هوگو رافائل چاوز فریاس (اسپانیایی:Hugo Rafael Chávez Frías؛ ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۴ – ۵ مارس ۲۰۱۳) سیاستمدار، انقلابی وافسر نظامی اهل ونزوئلا بود که از سال ۱۹۹۹ تازمان مرگش در سال ۲۰۱۳ریاستجمهوری ونزوئلا را بر عهده داشت.[الف] چاوز همچنین از زمان تأسیس حزب جنبش جمهوری پنجم در سال ۱۹۹۷ تا سال ۲۰۰۷ رهبر آن بود؛ در سال ۲۰۰۷ این حزب با چند حزب دیگر ادغام شد و حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا (PSUV) را تشکیل داد که چاوز تا زمان مرگش رهبری آن را بر عهده داشت.
چاوز در خانوادهای از طبقهٔ متوسط درسابانتا، ایالت باریناس، به دنیا آمد و بهعنوان افسر حرفهای نظامی فعالیت کرد. پس از نارضایتی از نظام سیاسی ونزوئلا مبتنی بر پیمان پونتوفیخو،[۱] در اوایل دههٔ ۱۹۸۰ جنبش انقلابی بولیواری–۲۰۰ (MBR-200) را بنیان نهاد. او در سال ۱۹۹۲ رهبری تلاش ناموفق این جنبش برای کودتای نظامی علیه دولت حزب اقدام دموکراتیک به ریاستجمهوریکارلوس آندرس پرز را بر عهده داشت که بهدلیل آن زندانی شد. دو سال بعد مورد عفو قرار گرفت و حزب جنبش جمهوری پنجم را تأسیس کرد. وی در انتخابات ریاستجمهوری ۱۹۹۸ ونزوئلا با کسب ۵۶٫۲٪ آرا به ریاستجمهوری رسید. او در انتخابات سراسری سال ۲۰۰۰ با ۵۹٫۸٪ آرا و بار دیگر در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۰۶ با ۶۲٫۸٪ آرا دوباره انتخاب شد. پس از پیروزی در چهارمین دورهٔ ریاستجمهوری خود درانتخابات ۲۰۱۲ با ۵۵٫۱٪ آرا،[۲] قرار بود در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳ سوگند یاد کند؛ اما بهدلیلدرمان سرطان، مراسم تحلیف لغو شد[۳] و او در ۵ مارس ۲۰۱۳ در ۵۸ سالگی درگذشت.[۴][۵]
پس از تصویب قانون اساسی ونزوئلا در سال ۱۹۹۹، چاوز تمرکز خود را بر اجرای اصلاحات اجتماعی در چارچوبانقلاب بولیواری گذاشت. دولت او با بهرهگیری از درآمدهای بیسابقهٔ نفتی دههٔ ۲۰۰۰، صنایع کلیدی راملی کرد، شوراهای مشارکتی دموکراتیک موسوم بهشوراهای اشتراکی را ایجاد نمود و برنامههای اجتماعیای با عنوان ماموریتهای بولیواری را برای گسترش دسترسی به غذا، مسکن، بهداشت و آموزش به اجرا گذاشت.[۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱] هرچند این ابتکارها در دورههای قیمت بالای نفت به بهبودهای موقتی در کاهش فقر و رفاه اجتماعی انجامید، اتکای آنها به کنترل دولتی و برنامهریزی متمرکز، با کاهش قیمت نفت ضعفهای ساختاری قابلتوجهی را آشکار کرد.[۱۲][۱۳] سودهای بالای نفت همزمان با آغاز ریاستجمهوری چاوز[۱۴] موجب بهبودهای موقتی در حوزههایی مانند فقر، سوادآموزی، برابری درآمدی و کیفیت زندگی—عمدتاً بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷—شد،[۱۵][۱۴][۱۶] هرچند تغییرات گستردهای در نابرابریهای ساختاری رخ نداد.[۱۷] در ۲ ژوئن ۲۰۱۰، چاوز بهدلیلکمبودها، «جنگ اقتصادی» علیه طبقات بالای ونزوئلا اعلام کرد که بهزعم برخی آغازبحران ونزوئلا بود.[۱۸] تا پایان ریاستجمهوری او در اوایل دههٔ ۲۰۱۰، سیاستهای اقتصادی دولت او در دههٔ قبل — مانند خرج کردن بیش از درآمد دولت (کسری بودجه)[۱۹][۲۰][۲۱] و تعیین دستوری قیمتها[۲۲][۲۳] — دیگر قابل ادامه نبود و باعث شد اقتصاد ونزوئلا دچار مشکل و بیثباتی شود. همزمان، فقر،[۱۴][۲۴] تورم[۲۵] و کمبودها افزایش یافت.
