Unhaenciclopedia é unhaobra de referencia que écompendio deinformación que abrangue tódalas pólas docoñecemento humano.[1] As enciclopedias están divididas en artigos ou entradas, que están ordenados pororde alfabética segundo o nome do artigo.[2] As entradas de enciclopedia son máis longas e achegan información máis polo miúdo que osdicionarios.[2] Ó contrario que as entradas de dicionario, que se centran en informaciónlingüística sobre aspalabras, os artigos das enciclopedias céntranse en información factual relativa ó suxeito do artigo.[3][4][5][6]
As enciclopedias existen dende hai 2 000 anos, sendo a máis antiga que se coñeceNaturalis Historia, escrita arredor do ano 77 porPlinio o Vello. As enciclopedias modernas evolucionaron dende os dicionarios arredor do século XVII. Historicamente, algunhas enciclopedias estaban contidas nun sóvolume, mentres que outras, como aEncyclopædia Britannica, aEnciclopedia Treccani (62 volumes, 56 000 páxinas) ou a meirande do mundo,Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana (118 volumes, 105 000 páxinas), convertéronse en grandes obras multivolume.
A palabra "enciclopedia" (enciclo|pedia) provén dogregokoiné ἐγκύκλιος παιδεία}},[8]transliteradoenkyklios paedia, que significa 'educación xeral' de enkyklios (ἐγκύκλιος), que significa 'circular, recorrente, requirido regularmente, xeral'[9] epaideia (παιδεία), que significa "educación", "crear un fillo"; ambas as palabras xuntas toman o significado literal de "instrución completa" ou "coñecemento completo".[10] Con todo, as dúas palabras separadas reducíronse a unha soa debido a un erro de escritura. Segundo algunhas fontes,[11] esta edición incorrecta foi feita por copistas dunha edición manuscrita en latín deQuintiliano pois deduciron que esta frase era unha única palabra grega, co mesmo significado, e esta palabra grega espuria (ἐγκυκλοπαιδείαenkyklopaedia)[12], converteuse na palabra neolatina enciclopedia , que á súa vez chegou ao galego. Por mor desta palabra composta, os lectores do século XV desde entón pensaron a miúdo, e incorrectamente, que os autores romanos Quintiliano ePlinio describían un xénero antigo..[13]
Portada deLucubrationes, edición de 1541, un dos primeiros libros en utilizar unha variante da palabraenciclopedia no título.
Noséculo XVI houbo un nivel de ambigüidade sobre como utilizar esta nova palabra. Tal e como ilustran varios títulos, non existía unha noción establecida sobre a súa ortografía nin a súa condición de substantivo. Por exemplo: a de Jacobus PhilomususMargarida filosófica encyclopaediam exhibens (1508); a de Johannes AventinusEncyclopedia orbisque doctrinarum, hoc est omnium artium, scientiarum, ipsius philosophiae index ac divisio; a de Joachimus Fortius RingelbergiusLucubrationes vel potius absolutissima kyklopaideia (1538, 1541); a de Paul SkalichEncyclopaediæ, seu orbis disciplinarum, tam sacrarum quam prophanarum, epistemon (1559); a de Gregor ReischMargarida filosófica (1503, retitulada Encyclopaedia en 1583); e a de Samuel EisenmengerCyclopaedia Paracelsica (1585).[14]
Houbo dous exemplos do usovernacular máis antigo da palabra composta. Ao redor de 1490, Franciscus Puccius escribiu unha carta a Policiano agradecéndolle a súaMiscelánea, chamándoaenciclopèdia.[15] Máis comunmente,François Rabelais é citado polo uso do termo no seuPantagruel (1532).[16][17]
Varias enciclopedias teñen nomes que inclúen o sufixo-p(a)edia, para marcar o texto como pertencente ao xénero da enciclopedia. Algúns exemplos entre moitos son a mesma "Wikipedia" ou a "Banglapedia" (sobre cuestións relevantes para Bangladesh).
O termo adquiriu o seu significado moderno coa Enciclopedia de Diderot,Encyclopédie o Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, unha enciclopedia francesa publicada entre 1751 e 1772 baixo a dirección deDenis Diderot e, en parte , deJean Le Rond d'Alembert.
