Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Jump to content
Vicipéid
Cuardaigh

An tSualainn

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Ba chóir an t-alt seo aghlanadh, mar: The usual problems with correct article usage
Tar éis an t-alt a ghlanadh, is féidir an teachtaireacht seo a bhaint de. Féach arConas Leathanach a Chur in Eagar agus anLámhleabhar Stíle le tuilleadh eolais a fháil.
Bosca Geografaíocht PholaitiúilAn tSualainn
Sverige (sv)Cuir in eagar ar Wikidata
BratachArmas
BratachArmas

Cuir in eagar ar Wikidata

AintiúnDu gamla, du friaCuir in eagar ar Wikidata

Ainmnithe in ómósSwedes(en)AistrighCuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Map
 61° N, 15° E /61°N,15°E /61; 15

PríomhchathairStócólmCuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán10,609,460 (2025)Cuir in eagar ar Wikidata
 Dlús23.71hab./km²
DéamainmSualannachCuir in eagar ar Wikidata
Teanga oifigiúilan tSualainnisCuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid deNa Stáit Nordacha
Críoch Lochlann
Tuaisceart na hEorpa
an tAontas Eorpach(1995–)Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla447,425.16 km²Cuir in eagar ar Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisceMuir Bhailt,Kattegat agusØresundCuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airdeKebnekaise(en)Aistrigh (2,096.8 m)Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísleKristianstad (−2 m)Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Cruthú900í
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtaismonarcacht bhunreachtúil agusrepresentative democracy(en)AistrighCuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháinRialtas na SualainneCuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtachParlaimint na SualainneCuir in eagar ar Wikidata
 Monarc na SualainneCuir in eagar ar WikidataCharles XIV John of Sweden(en)Aistrigh(1818–1844)Cuir in eagar ar Wikidata
 Príomh-Aire na SualainneCuir in eagar ar WikidataUlf Kristersson(2022–)Cuir in eagar ar Wikidata
Údarás breithiúnach is airdeCúirt Uachtarach na SualainneCuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
OTI ainmniúil636,856,236,396 $ (2021)Cuir in eagar ar Wikidata
Airgeadrakrona na SualainneCuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil.seCuir in eagar ar Wikidata
Glaochód+46Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála112Cuir in eagar ar Wikidata
Cód tíreSECuir in eagar ar Wikidata
Cód NUTSSECuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáinsweden.seCuir in eagar ar Wikidata

Facebook: swedenseX: swedenInstagram: ru.sweden.seTelegram: swedenofficialVK: swedenofficialYoutube: UCDxRH_wOCO1LDcQlK3F8_HACuir in eagar ar Wikidata

Istír ían tSualainn (Sualainnis:Sverige), nóRíocht na Sualainne (Sualainnis:Konungariket Sverige) go hoifigiúil, atá lonnaithe igCríoch Lochlann i dtuaisceart na hEorpa. Is í an tríú ball is mó í denAontas Eorpach, agus an cúigiú tír is mó san Eoraip ar fad, agus achar 450,295 ciliméadar cearnach (173,860 míle cearnach) aici. Cónaíonn 87% den daonra (10.5 milliún), áfach, i gceantair uirbeacha dheisceart agus lár na tíre. Ismonarcacht bhunreachtúil í.

an Iorua ar an taobh thiar thuaidh di agusan Fhionlainn ar an taobh thoir di, agus tá droichead agus tollán ann idir í agusan Danmhairg san iardheisceart. Tá líne chósta an-fhada aici leMuir Bhailt.

Is íStócólm anphríomhchathair. Cathracha tábhachtacha eile is ea iadGöteborg,Malmö,Uppsala,Linköping,Västerås agusÖrebro.

Stair

[cuir in eagar |athraigh foinse]

Thart ar 12,000 RCh, ar chúlú na n-oighearchaidhpeanna dóibh, a tháinig na chéad lonnaitheoirí isteach sa tSualainn. As cloch a rinneadarsan a gcuid uirlisí agus arm le haghaidh fiaigh, iascaireachta agus cnuasaigh agus mhairan Chlochaois sa tSualainn go dtí 1,700 RCh, go garbh. Tá an-chuid peitriglifí le fáil sa tSualainn ón aimsir seo agus ón gCré-umhaois a tháinig ina diaidh sin a thaispeánas ainmhithe fiáine, longa rámhaíochta, agus gnéithe de chreideamh an limistéir. Le linn na Cré-umhaoise, ní dhearnadhcré-umha ar bith sa tSualainn féin, ó ní fhaightear fosuithe stáin i gCríoch Lochlann, ach iompórtálaíodh na miotail ó chríocha eile mar Éire agus lár na hEorpa. ThosaighIarannaois na Sualainne sa gcúigiú haois RCh agus ón gcéad aois i leith, bhí tionchar ag naRómhánaigh ar an tír (trí earraí iompórtálaithe, mar shampla).