در دوران چاوز، ونزوئلا باپسرفت دموکراتیک روبهرو شد؛ از جمله سرکوب مطبوعات، دستکاری قوانین انتخاباتی و بازداشت و تبعید منتقدان دولت.[۲۶][۲۷][۲۸] استفادهٔ او از قوانین تفویض اختیار[۲۹] که به او اجازه میداد بدون تصویب مجلس قانونگذاری کند و نیز بهرهگیری دولتش از تبلیغات، موضوع مناقشه بود.[۳۰][۳۱][۳۲][۳۳] ریاستجمهوری چاوز شاهد افزایش قابلتوجه نرخ قتل در کشور[۳۴][۳۵] و تداوم فساد در نیروی پلیس و دولت بود.[۳۶][۳۷]
چاوز دومین فرزند از شش فرزند هوگو دِ لوس ریِس چاوز و النا فریاس دِ چاوز بود که در ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۴ در منطقهٔ روستاییسابانتا درایالت باریناس به دنیا آمد. او در ۱۶ سالگی بهارتش ونزوئلا پیوست و توانست به درجهٔسرهنگ دومی برسد.[۴۲]
نام او برای نخستین بار در ۱۹۹۲ بر سر زبانها افتاد؛ هنگامی کهکودتایی نافرجام را بر ضد رهبر وقت،کارلوس آندرس پرز، به انجام رساند. او پیش از افتادن به زندان، در جلوی دوربینهای تلویزیونی گفت که کودتایش «برای حالا» ناموفق بوده است. این سخن او هواداران بسیاری برایش در میان فقیران ونزوئلا پدیدآورد، چرا که مردم فرودست در آن هنگام بر این باور بودند که دولت وقت فاسد است و به آنها توجهی نمیکند.[۴۲]
چاوز پس از به زندان افتادن، همرزمانش را به بر زمین گذاشتن سلاح ترغیب کرد.
من از شما برای وفاداریتان، بهایتان و پایمردیتان تشکر میکنم و در برابر کشور و در برابر همهٔ شما، مسئولیت این حرکت نظامی بولیواری را برعهده میگیرم.[۴۲]
او در سال ۱۹۹۴ توسط رئیسجمهور وقت،رافائل کالدرا مورد عفو قرار گرفت و پس از آن اقدام به راهاندازی کارزاری سیاسی کرد.کارزار سیاسی او باعث شد که چهار سال بعد در سال ۱۹۹۹، بتواند بانوی رقیب خود را شکست دهد و به ریاستجمهوری ونزوئلا برسد.
در همهپرسی خبرساز سال ۲۰۰۷ هوگو چاوز برای افزایش اختیارات خود، پیشنهاد تغییرات گستردهای را در دهها ماده ازقانون اساسی ونزوئلا داده بود. در قانون اساسی جدید محدودیت تصدی مقام ریاستجمهوری که در آن زمان حداکثر دو دورهٔ متوالی تعیین شده بود، برداشته میشد. (با این حال، در سال ۲۰۰۶ وی قانون اساسی را نادیده گرفت و برای بار سوم نامزد انتخابات و دوباره رئیسجمهور شد) از دیگر تغییرات مهم پیشنهادی هوگو چاوز، میتوان به لغو استقلالبانک مرکزی ونزوئلا و قرار گرفتن آن تحت نظر رئیسجمهوری اشاره کرد.[۴۳]
نهایتاً در همهپرسی ۳ دسامبر ۲۰۰۷ میلادی، ۵۱٪ شرکتکنندگان در انتخابات به درخواست وی برای تغییر درقانون اساسی ونزوئلا رأی مخالف دادند.[۴۴]
هوگو چاوز کارش را به عنوان یک رئیسجمهور اصلاحطلب شروع کرد. او مصمم بود به نابرابریها در جامعهٔونزوئلا پایان داده و غذا و خدمات درمانی در اختیار آنان قرار دهد و همچنین کاری کند که صدای مردم در عرصهٔ سیاست شنیده شود؛ با این حال، وی نتوانست راهکاری درازمدّت برای مشکلات اقتصادی ونزوئلا پیاده کند و در دورهٔ زمامداری او فساد دولتی ادامه یافت و جرائم خشونتبار در سطح خیابانها افزایش پیدا کرد. ضدیت او باآمریکا در حدپارانویا بود. البته وی مقادیر زیادی نفت به آمریکا فروخت، آن هم در حالی که به گفتهٔ خودش از این کشور بیزار بود. در نهایت، هوگو چاوز در جستوجوی قدرت فردی، از اصلاحطلبی پیشرو به دیکتاتوری خودکامه تبدیل شد.[۴۵]