Desde o punto de vista do "contido" (cobertura temática), as enciclopedias poden ser "xerais", con información sobre todo tipo de materias, ou "temáticas", especializadas nun campo determinado (por exemplo, unha enciclopediacientífica).
O tipo máis común de enciclopedia xeral (ou enciclopedia por antonomasia) é a coñecida como “enciclopedia universal”, unha tipoloxía que ofrece unha introdución de fácil acceso ao conxunto do coñecemento humano, cunha cobertura universal, normalmente cunha porcentaxe especialmente nos contidos dedicados ao propio ámbito nacional ou lingüístico-cultural. Exemplos: "Gran enciclopedia galega", "Gran enciclopedia catalá", "Bolxaia sovétskaia entsiklopédiia", "Encyclopaedia Britannica", "enciclopedia italiana", os diversos Larousse, Espasa, etc.
Por outra banda, son exemplos de enciclopedias "temáticas": "Gran enciclopedia de Mallorca", "Gran enciclopédia Valenciana", "Enciclopédia de Menorca", "Encyclopédie do Islam" ',The Cambridge encyclopedia de Rusia e a antiga Unión Soviética, etc.
Desde o punto de vista da presentación do contido ("ordenación interna"), as enciclopedias poden ser "alfabéticas" (ordenadas alfabéticamente) ou "sistemáticas" (coa información estruturada segundo un "sistema" ou plan lóxico, en temáticas ou bloques de afinidade).
Exemplos de enciclopediassistemáticas:Enciclopedia de Menorca,Enciclopedia Labor,Encyclopédie française (1935-1966),Ulises: enciclopedia de investigación e descubrimento ',A enciclopedia Cambridge de Rusia e a antiga Unión Soviética.
Ambos puntos de vista son acumulativos, claro. Todas as enciclopedias universais citadas anteriormente son, ao mesmo tempo, enciclopedias alfabéticas. Por outra banda,Encyclopédie française (1935-1966) eUlysses son enciclopedias universais sistemáticas. "Gran encyclopédia de Mallorca", "Gran enciclopédia Valenciana" e "Encyclopédie do Islam" son enciclopedias temáticas alfabéticas. Por outra banda,Enciclopedia de Menorca eA enciclopedia de Cambridge de Rusia e da antiga Unión Soviética son enciclopedias temáticas sistemáticas.
Os artigos enciclopédicos presentan unha serie de características que os distinguen doutros formatos textuais:
Son moi sintéticos; tratan de condensar ao máximo a información.
Non adoitan facer concesións á lexibilidade do texto; priman a facilidade de obter a información.
Non teñen elementos subxectivos ou de opinión; buscan fronte a todo o rigor e a exposición dos datos.
A cantidade de información que conteñen tende a ser a máxima posible en función das dimensións da obra no seu conxunto.
Unha enciclopedia adoita ter varios autores; poden chegar a ser decenas e centos.
O redactado comeza cunha definición, como un dicionario, pero amplía a información e inclúe entradas non léxicas, como osnomes propios. Estrutúrase seguindo as convencións do texto expositivo.
Moitosescritores antigos (coma o filósofoAristóteles) fixeron o intento de compendiar todo o coñecementohumano. Non obstante,John Harris é quen recibe o crédito por establecer o agora familiar formato de enciclopedia no1704 co seuLexicon technicum. A venerábelEnciclopedia Británica tivo un comezo modesto, de1768 a1771 publicáronse tan só tres volumes. Quizais a máis famosa enciclopedia antiga foi a FrancesaEncyclopédie, editada porDenis Diderot e completada no1772.
As enciclopedias, pola súa estrutura de palabras e referencias cruzadas, son extremadamente axeitadas para trasladaren os seus contidos do formato impreso ao formatodixital, debido a dúas razóns: primeiro, porque é bastante doado explorar e atopar o que se está buscando e segundo, porque é posíbel engadirsons,vídeos e outros contidosmultimedia.
EnSumeria, durante o cuarto milenio antes de Cristo redactouse unglosario temático ou por temas como un primeiro intento de ordenar ou catalogar o coñecemento domundo, e 600 anos despois rexístrase un intento similar enEbla seguindo unha orde convencional de signos; estes primeiros intentos denomínanselistas lexicais.
Noantigo Exipto atópanse igualmente unhas listas temáticas que se poden considerar como protoenciclopedias. AOnomástica doRamesseum, redactada cara a 1750 a. C. é unha lista de palabras agrupadas por categorías. Outra obra do mesmo xénero, pero moito máis desenvolvida, é aOnomástica deAmenofis, realizada cara a 1100. Ten 610 elementos organizados de modo temático e contería máis de 2000 informacións distintas coa ambición de crear «un catálogo sistemático douniverso». Este afastado devanceiro dodicionario enciclopédico tería o labor «non de ensinar a escribir aos nenos, senón de propoñer un programa deinstrución dahumanidade fundado sobre a organización domundo».
O filósofo gregoPlatón (428-348 a. C.) realizou un resumo dos coñecementos da súa época nun dos seus diálogos, oTimeo:astronomía,cosmogonía,física emedicina. Esta obra pode ser considerada unha "enciclopedia metódica". O seu discípuloAristóteles (384-322 a. C.) produciu unha longa cantidade de tratados sobre gran variedade de temas cun espírito verdadeiramente enciclopédico e sen equivalentes no mundo antigo (poética, retórica, lóxica, política, física, psicoloxía, bioloxía, ética...). Con todo, os seus esforzos non foron difundidos ata 275 anos despois do seu falecemento, cara ao ano50 a. C.. Perdeuse practicamente toda a obra de escritores enciclopédicos comoDemócrito ePosidonio.
Entre os romanos, o primeiro en tentar compendiar o saber antigo foiVarrón (116-27 a. C.), cuxasAntiquitatum rerum humanarum et divinarum libri XLI non perduraron senón como fragmentos e extractos noutros autores e enciclopedistas posteriores. Para este autor, o camiño ao saber era aetimoloxía, como o foi para o moi posterior visigodosanto Isidoro, probablemente o último en servirse desta perdida obra de Varrón para a súa propia enciclopedia, asEtimologías. Para Varrón o termoverbum («palabra») viña deveritas («verdade»), o que lexitimaba ese procedemento. Composta esta obra por 41 libros, 25 estaban consagrados aos asuntos humanos e o resto aos divinos dos deuses pagáns. Esta obra, desaparecida, deixou, con todo, moito coñecemento a través das súas citas e diversas refundicións medievais.
Cara ao comezo do primeiro século de nosa era,Aulo Cornelio Celso redactou unha enciclopedia en 26 libros,De Artibus, que cubría materias de agricultura, guerra, retórica, filosofía, dereito e medicina, aínda que foi este último dominio o máis particularmente desenvolvido, precisamente a única sección da obra que chegou ata nós, polo menos en parte.
Edición deNaturalis Historiæ de 1669; a obra non segue o formato moderno de enciclopedia, poisPlinio ordena os artigos por áreas, como un grupo coherente e en forma de guía, seguindo a clasificación da natureza deAristóteles (animal, vexetal, mineral), para así recrear unha visión do mundo natural en forma máis literaria e comprensiva.
Posterior e unha das primeiras obras enciclopédicas que sobreviviron aos tempos modernos, é aNaturalis Historia dePlinio o Vello, escritor romano doséculo I Compilou unha obra de 37 capítulos que abarcan ahistoria natural aarte e aarquitectura, amedicina, axeografía, axeoloxía e todos os aspectos do mundo que lle rodeaba. Declarou no seu prólogo que compilara vinte mil feitos a partir de dous mil títulos de douscentos autores distintos, e agregou que outros moitos proviñan da súa propia experiencia. O traballo foi publicado ao redor de 77 a 79 d. C.,[18] pero probablemente nunca terminou de corrixir a obra antes de que falecese investigando a erupción doVesuvio no79 d. C.
A filosofíatriceps (naturalis,rationalis emoralis) coas seteartes liberais,xilografía que serve de frontispicio á primeira edición da primeira enciclopedia impresa, aMargarita philosophica deGregor Reisch, 1503.
Nas súasNoites áticas (II século d. C.),Aulo Gelio diserta sobre numerosas materias de literatura, artes, filosofía, historia, dereito, xeometría, medicina, ciencias naturais, meteoroloxía e xeografía, aínda que cun espírito máis ensayístico e erudito que sistemático e enciclopédico.Por outra banda, oPolyhistor (tamén chamadoAs marabillas do mundo), obra do escritor romanoSolino, doséculo III ouséculo IV presenta as curiosidades do mundo por rexións. Aínda que a obra perdeuse, numerosos elementos dela, como no caso de Varrón, foron recollidos nas enciclopedias medievais.Nonio Marcelo redactou, a comezos do século IV, oDe compendiosa doctrina, unha compilación ouepítome de tratados sobre a lingua e diversas técnicas, arranxada e ordenada en forma alfabética. Cara a fins do século IV, o gramáticoServio redactou un moi abundante comentario á obra deVirxilio que pode lerse tamén como un vasto repertorio temático ou como unha enciclopedia organizada segundo a orde do texto do poeta.Marciano Capella, avogado que vivía en Alxeria, foi autor doDe nuptiis Philologiae et Mercurii ("Vodas de Filoloxía e Mercurio"), redactado entre o 410 e o 429. Este manual en forma de narraciónalegórica sintetiza en 9 libros os coñecementos da época: filoloxía, gramática, dialéctica, retórica, xeometría, aritmética, astronomía e harmonía. Foi moi popular naépoca carolinxia, e servirá de referencia para organizar os estudos medievais no ensino básico (oTrivium) e superior (oQuadrivium). Foi lido mesmo noRenacemento e inspirou en especial aCopérnico.Rábano Mauro redactou cara a 842 o seuDe rerum naturis, chamado taménDe Universo en vinte libros, resumindo e reordenando a obra deIsidoro de Sevilla.
Estatua deIsidoro de Sevilla na escalinata de acceso aBiblioteca Nacional de España.Manuscrito iluminado de 1287 que mostra os enciclopedistas musulmáns, os Irmáns da PurezaEnciclopedia chinesaYongle Dadian (1403).
Anos despois créaronse outras obras que eran recompliacións ouepítomes de coñecementos xerais. Un dos repertorios máis temperáns e coñecidos, destinado a salvar os coñecementos esenciais da cultura grecolatina clásica é o tituladoEtymologiae composto polo escritor visigodoIsidoro de Sevilla e redactado entre 627-630 a instancia dorei visigodoSisebuto.[19] Outras obras deste período foron:
1751-1772: O maior fito do período da Ilustración doséculo XVIII é aEncyclopédie ouDictionnaire raisonné des Sciences, des Arts et des métiers, compilada por un grupo de escritores e homes de ciencia deFrancia e dirixida porDenis Diderot eJean Le Rond d'Alembert. Obra cume daIlustración, o seu propósito foi reunir e difundir en prosa clara e accesible, os froitos do coñecemento e do saber acumulados ata entón baixo a crítica e baruto darazón. De maneira plenamente consciente, estes homes estaban dando as costas tanto árelixión como ámetafísica vendo na ciencia pura unha nova forza motriz intelectual. Ademais, expón a ideoloxíalaicista,pragmática ematerialista da Ilustraciónburguesa . Reuniron nunha vasta obra tódolos coñecementos científicos da época, non como un mero rexistro alfabético, senón como un relato do modo científico de enfrontárense co mundo. Neste sentido, é especialmente interesante o seuDiscours préliminaire des editeurs no que se enmarca o coñecemento humano en tres facultades: Historia, Filosofía e Belas Artes, recoñecendo as dificultades da clasificación das ciencias que se viñan desenvolvendo dende o século XVII. Contén 72 000 artigos de máis de 140 colaboradores, a maioría das figuras culturais e científicas da época colaboraron nesa empresa, entre elesVoltaire,Rousseau,Condillac, o barón deHolbach ouTurgot, por citar algúns. Estes escritores desexaban forxar un poderoso instrumento para a loita contra o escurantismo das autoridades políticas e relixiosas.
1753: Tradución ampliada o castelán porJosé Antonio Miravel y Herrera deGrand Dictionnaire historique, ou mélange curieux de l'histoire sacrée et profane deLouis Moréri , en dez volumes.
1768-1771:Encyclopædia Britannica, publicada orixinalmente por Adam e Charles Black. Reimprimiose en papel até o ano 2012; as edicións máis famosas foron a novena (1875-1889) e a undécima (1911) pola súa erudición e estilo literario. A última edición, décimo quinta (2010), divídese en 3 partes: unhaMicropædia de 12 volumes de artigos curtos (menos de 750 palabras), unhaMacropædia de 17 volumes de artigos longos (entre 2 e 310 páxinas) e unhaPropædia nun só volume que ofrece un esquema xerárquico do coñecemento humano.
1773-1781:Siku Quanshu (四庫全書 en chino tradicional, 四库全书 en chino simplificado,Biblioteca completa en catro partes) é unha biblioteca enciclopédica de libros chineses composta no século XVIII durante adinastía Qing por edicto do emperadorQianlong.
1778-1792:Idea dell'Universo do conquenseLorenzo Hervás y Panduro , 21 volumes, traducidos polo propio autor o castelán e impresos en España.
Despois do desenvolvemento daRevolución francesa, publicáronse estes libros:
1796-1808:Conversations-Lexikon mit vorzüglicher Rücksicht auf die gegenwärtigen Zeiten de Renatus Gotthelf Löbel e Christian Wilhelm Franke, publicada enLeipzig. Na edición actual chamaseEnciclopedia Brockhaus.
1828:Diccionario histórico enciclopédico deVicente Joaquín Bastús (Barcelona: Imp. de Roca), 4 volumes e unSuplemento; reimprimise tamén en 1833.
1842:Manual enciclopédico o repertorio universal de noticias interesantes, curiosas e instructivas sobre diferentes materias útil a toda clase de personas (Madrid: Ignacio Boix). É unha enciclopedia temática duns 360 artigos distintos escrita por un descoñecido José Vanderlepe, quizais pseudónimo de Crispín de Eyalieta.
1847-1853:Encyclopédie moderne. Dictionnaire abrégé des sciences, des lettres, des arts, de l'industrie, de l'agriculture et du commerce (París: Firmin Didot Frères, 1847-1853, 30 volumes), dirixida porLéon Renier.
1840-1855:Diccionario enciclopédico de Joseph Meyer, publicado pola editorial Bibliographisches Institut, en 52 volumes.
1910: Enciclopedia ilustrada Segui: Diccionario Universal con todas as voces e locucións usadas en España e na América Latina (Barcelona, Seguí, 1910) (14 volumes).
No século XVI cando se imprimen os verdadeiros documentos de referencia grazas á chegada daimprenta a América inícianse a distribución no novo continente. Unha das primeiras enciclopedias desta época foi aHistoria general de las cosas de Nueva España de freiBernardino de Sahagún. Tense tamén aBiblioteca Hispanoamérica Septentorial de José Mariano Beristáin.
De fala inglesa, aEnciclopedia Británica e aEnciclopedia Británica Online enciclopedia en inglés máis antiga (1768). O 13 de marzo de 2012 anunciouse que deixaría de imprimirse en papel e conservaríase unicamente a versión en liña, que comezou en 1994.
De fala francesa, aEnciclopedia Larousse (Grand Larousse) eEncyclopedia Universalis; de alto recoñecemento e editada a primeira por Larousse foron de gran aceptación no mundo.
De fala alemá, aEnciclopedia Brockhaus (Brockhaus Encyclopädie); a máis completa das enciclopedias alemás con 260 000 entradas en 17 000 páxinas.
De fala italiana, aEnciclopedia Treccani, a maior de orixe italiana, que conta con 35 volumes.
De fala portuguesa,Grande enciclopédia portuguesa e brasileira.
De fala rusa, aGran Enciclopedia Soviética (Bolshaya Sovietskaya Entsiklopediya); unha das máis extensas publicacións do saber en idiomaeslavo.
Coa chegada dainformática xurdiron as enciclopediasmultimedia que á tradicional información textual e pictórica engaden elementosaudiovisuais. Exemplos destas sonEnciclopedia Británica,Encarta,Enciclonet eWikipedia, que poden consultarse por medio de discos ópticos ou directamente enInternet.