"Ré na Lochlannach"

[cuir in eagar |athraigh foinse]

Ón8ú haois i leith, ar feadh roinnt céadta, rinne daoine as Críoch Lochlann ionsaithe, ionradh, agus trádáil le tíortha eile, ar chuir siad fúthu i gcuid acu freisin, ar fud na hEorpa (agus i mór-ranna eile, go deimhin). Soir is mó a d'imigh Lochlannaigh Shualannacha agus faoi dheireadh na9ú haoise, bhí'Vairingiaigh' de shliocht Lochlannach i gceannas iRús Chív. An mórthuras deireanach a rinne Lochlannaigh Shualannacha, go bhfios dúinn, ná turas Ingvar Fadtriallach (b. 1041) a throid satSeoirsia.

Is i rith na linne seo, thart ar an mbliain 1000, a aontaíodh tíortha na Sualannach agus na nGotach faoi aon rí amháin, Olof Skötkonung.

Na meánaoiseanna agus an Nua-Aois Luath

[cuir in eagar |athraigh foinse]

Aontaíodh an tSualainn mar aon ríocht ámhain sa dara céad déag. Sa 14ú céad a mhéadaigh an chumhacht ríoga agus sa bhliain1397 aontaíodh tuaisceart na hEorpa go léir san Aontas Kalmar faoi bhanríon na Danmhairge, Margareta. Ghabh Gustav Eriksson Vasa an smacht sa tSualainn1523 tar éis cogaidh chathartha. Fuair an tSualainn cumhacht mhór tar éis buanna móra ar pháirceanna an áir sa 16ú céad ach ní raibh acmhainn go leor aici sa chéad dár gcionn chun a críocha a choinneáil agus chaill sían Fhionlainn donRúis sa bhliain1809.

Tháinig anRéabhlóid Thionsclaíoch measartha mall chuig an tSualainn ach bhí foirgníocht na n-iarnród sa dara leathchéad tábhachtach ar son na forbartha. Ba thabháchtach ar an ardán idirnáisiúnta iad comhlachtaí leictreonaice agus ceimice mar L.M. Ericsson agus Nitroglycerin-Aktiebolaget (Comhlacht Nítriglicrín).

Bhí an tSualainn neodrach saChéad Chogadh Domhanda.Fuair mná Sualannacha ceart na vótála sa bhliain1921 agus fuair an Páirtí Sóisialta Daonlathach an chumhacht faoi Hjalmar Branting.

Bhí dóchas ag na tíortha i dtuairsceart na hEorpa a neodracht a choinneáil saDara Cogadh Domhanda ach chaill siad an dóchas seo nuair a d'ionsaighAontas na Sóivéadach an Fhionlainn agus nuair a d'ionsaighan Ghearmáin Naitsíoch an Iorua agus an Danmhairg. D'éirigh leis an Sualainn gan bheith forghabhtha trí mheán polaitíochta pragmataí.

Tar éis dheireadh an chogaidh, fuair rialtas Sóisialta Daonlathach an chumhacht agus i rith na 1950í agus na 1960í athraíodh polaitíocht an mhargaidh saothair agus beartas sóisialach leasaithe. Thug an tsail bharra eacnamaíoch caighdéan maireachtála ní b'fhearr do chuid mhór den bhunadh i rith na mblianta sin.

Chuaigh an tSualainn isteach sanAontas Eorpach sa bhliain 1995.

Déimeagrafaic

[cuir in eagar |athraigh foinse]

ionchas saoil an-ard ag an tSualainn. Thart ar an 12 Lúnasa2004, chuaigh daonra na Sualainne thar 9,000,000 den chéad uair i stair na tíre. Tá 17,000 Sámach dúchasach ina gcónaí sa tSualainn. Tár éisan Chéad Chogadh Domhanda bhí imirce nórmálta ach tar éisan Dara Cogadh Domhanda go dtí inniu tá inimirce níos nórmálta. Faoi láthair, rugadh nach mór 12% de chónaitheoirí na tíre thar lear.