در عرصهٔ اقتصادی، هوگو چاوز جملهٔ «مصادره شود.» را به شعار اصلی خود تبدیل کرد و از سال ۲۰۰۷ آن را برای اعلام ملّی کردن کارخانهها، بانکها، هتلها، شرکتهای مخابراتی و انرژی و همچنین پنج میلیون هکتار زمینهای کشاورزی به کار برد. ملّیسازی یکی از ارکان اصلی مدل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بود که او در اوایل دهه ۲۰۰۰ در ونزوئلا ترویج کرد؛ مدلی که به «سوسیالیسم قرن بیست و یکم» مشهور شد.[۴۶] در طول ریاستجمهوری چاوز تقریباً نیمی از شرکتهایی که در سال ۱۹۹۹ در ونزوئلا وجود داشتند، از بین رفتند و این کشور سیاست صنعتیزدایی را در پیش گرفت. طبق آمار کمیسیون اقتصادی آمریکای لاتین سازمان ملل، بین سالهای ۱۹۹۸ و ۲۰۱۱ حجم واردات کالا دو برابر شد، در حالی که صادرات شاهد کاهش یک چهارمی بود. با این حال، میزان فقر در ونزوئلا از ۴۹٫۴٪ در سال ۱۹۹۹ به ۲۷٫۸٪ در سال ۲۰۱۰ و آمار بیسوادان از ۹٫۱٪ در سال ۱۹۹۹ به ۴٫۹٪ در سال ۲۰۱۱ رسید.[۴۷]
هوگو چاوز در دوران ریاستجمهوری خود، سیاست خارجی ونزوئلا را بر اساس دیپلماسی نفتی قرار داد.[۴۸] او در ۲۰۰۷ پیشنهادی ارائه کرد که مطابق با آن برخی از کشورهایآمریکای جنوبی وآمریکای لاتین این امکان را مییافتند که بهای ۴۰ درصد از نفت خریداری شده از ونزوئلا را برای ۲۵ سال، با سود تنها یک درصد عقب بیندازند. منتقدان چاوز او را متهم میکردند که از ثروت نفتی ونزوئلا برای گسترش نفوذ سیاسی خود و دولتکوبا در سراسر منطقه استفاده میکرده است.[۴۹] چاوز میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی ونزوئلا را در کشورهای دیگر آمریکای لاتین سرمایهگذاری یا صرف کمک به بازپرداخت بدهی کشورهایی چونآرژانتین وبرزیل کرد.[۵۰]
در نوامبر سال ۲۰۰۷ میلادی و در اجلاسی درشیلی، او در حضور نخستوزیر وقتاسپانیا،خوزه لوئیز رودریگز ساپاترو و پادشاه اسپانیا، در سخنانیخوزه ماریو ازنار رافاشیست خطاب کرد.[۵۱] علیرغم تذکر زاپاته رو به چاوز، او بر سخنان خود اصرار ورزید که در نهایت پادشاه اسپانیا با گفتن جملهٔ «چرا خفه نمیشی؟» به این سخنان واکنش نشان داد.[۵۲] چاوز اعلام کرد که این جمله را نشنیده است.[۵۳] در سال ۲۰۰۷ هوگو چاوز اعلام کرد که از دولتهای اروپایی و آمریکا خواهد خواست که گروه شورشی چپیفارک درکلمبیا راتروریست قلمداد نکنند. رئیسجمهور کلمبیا در واکنش به این موضوع اعلام کرد که اعضای فارک تروریستهایی هستند که برای براندازی دولتی که به شیوهای دموکراتیک انتخاب شده، با قاچاقکوکائین هزینهٔ عملیات خود را تأمین میکنند، کودکان را به کار میگیرند ومین کار میگذارند.[۵۴]
در طول ریاستجمهوری چاوز در بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴رشد اقتصادی ونزوئلا به ۱٫۲٪ سقوط کرد[۵۵] ولی با افزایش درآمدهای نفتی و پایان اعتصابات در صنعت نفت ونزوئلا رشد اقتصادی افزایش یافت و در سال ۲۰۰۴ به ۱۸٪ رسید.[۵۶] در سال ۲۰۰۷ صادرات نفت و گاز ۹۰٪ صادرات ونزوئلا را تشکیل میداد. در سال ۲۰۰۶ تجارت باایالات متحده آمریکا ۵۳٪ کل تجارت ونزوئلا را تشکیل میداد.[۵۷] میزان تورم در سال ۲۰۰۸، ۳۱٫۴٪ بود.[۵۸] هوگو چاوز در سال ۲۰۰۷ اعلام کرد که ونزوئلا باید ازبانک جهانی خارج شود.[۵۹] پس از ملّی شدن یک پروژه نفتی در ونزوئلا و خروج شرکت آمریکاییاکسون موبیل از این پروژه، این شرکت به وسیلهٔ شکایتهایی در کشورهای انگلیس،هلند و آمریکا موفق به مسدودسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای شرکت نفت دولتی ونزوئلا شد.[۶۰]
