o 15 de xullo de 2010. Consultado o 23 de outubro do 2022.
↑Miniwatts Marketing Group (30 de novembro de 2015)."Internet World Users by Language".Internet World Stats(en inglés). Arquivado dendeo orixinal o 26 de abril de 2012. Consultado o 22 de outubro d0 2022.
↑"World Wide Web Timeline". Pews Research Center. 11 de marzo de 2014. Arquivado dendeo orixinal o 29 de xullo de 2015. Consultado o 23 de outubro do 2022.
↑"HTML 4.01 Specification". World Wide Web Consortium. Arquivado dendeo orixinal o 6 de outubro de 2008. Consultado o 23 de outubro do 2022.[T]he link (or hyperlink, or Web link) [is] the basic hypertext construct. A link is a connection from one Web resource to another. Although a simple concept, the link has been one of the primary forces driving the success of the Web.
↑"A Technical History of CYCLADES".Technical Histories of the Internet & other Network Protocols (Computer Science Department, University of Texas Austin). 11 June 2002. Arquivado dendeo orixinal o 01 de setembro de 2013. Consultado o 04 de marzo de 2014.
↑"Internet History in Asia".16th APAN Meetings/Advanced Network Conference in Busan. Arquivado dendeo orixinal o 01 de febreiro de 2006. Consultado o25 December 2005.
↑Galpaya, Helani (12 April 2019)."Zero-rating in Emerging Economies"(PDF).Global Commission on Internet Governance. Arquivado dendeo orixinal(PDF) o 12 de abril de 2019. Consultado o 25 de xuño do 2024.
↑Gillwald, Alison; Chair, Chenai; Futter, Ariel; Koranteng, Kweku; Odufuwa, Fola; Walubengo, John (12 de setembro de 2016)."Much Ado About Nothing? Zero Rating in the African Context"(PDF).Researchictafrica. Arquivado dendeo orixinal(PDF) o 16 de decembro de 2020. Consultado o 2 de febreiro do 2025.
↑Daniel Romero e Isabel VaqueroDa periferia á rede. Internet en Galicia. Lingua e contidos. Xerais, 2001, pp 138-139