UimhirBaile/cathairContae
1StócólmContae Stócólm
2GöteborgVästra Götaland
3MalmöSkåne
4UppsalaContae Uppsala
5VästeråsVästmanland
6ÖrebroContae Örebro
7LinköpingÖstergötland
8HelsingborgSkåne
9JönköpingContae Jönköping
10NorrköpingÖstergötland
11LundSkåne
12UmeåVästerbotten
13GävleGävleborg
14BoråsVästra Götaland
15EskilstunaSödermanland
16SödertäljeContae Stócólm
17KarlstadVärmland
18TäbyContae Stócólm
19VäxjöKronoberg
20HalmstadHalland
Príomhalt:Teangacha na Sualainne
Cainteoirí na Sualainnise. Tabhair faoi deara líon na gcainteoirí in iarthar na Fionlainne.

Is ían tSualainnis teanga oifigiúil na Sualainne. Ceann de nateangacha Lochlannacha atá inti (nó nateangacha Gearmáinice Thuaidh) agus í an-chosúil leisan Ioruais agusan Danmhairgis. Tuigeann cainteoirí Ioruaise an teanga gan mórán stró agus bíonn sé de chumas ag cainteoirí Danmhairgise í a thuiscint, cé nach bhfuil sé chomh héasca. Mar an gcéanna, tuigeann cainteoirí Sualainnise an dá theanga ach an Ioruais níos fusa.

Aithnítearan Fhionlainnis mar mhionteanga, ós rud é go bhfuil 5% den daonra de bhunús na tíre siúd. Ar na ceithre mhiontheanga eile náMeänkieli,an tSáimis,an Romainis agusan Ghiúdais.

De réir suirbhé a rinne Eurobarometer sa bhliain 2005, dearbhaíonn 89% den daonra go bhfuil Béarla ar a thoil acu.

Chuir anReifirméisean Protastúnach deireadh le húdarás na hEaglaise Caitlicí beag nó mór. Ó shin i leith, is baill d'Eaglais na Sualainne (Liútarach) iad fórhmhór mhuintir na tíre.

Cultúr

[cuir in eagar |athraigh foinse]
ABBA, ceann de bhannaí is mó diol riamh.

Tá traidisiún saibhir ag an tSualainn, idir bhailéid tíre na meán-aoiseanna aguspopcheol an lae inniu. Ar na mbannaí nua-aimseartha is mó cáil náABBA,Roxette,Ace of Base,Europe,A-teens,The Cardigans,Robyn,The Hives agusSoundtrack of Our Lives. Giotáraí d'ardchumas is eaYngwie Malmsteen, a bhfuil iomrá idirnáisiúnta air.

Max Martin ar dhuine de na chumadóirí popcheoil is mó. Eisean a chum cuid mhaith de na rianta is mó rath ó na 1990idí i leith, le haghaidh ceoltóirí amhailBritney Spears,Backstreet Boys,N Sync,Kelly Clarkson,Pink agusKaty Perry.

Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse buaite ag an tSualainn seacht n-uaire, sna blianta 1974, 1984, 1991, 1999, 2012, 2015 agus 2023.

Scannánaíocht

[cuir in eagar |athraigh foinse]

Tá cuid mhaith bainte amach ag an tír ó thaobh na scannánaíochta de thar na blianta. Orthu siúd a bhain rath amach i Hollywood na náIngrid Bergman,Greta Garbo andMax von Sydow. Tá scannáin rathúla idirnáisiúnta stiúrtha agIngmar Bergman,Lukas Moodysson agusLasse Hallström.

Eacnamaíocht

[cuir in eagar |athraigh foinse]

Dar lehInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime naNáisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an tSualainn an 6ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 2ú tír is forbartha sanAontas Eorpach, as 28 ceann.[1] IdTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an tSualainn an 9ú tír is sona, as 156 thír.

I Mí na Samhna 2018, bhí rátadífhostaithe na tíre ar 6.2%, an 18ú leibhéal is fearr san Aontas Eorpach.[2]

Tagairtí

[cuir in eagar |athraigh foinse]
  1. "| Human Development Reports".hdr.undp.org.Dáta rochtana: 2019-01-27.
  2. "Unemployment statistics - Statistics Explained".ec.europa.eu.Dáta rochtana: 2019-01-26.
Tíortha iarrthacha


Aisghafa ó "https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=An_tSualainn&oldid=1244250"
Catagóirí:
Catagóirí folaithe:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp