Natai sai koya navanua e toka volekata nawasawasa se na laini e bulia na iyalayala ni vanua kei na wasawasa se duadrano. E vakatau na tai era vakauqeti mai natopoloji ni vanua wavolita, vaka kina na kenavakacacani na qele ena wai, me vaka naua. Na ituvatuva ni qele ni vatu kei na qele e vakatau kina na mataqali baravi e buli. E rauta ni 620,000 na kilomita (390,000 na maile) na tailaini e vuravura.
Tai e vanua bibi ena veika bula vakaitaukei, e dau tiko kina e vuqa na veikabulaivakarau ni bula. Ena qele, era dau vakarurugi kina na veika bula bibi me vaka nasavasavawai sevanua mamaca niestuarine, ka bibi vei ira na iwiliwili ni vuka kei manumanu tale eso ni qele. Ena vanua e taqomaki mai na ua, era dau vakarurugi kina nalolobo masima, naveidogo se naco wasawasa, na veika kece oqo e rawa ni vanua ni susu manumanu vei ira naika,qanivivili, kei na so tale namanumanu ni wai.[1][2] Navatuvatu matasawa e dau kune ena tai vakaraitaki ka vakarautaka na itikotiko vei ira e vuqa manumanu (me vaka namasi,basage,barnacle) kei na veimataqaliconiwaitui.
Ena vakadidike ni wasa vakayago, e dua na baravi sai koya na iwirimadigi rabailevu ka veisautaki vakajioloji ena cakacaka ni yago ni wai ena gauna sa oti kei na gauna oqo, ni baravi e tiko ena bati ni matasawa, ka vakatakarakarataka na vanua ni veiua e tiko kina e dua.[3] Ena baravi katakata e matata qai sega ni levu kina na wai, e dau kune kina naveibuca korala ena maliwa ni titobu ni1–50m (3.3–164.0ft).
Me vaka e dua na ivolatukutuku e vakarautaka naMatabose Vuravura, e rauta 44% ni iwiliwili ni tamata era bula ena loma ni 150 na kilomita (93 na maile) mai na wasawasa me vaka na 2013.[4] Ena vuku ni kena bibi ena bula raraba kei na kena levu na lewenivanua, na baravi e bibi me baleta na veitiki lelevu ni kakana kei na ivakarau ni bula vakailavo ni vuravura raraba, ka ra vakarautaka e vuqa na veiqaravi ni ivakarau ni bula ki na kawatamata. Kena ivakaraitaki, e dau yaco na cakacaka bibi vakatamata ena veikoro lelevu niwaqa. Naqoli ena veitai (veivoli, veivakamarautaki, kei na bula) kei nateitei wai e cakacaka vakailavo lelevu ka vakavuna na cakacaka, bula rawati koya, keiprotein vei ira na lewe levu ni tamata ena veitai. Na veivanua tale eso ena veitai vanua me vakabaravi keiyasawasawasa vanua ni gade era rawata kina na ilavo levu enasaravanua.
Na veitai wasawasa ivakarau ni bula e rawa talega ni taqomaki mai na tubu ni waitui kei nasunami. Ena vuqa na vanua, na veivunikau ni veikau e ivurevure taumada nikau me baleta nawaiwai (e.g.qilaiso) kei na iyaya ni tara vale. Veitai wasawasa ivakarau ni bula me vaka naveidogo keico wasawasa e cecere cake sara na kena rawa ni vakayagataki na kaboni mai na vuqa na veika bula e vuravura, ka me vaka oqo e rawa ni vakayacora e dua na itavi bibi ena dua na gauna lekaleka mai oqo me vukea na kena vakalailaitaki naveisau ni draki ena kena tauri nakaboni daiokisaiti ni tamata ena maliwalala.
Ia, na bibi ni bula vakailavo ni baravi e vakavuna me levu vei ira na veivanua oqo era vakaleqai ena veisau ni draki, ka vakavuna na tubu nidraki ca sara kei tubu ni wasawasa, ka vakakina na veika e semati kina me vaka naveitai vakacaca,masimawai veivakacacani, keiveitai waluvu.[5]Na veika tale eso e baleta na veitai, me vakavakadukadukalitaki ni wasawasa, benu ni wasawasa, veivakatorocaketaki ni veitai, kei na vakarusai ni veitai wasawasa ivakarau ni bula, e vakadredretaka tale na nodra vakayagataka na tamata na tai qai vakarerevaki kina na veitai wasawasa ivakarau ni bula.[5]
.jpg)