Captura de pantalla deWikipedia enlingua checa. Wikipedia é a enciclopedia máis consultada de Internet[20][21][22] e a máis fiable en canto aos seus contidos.[23]
Outros sitios web enciclopédicos sonKnol de Google, aStanford Encyclopedia of Philosophy e a Enciclopedia do Dereito. Un elemento crítico na evolución das enciclopedias virtuais foi a inclusión de contido aberto, iniciada porGNUpedia e continuada polo seu bifurcaciónNupedia baixo a empresaBomis. Tempo despois, desenvolvéronse as ediciónswiki conWikipedia eFandom.
De temática universal, consultables en liña e editadas engalego son outras dúas. AEnciclopedia Galega Universal da editorialIr Indo que tamén dispón de versión en papel de 16 tomos (1999-2002). E desde 2003 aGalipedia, a versión en galego daWikipedia, de acceso libre.
↑"Encyclopedia.". Arquivado dendeo orixinal o 03 de agosto de 2007. Consultado o 11 de xullo de 2016. Glossary of Library Terms. Riverside City College, Digital Library/Learning Resource Center. Consultado o 17 de novembro de 2007.
↑Encyclopædia Britannica (ed.)."Encyclopaedia". Consultado o 27 de xullo de 2010.An English lexicographer, H.W. Fowler, wrote in the preface to the first edition (1911) ofThe Concise Oxford Dictionary of Current English language that a dictionary is concerned with the uses of words and phrases and with giving information about the things for which they stand only so far as current use of the words depends upon knowledge of those things. The emphasis in an encyclopedia is much more on the nature of the things for which the words and phrases stand.
↑Hartmann, R. R. K.; Gregory, James (1998). Routledge, ed.Dictionary of Lexicography. p. 49.ISBN0-415-14143-5. Consultado o 27 de xullo de 2010.In contrast with linguistic information, encyclopedia material is more concerned with the description of objective realities than the words or phrases that refer to them. In practice, however, there is no hard and fast boundary between factual and lexical knowledge.
↑Cowie, Anthony Paul (2009). Oxford University Press, ed.The Oxford History of English Lexicography, Volume I. p. 22.ISBN0-415-14143-5. Consultado o 17 de agosto de 2010.An 'encyclopedia' (encyclopaedia) usually gives more information than a dictionary; it explains not only the words but also the things and concepts referred to by the words.
↑Franklin-Brown, Mary (2012).Reading the world : encyclopedic writing in the scholastic age. Chicago Londres: The University of Chicago Press. p. 8.ISBN9780226260709.
↑König, Jason (2013).Encyclopaedism from antiquity to the Renaissance. Nova York: Cambridge University Press. p. 1.ISBN978-1-107-03823-3.
↑Roest, Bert (1997). "Compilation as Theme and Praxis in Franciscan Universal Chronicles". En Peter Binkley.Pre-Modern Encyclopaedic Texts: Proceedings of the Second Comers Congress, Groningen, 1 – 4 de xullo de 1996. BRILL. p. 213.ISBN90-04-10830-0.
↑Carey, Sorcha (2003). "Two Strategies of Encyclopaedism".Pliny's Catalogue of Culture: Art and Empire in the Natural History. Oxford University Press. p. 17.ISBN978-0-19-925913-7.
↑Tancer, Bill (1 de maio de 2007)."Look Who's Using Wikipedia".Time. Consultado o 14 de xaneiro do 2026.O gran volume de contido [...] é en parte responsable do dominio do sitio como referencia en liña. En comparación cos 3200 sitios de referencia educativa máis importantes de EE. UU., Wikipedia ocupa o primeiro lugar, cun 24,3 % de todas as visitas á categoría.Cf. Bill Tancer (Global Manager, Hitwise),"Wikipedia, Search and School Homework"Copia arquivada enWayback Machine,Hitwise: AnExperian Company (Blog), 1 de marzo de 2007. Consultado o 14 de xaneiro de 2026.
