| Alfabeto vietnamita | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| |||||||
| |||||||
| |||||||
| |||||||
| |||||||
| Wikidata C:Commons | |||||||
O(chữ) quốc ngữ («escritura da lingua nacional») é unharomanización da linguavietnamita que goza do estatuto de ortografía oficial. É unalfabeto latino aumentado con numerososdiacríticos que serven para notar tanto o valor fonético dalgunhas letras como ostons da lingua.
O quốc ngữ non é a máis antiga escritura doVietnam. En efecto, esta desprazou antigas escrituras locais, como ochữ nôm,sistema deideo-fonogramas formados a partir dossinogramas e empregado entre oséculo – II e oséculo XX, así como o chữ Hán, «escritura chinesa», (ouchữ nho, «escritura culta»), que é simplementechinés clásico; alingua chinesa, en efecto, foi a lingua da administración e do poder durante a dominación chinesa (de-111 a939 e durante a dinastía dosNguyên que subiu ao poder en1804, tras o golpe de estado liderado polo que ía converterse no emperadorGia Long, e foi abandonada oficialmente en1954, data da abdicación deBao Dai).
Desde1527,xesuítas portugueses en misión e evanxelización no Vietnam empezaron a utilizar o alfabeto latino (de feito principalmente na súa versión portuguesa) para escribir a lingua local. É oxesuíta nado en Aviñón,Alexandre de Rhodes (1591-1660), o que compilou, mellorou e sistematizou os sistemas detranscrición dos seus predecesores misioneiros, especialmenteFrancisco de Pina, entre1624 e1644. A súa primeira obra imprimida na escritura latinizada actual é un dicionario vietnamita-portugués-latín aparecido en1651, continuación dun dicionario portugués-vietnamita deGaspar Do Amaral eAntónio Barbosa.
Esta transcrición, que se volveu moi popular, conseguiu o estatuto de ortografía oficial da lingua en1918 no sistema escolar francés destinado aos indíxenas (en competencia ata entón coas dúas outras escrituras) baixo a presión dos colonos franceses que desexaban:
O quốc ngữ foi unha ferramenta de democratización da educación, xa que é máis doado de aprender que a escritura vietnamita tradicional que reclama unha aprendizaxe previa do chinés. É a escritura oficial das administracións vietnamitas desde1954. O chinés foi conservado no seu estatuto de lingua oficial da 'administración imperial polos colonizadores.
Cóntanse 37grafemas (29 letras e 8dígrafos)
O quốc ngữ segue os mesmos principios cópinyin: a transcrición éfonolóxica e nonfonética; a notación alfabética dunhalingua illante como o vietnamita disimula algúns feitos inherentes á estrutura silábica da lingua: os fonemas, en efecto, non están en distribución libre; cada elemento dasílaba, ataque, núcleo e coda, só pode ser ocupado por certos fonemas. A presentación do quốc ngữ de maneira alfabética precisa, pois, indicar que posición pode representar cadafonema. Para máis detalles, consultar o artigo «pronunciación do vietnamita».
Cando undígrafo se escribe sobre a mesma liña que unha letra simple, só se trata dun alógrafo contextual, que non ten o estatuto de carácter independente (á maneira do dígrafo dofrancésge engeôle, que só representa «g suave» antea,o eu). Os valores fonéticos indícanse enAPI. Cando se dan dous valores, o primeiro é o do vietnamita do norte, o segundo o do sur; como hai numerosas variacións dialectais, estes valores son os que se admiten máis comunmente.
| Letra | Valor | Posición silábica | Letra | Valor | Posición silábica | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ataque | núcleo | coda | ataque | núcleo | coda | |||||
| a | ɑ | X | ng, ngh | ŋ | X | X | ||||
| ă | a | X | nh | ɲ | X | X | ||||
| â | ɐ | X | o | ɔ | X | |||||
| b | ɓ | ô | o | X | ||||||
| c | k | X | X | ơ | ɤ | X | ||||
| ch | c | X | X | p | p | X | X | |||
| d | z, j | X | ph | f | X | |||||
| đ | ɗ̺ | X | q(u) | k(w), g(w) | X | |||||
| e | ε | X | r | z, ʒ | X | |||||
| ê | e | X | s | s, ʃ | X | |||||
| g, gh | ɣ | X | X | t | t | X | X | |||
| gi | z, j | th | tʰ | X | ||||||
| h | ɦ, h | tr | c, ʈ | X | ||||||
| i | i | X | u | u | X | |||||
| k | k | X | ư | ɯ | X | |||||
| kh | x | X | v | v ouj | X | |||||
| l | l | X | x | s | X | |||||
| m | m | X | X | y | i | X | ||||
Osdiacríticos utilizados, á parte dabarra inscrita dođ (letra que non hai que confundir cunedhðxermánico), atinxen principalmente ás vogais:
O vietnamita estándar posúe seistons, que se notan na escritura por medio de cincodiacríticos (non se representa o ton medio plano), oacento grave, ogancho inverso, otil, oacento agudo e opunto subscrito. Estes diacríticos engádense aos que levan, no seu caso, as vogais.
Os tons do vietnamita son descritos en detalle no artigoPronunciación do vietnamita.
| Nome | Tipo (rexistro: modulación) | Exemplo | Senso |
|---|---|---|---|
| ngang | medio: traînant | gai | espiña |
| huyền | baixo: traînant | trà | té |
| hỏi | medio: descendente-ascendente | hưởng | apreciar |
| ngã | alto: ascendente glotalizado | mỹ | beleza |
| sắc | alto: ascendente | có | ter |
| nặng | baixo: descendente glotalizado | lại | vir |
Os costumes daslinguas románicas, particularmente os doportugués, atópanse na ortografía (os traballos de Alexandre de Rhodes, en efecto, retomaban os dos misioneiros portugueses):
A influencia portuguesa (e non «hispánica») na ortografía constátase facilmente:
OVISCII (Vietnamese Standard Code for Information Interchange), e nunha menor medida oCP1258, sonpáxinas de código concibidas para representar os caracteres do quôc ngu.
Cando só se dispón de caracteresASCII, utilízase a convenciónVietnamese Quoted-Readable (VIQR).
_1925.png)
