Fitinaaji nder saare (Domestic violence (DV)) ko fitinaaji baɗeteeɗi e nder galleeji, ko wayi no dewgal walla jokkondiral.[1] E maanaa ɓurɗo yaajde, tooñannge ina jeyaa heen tooñanngeeji ɗi ngonaa ɓalli e nder ɗeen ɗoon geɗe, ina wiyee tooñannge nder galle. Helmere fitinaaji nder galleeji ina heewi huutoreede ngam firtude fitinaaji gonɗi e nder galleeji, ɗi gooto e yimɓe ɓee waɗata e nder jokkondire gonɗe hakkunde mum en e goɗɗo oo, tawa ina waawi waɗde e nder jokkondire walla hakkunde jom en galleeji walla jom en galleeji ɓooyɗi. E maanaa ɓurɗo yaajde, helmere ndee ina waawi firtude kadi fitinaaji baɗeteeɗi e yimɓe galle mum, ko wayi no sukaaɓe, banndiraaɓe walla jibnaaɓe.
Firooji ɓernde, ɓernde, jawdi, diina, ɓernde e ɓernde hawti e huutoreeɓe. Ɗum waawaa ƴettude e laaɗe laaɗe, koofɗe haa e ɓeydaade e ɓeydagol ɓaleeɓe, hono ɓeydagal, ɓeydagel, ɓeydaare e acidi ngam waɗde saɗtude walla maayde, e hawti e huutoreeɓe kuutorɗe ngam huutoreede, hakkille, kuutorɗe, e hakkille walla jaɓde.[2][3] Kuwgal nder wuro hawti e mayre, ɓernde mayre, mayre mawnde, e mayre dowre, ko'e feere-feere hawti e yimɓe saare ɓe njooɗataaki. Nder hitaande 2015, Ofisa lesdi United Kingdom ɓeydi anndinki huutore nder wuro ngam hawtaade hakkille hakkille.[4]
E nder winndere ndee kala, ko ɓuri heewde e mborosaaji nder galleeji ko rewɓe, rewɓe ina keewi heɓde mborosaaji ɓurɗi bonde.[5][6][7][8] Fedde Adunaare Cellal (W.H.O.) ina hiisi wonde gooto e rewɓe tato fof ina wondi e caɗeele e nder galleeji mum en e won e sahaaji e nder nguurndam mum en.[9] E nder won e leyɗeele, bonanndeeji nder galleeji ina mbaawi yiyeede ko ina wona goonga walla ko ina wona jooni duuɓi 100, haa teeŋti noon e nder geɗe ɗe debbo oo waɗi, walla ɗe tuumaama wonde ko fenaande. Wiɗtooji kollitii wonde ina woodi jokkondire tiiɗɗe, teeŋtuɗe hakkunde tolno ŋakkeende potal rewɓe e worɓe e nder leydi ndii e ŋakkeende potal rewɓe e worɓe e nder galleeji, ɗo leyɗeele ɗe potal rewɓe e worɓe ɓuri famɗude ina keɓa ŋakkeende potal hakkunde rewɓe e worɓe e nder galleeji.[10] Fitinaaji nder galleeji ina njeyaa e bonanndeeji ɓurɗi famɗude e winndere ndee, wonande worɓe e rewɓe.[11][12]
Fitinaaji nder galleeji ina keewi waɗde so tawii ñaawoowo oo ina sikki ina jogii hakke mum, walla ina jaɓee, ina fotnoo wonde, walla ina waawi haaleede. Ina waawi saabaade mbaydi mbaylaandi hakkunde yontaaji e nder sukaaɓe e terɗe galleeji goɗɗi, tawa ina mbaawi sikkude wonde mbaylaandi ndii ina jaɓee walla ina jaɓee. Yimɓe ɗuuɗɓe ɓe anndaa hoore maɓɓe bana yimɓe ɓe ɗon kuuwa bee maɓɓe, ngam ɓe ɗon ɗaɓɓa kuuje maɓɓe bana ko'e maɓɓe ɗe ɓe mbaɗi nder saare ɗe ɓe mbaɗaay.[13] Hakkiilo, hakkiilo, baylitol e hujja dow halleende nder wuro feere feere feere feere diga lesdi haa lesdi. Ɓeydi noon, kaŋŋe nder wuro ɗon waɗa nder nder nder nder sahaaji saɗugo ko'e ɓikkoy[14]