در سال ۲۰۰۵ چاوزشبکه تلویزیونی TeleSUR را برای رقابت با شبکهٔ منطقهایسیانان اسپانیولی (CNN en Español) راه اندازی کرد.[۶۱] در سال ۲۰۰۶ چاوز پروانه اجازه پخشامواج رادیویی شبکهٔ تلویزیونی RCTV دومین شبکهٔ تلویزیونی ونزوئلا را به اتهام حمایت از کودتا علیه دولت، تمدید نکرد[۶۲] و یک شبکه تلویزیونی دولتی جایگزین آن شد.[۶۳] دهها هزار تن از مردم ونزوئلا در تظاهراتی این اقدام را محکوم کردند و آن را تلاشی برای خاموش کردن صدای مخالفان دانستند.[۶۴]
همچنین وی تلاش میکرد تا ذهنیت مردم ونزوئلا را با سیاستهای اقتصادیاش هماهنگ کند. به همین دلیل، دستور داده بود که سریالهای عامهپسندسوسیالیستی تولید شوند. او در یک سخنرانی تلویزیونی در این باره مدعی شد: «فیلمهای کاپیتالیستی سم هستند و بچهها را به مصرف مواد مخدر و بزهکاری تشویق میکنند. ما خودمان میتوانیم فیلم بسازیم.»اشپیگل در تفسیر این خبر نوشت که هدف چاوز از ترغیب سریالهای عامهپسند سوسیالیستی رسیدن به الگویی شبیهکوبا است. در کوبا چنین سریالهایی با پیامهای سوسیالیستی از تلویزیون پخش میشود.[۶۵]
به همین دلیل، هوگو چاوز در سال ۲۰۰۶ یک استودیوی فیلمبرداری را در حومهٔکاراکاس افتتاح کرد که کار آن ساختن فیلمهای کوتاه و مستند بود. استودیویی که گفته میشد بسیار هزینهبر بوده و برای مقابله باهالیوود ساخته شده بود! چاوز از زمان به دست گرفتن قدرت، رسانههای مستقل ونزوئلا را به شدّت زیر فشار قرار داد و چندین فرستنده تلویزیونی منتقد خود را نیز تعطیل کرد.[۶۵]
چاوز چند سال با سرطان دست به گریبان بود و سرانجام در ۵ مارس ۲۰۱۳ در ۵۸ سالگی درگذشت.[۶۶] به همین دلیل، مقرر شد تاانتخاباتی زودهنگام در ونزوئلا ۳۰ روز پس از مرگ وی برگزار شود.[۶۷]
↑Smilde, David (14 September 2017). "Crime and Revolution in Venezuela".NACLA Report on the Americas.49 (3): 303–08.doi:10.1080/10714839.2017.1373956.ISSN1071-4839.S2CID158528940.Finally, it is important to realize that the reductions in poverty and inequality during the Chávez years were real, but somewhat superficial. While indicators of income and consumption showed clear progress, the harder-to-change characteristics of structural poverty and inequality, such as the quality of housing, neighborhoods, education, and employment, remained largely unchanged.
↑خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامVenezuela murder-rate quadrupled under Chávez: NGO وارد نشده است. (صفحهٔراهنما را مطالعه کنید.).
Wikipedia contributors, "Hugo Chávez," Wikipedia, The Free Encyclopedia,(نسخه ۸ ژانویه ۲۰۰۶.).
از منابع زیر به صورت دستدوم استفاده شده است:
Universidad Católica Andrés Bello. "Cuadro de Presidentes Venezolanos". Retrieved Internet Archive, 25 Nov 2004. (Spanish)
Munckton, Stuart, "Chavez steps up calls for socialism", 2005-03-13. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۶-۰۴.
Ellner, Steve. "The 'Radical' Thesis on Globalization and the Case of Venezuela's Hugo Chavez" Latin American Perspectives, Vol. 29, No. 6, Globalization and Globalism in Latin America and the Caribbean. (Nov. , 2002), pp. 88–93. Stable URL
McCoy, Jennifer & Trinkunas, Harold (1999). Observation of the 1998 Venezuelan Elections: A Report
_(2).jpg)