↑Alex Woodson (8 de xullo de 2007)."Wikipedia remains go-to site for online news".Reuters. Consultado o 14 de xaneiro do 2026.Online encyclopedia Wikipedia has added about 20 million unique monthly visitors in the past year, making it the top online news and information destination, according to Nielsen//NetRatings.
↑"Top 500".Alexa. Arquivado dendeo orixinal o 2 de marzo de 2009. Consultado o 14 de xaneiro do 2026.
Burke, Peter (2000). Polity, ed.A social history of knowledge(eninglés). From Gutenberg to Diderot. Cambridge (U.K.). p. 268.ISBN978-0-7456-2484-6. Burke.
de Callataÿ, Godefroid; van den Abeele, Baudouin (2008).Brepols, ed.Une lumière venue d'ailleurs(enfrancés). Héritages et ouvertures dans les encyclopédies d'Orient et d'Occident au Moyen Âge. Louvain-la-Neuve. p. 296.ISBN978-2-503-53073-4. Callataÿ.
Collison, Robert Lewis (1964). Hafner, ed.Encyclopædias : their history throughout the ages(eninglés). a bibliographical guide with extensive historical notes to the general encyclopædias issued throughout the world from 350 B.C. to the present day. Nova York. Collison.
Gourdain, Pierre; O'Kelly, Florence; Roman-Amat, Béatrice (2007). Mille et une nuits, ed.La révolution Wikipédia(enfrancés). les encyclopédies vont-elles mourir ?. París. p. 141.ISBN978-2-7555-0051-6. Gourdain.
Lih, Andrew (2009).Hyperion, ed.The Wikipedia Revolution(eninglés). How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia. Nova York. p. 272.ISBN978-1-4013-0371-6. Lih.
Matoré, Georges (1968). Larousse, ed.Histoire des dictionnaires français. París. Matoré.
McArthur, Tom (1986).Cambridge University Press, ed.Worlds of reference(eninglés). Lexicography, learning and language from the clay tablet to the computer. Cambridge (U.K.). p. 230.ISBN978-0-521-30637-9. McArthur.
Möller, Lenelotte (2008). MatrixVerlag, ed.Die Enzyklopädie des Isidor von Sevilla(enalemán). Wiesbaden.ISBN978-3-86539-177-3. Möller.
Nodier, Charles (2003).Droz, ed.Questions de littérature légale. édition présentée et annotée par Jean-François Jeandillou. Xenova. Nodier.
O'Sullivan, Dan (2009). Ashgate, ed.Wikipedia(eninglés). A New Community of Practice?. Burlington. p. 191.ISBN978-0-7546-7433-7. O'Sullivan.
Pinault, Madeleine (1993). Presses Universitaires de France, ed.L'Encyclopédie. Que sais-je?. París. Pinault.
Rahman, Abdur; Gupta, S.P. (1984). National Institute of Science, Technology, and Development Studies, ed.Science and technology in India(eninglés). Nova Delhi. p. 191.ISBN978-0-7546-7433-7. Rahman.
Sorel, Charles (1668). Jean Guignard, ed.La science universelle. Tome premier. Contenant les avant-discours touchant les Erreurs des Sciences & leurs Remèdes. Avec le livre I. Livre de l'Etre et des Propriétés des Corps Principaux, qui sont la Terre, l'Eau, l'Air, le Ciel, & les Astres. París. Sorel-I.
Spree, Ulrike (2000). Niemeyer, ed.Das Streben nach Wissen. Eine vergleichende Gattungsgeschichte der populären Enzyklopädie in Deutschland und Großbritannien im 19. Jahrhundert(enalemán). Tübingen. p. 372.ISBN978-3-484-63024-6. Spree.
Stahl, William Harris (1971).Columbia University Press, ed.Martianus Capella and the Seven Liberal Arts(eninglés). volume I. The quadrivium of Martianus Capella. Latin traditions in the mathematical sciences. Nova York. Stahl1971.
Woodside, Alexander (1971).Harvard University Press, ed.Vietnam and the Chinese Model(eninglés). A Comparative Study of Vietnamese and Chinese Civil Government in the First Half of the Nineteenth Century. Cambridge (Mass.). Woodside.
