Is iad naplandaí naheocaróit a chruthaíonn anríochtPlantae; tá siadfótaisintéiseach den chuid is mó. Ciallaíonn sé seo go bhfaigheann siad a gcuid fuinnimh ó sholas na gréine, ag baint úsáide asclóraplastaí a dhíorthaítear ó insiombóis lecianabaictéir chun siúcraí a tháirgeadh ódhé-ocsaíd charbóin agus uisce, ag baint úsáide as an lí ghlasclóraifill. Is eisceachtaí iadplandaí seadánacha a chaill na géinte le haghaidh clóraifille agus fótaisintéise, agus a bhfaigheann a gcuid fuinnimh ó phlandaí nó ó fhungais eile.
Go stairiúil, mar a tharla i mbitheolaíochtArastatail, chuimsigh ríocht na bplandaí gach rud beo nach raibh ina n-ainmhithe, agus chuimsigh síalgaí agusfungais freisin. Tá sainmhínithe cúngaithe ó shin i leith; fágtar na fungais agus cuid de na halgaí as an áireamh sna sainmhínithe reatha. De réir an tsainmhínithe a úsáidtear san airteagal seo, is éard atá i bplandaí ná anclád Viridiplantae (plandaí glasa), atá comhdhéanta de nahalgaí glasa agus nasuthfhítí nó plandaí talún (cornlaigh,aelusanna,caonaigh, lícifítí,raithní,buaircínigh agusgimnispeirmí eile, agusplandaí bláthanna). Áirítear le sainmhíniú atá bunaithe ar ghéanóim na Viridiplantae, mar aon leis na halgaí dearga agus naglaucophytes, sa chladaArchaeplastida.
Tá thart ar 320,000speiceas plandaí ar eolas, agus táirgeann a bhformhór, thart ar 260,000 díobh,síolta.Bíonn go leor méideanna éagsúla acu, ó aoncheallach go dtí na crainn is airde. Soláthraíonn plandaí glasa sciar suntasach d'ocsaigin mhóilíneach an domhain; soláthraíonn na siúcraí a chruthaíonn siad an fuinneamh don chuid is mó d'éiceachórais an Domhain; itheannorgánaigh eile, lena n-áirítear ainmhithe,plandaí go díreach nó braitheann siad ar orgánaigh a dhéanann amhlaidh.
Is bianna bunúsacha daonna iadgrán, torthaí, agusglasraí agus ceansaíodh iad ar feadh na mílaoiseanna. Úsáideann daoine plandaí chun críocha go leor, mar shampla ábhair thógála, ornáidí, ábhair scríbhneoireachta, agus do raon leathan cógas. Tugtarluibheolaíocht, brainse denbhitheolaíocht, ar staidéar eolaíoch na bplandaí.
Go traidisiúnta, cuireadh gach rud beo i gceann de dhá ghrúpa, plandaí agus ainmhithe. Tagann an t-aicmiú seo óArastatal (384 -322 RCR), a rinne idirdhealú idir leibhéil éagsúla neach ina bhitheolaíocht,[1] bunaithe ar cibé an raibh "anam íogair" nó "anam fásúil" cosúil le plandaí.[2] Lean Theophrastus, mac léinn Arastatail, lena chuid oibre i dtacsanomaíocht agus aicmiú plandaí. I bhfad níos déanaí, chruthaighCarl von Linné (1707 -1778) bunús chóras nua-aimseartha anaicmithe eolaíoch, ach choinnigh sé ríochtaí ma n-ainmhithe agus na bplandaí, ag ainmniú ríocht na bplandaí an Vegetabilia.
Nuair a chuirtear an t-ainm Plantae nó planda i bhfeidhm ar ghrúpa ar leith orgánach nótacsón, de ghnáth tagraíonn sé do cheann de cheithre choincheap. Ag dul ón gceann is lú go dtí an ceann is cuimsithí, is iad na ceithre ghrúpa seo:
I measc na bplandaí sa chiall is déine tá aelusanna, cornlaigh, caonaigh, agus plandaí soithíocha, chomh maith le plandaí iontaise cosúil leis na grúpaí seo a mhaireann (.i., MetaphytaWhittaker, 1969,[3] PlantaeMargulis, 1971[4]).
Plandaí glasa, ar a dtugtar freisinViridiplantae,Viridiphyta,Chlorobionta nóChloroplastida
I measc na bplandaí sa chiall dhian tá na halgaí glasa, agus plandaí talún a tháinig chun cinn laistigh díobh, lena n-áirítear aol-lusanna. Tá na caidrimh idir grúpaí plandaí fós á n-oibriú amach, agus bíonn éagsúlacht mhór sna hainmneacha a thugtar dóibh. Cuimsíonn an cád Viridiplantae grúpa orgánach a bhfuil ceallalós ina gcillbhallaí, a bhfuil clóraifill a agus b ina seilbh acu agus nach bhfuil ach dhá scannán acu atá in ann fótaisintéisiú agus stáirse a stóráil. Is é an clád seo príomhábhar an ailt seo (.i., Plantae Copeland, 1956).[5]).
Archaeplastida, ar a dtugtar Plastida nó Primoplantae freisin
Is éard atá i bplandaí sa chiall leathan ná na plandaí glasa atá liostaithe thuas móide na halgaí dearga (Rhodophyta) agus na halgaí glaucophyte (Glaucophyta) a stórálann stáirse Floridean lasmuigh de na plastaidí, sa chíteaplasma. Cuimsíonn an clád seo gach ceann de na horgánaigh a fuair tamall an-fhada a gclóraplastaí príomhúla go díreach trí chianabaictéir a phlúchadh (.i., Plantae Cavalier - Smith, 1981).[6]).
I measc na bplandaí sa chiall is leithne bhí na grúpaí algaí neamhghaolmhara , fungais agus baictéir ar rangaithe aosta, seanchaite (.i. Plantae or VegetabiliaLinnaeus 1751,[7] PlantaeHaeckel 1866,[8] MetaphytaHaeckel, 1894,[9] PlantaeWhittaker, 1969[3]).
TáCosmarium botrytis aon cheallachTá an chrónghiúisSequoia sempervirens suas le 120 m ar airde.
Tá thart ar 382,000 speiceas de phlandaí a nglactar leo, a dtáirgeann a bhformhór mór, thart ar 283,000 acu, síolta.[10] Taispeánann an tábla thíos roinnt meastachán ar chomhaireamh speiceas arfhílim éagsúla plandaí glasa (Viridiplantae). Is plandaí bláthanna iad thart ar 85 -90% de na plandaí go léir. Tá roinnt tionscadal ag iarraidh taifid a bhailiú faoi láthair ar gach speiceas plandaí i mbunachair sonraí ar líne, .i. an Flóra Domhanda ar Líne.[11][12]
Athraíonn scála na bplandaí ó orgánaigh aoncheallacha amhail Desmidiales (ó 10 micriméadar trasna) agus picozoa (níos lú ná 3 mhicriméadar trasna),[13][14] go dtí na crainn is mó (meigeafhlóra) amhail an bhuaircíneach Sequoia sempervirens (suas go dtí 120m ar airde ) agus an angaispeirm Eucalyptus regnans (suas go dtí 99m ar airde).[15]
Is bianna bunúsacha daonna iad plandaí a tháirgeanngrán,torthaí agusglasraí agus tá siad ceansaithe le na mílte bliain. Tá go leor úsáidí cultúrtha agus úsáidí eile ag plandaí, mar ornáidí, ábhair thógála, ábhar scríbhneoireachta agus ba fhoinse leigheasanna agus drugaí sícighníomhacha iad freisin. Tugtarluibheolaíocht, brainse denbhitheolaíocht, ar an staidéar eolaíoch ar phlandaí.
Éagsúlacht rannán plandaí glasa beo (Viridiplantae) de réir líon speiceas
↑Hull, David L.(2010)."Teideal in easnamh ar an luaEither specify one, orclick hereand a bot will try to complete the citation details for you.{{{title}}}".University of Chicago Press.
↑Copeland, H. F.(1956)."Teideal in easnamh ar an luaEither specify one, orclick hereand a bot will try to complete the citation details for you.{{{title}}}".Pacific Books.
↑Linnaeus, Carl(1751)."Teideal in easnamh ar an luaEither specify one, orclick hereand a bot will try to complete the citation details for you.{{{title}}}"(as Latin).Stockholm:Godofr. Kiesewetter.
↑Haeckel, Ernst(1866)."{{{title}}}".Berlin:Verlag von Georg Reimer.
↑Haeckel, Ernst(1894)."Teideal in easnamh ar an luaEither specify one, orclick hereand a bot will try to complete the citation details for you.{{{title}}}".
Issíol é an t-alt seo.Cuir leis, chun cuidiú leis anVicipéid. Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchánGaeilge a dhéanamh.
.svg){kind=icon}
