| بخشی ازمجموعه مباحثتشیع دربارهٔ: اسماعیلیه |
|---|
 |
ائمه نزاری و داعیان طیبی |
 درگاهاسلام |
ذؤیب بن موسی وادعی همْدانی (درگذشته ۲۹ آوریل ۱۱۵۱ م. درحوث،یمن) اولین دارنده مقامداعی مطلق در اسلام طیبیاسماعیلی بود. او توسط ملکهاروی صلیحی به این سمت منصوب شد.
ذؤیب در آغاز از اعضایدعوت مذهبیفاطمیانمستعلی دریمن بود و در این کار زیردستِ رئیس دعوتداعی یحیی بن مالک بود. ابن مالک اندکی پیش از مرگش در سال ۱۱۲۶، پس از مشورت با ملکهاروی صلیحی، ذؤیب را به عنوان جانشین خود برگزید.[۱]
در سال ۱۱۳۰، پس از درگذشتامام فاطمیخلیفهالآمر باحکامالله، اسماعیلیه مستعلی به دو شاخه حافظی و طیبی تقسیم شد. گروه اول جانشینی را حقالحافظ لدینالله، پسر عموی الأمر دانستند و گروه دوم فرزند شیرخوار الآمر،طیب ابوالقاسم را جانشین برحق امام شمردند. در یمن، ملکه اروی که تا آن زمان طرفدار فاطمیان بود، طرف طیبیه را گرفت و روابط خود را با دولتقاهره قطع کرد، در حالی که خاندانهای منطقهای همدانیان و زریعیان ادعای الحافظ را به رسمیت شناختند.[۲] ملکه اروی تا زمان مرگش در سال ۱۱۳۸ عملاً ریاستدعوت طیبی جدید را بر عهده داشت و طیبیان او راحجت و برهان زنده امام غایب (ستر) طیب ابوالقاسم میدانستند. ملکه اروی با حمایت ذؤیب وداعیان دیگر، بیشتر سالهای پایانی خود را در سازماندهی فرقه جدید گذراند. مدتی پس از ۱۱۳۲، او ذؤیب را به عنوانداعی مطلق منصوب کرد و بدین ترتیب او را به نمایندگی از امام غایبرئیس دعوت گردانید.[۱] این کار آسان نبود، زیرا دیگر حاکمان یمن اسماعیلیه طیبی را قبول نکردند و پس از مرگ اروی، طیبیها بدون حامی قوی باقی ماندند. با این وجود، دقیقاً به دلیل ایجاد یک سلسله مراتب مستقل، جدا از دولتهای فاطمی و صلیحی،دعوت طیبی نه تنها توانست از هر دو رژیم جان سالم به در ببرد، بلکه در منطقه گسترش یافت.[۳]
در مقامداعی، ذؤیب توانست الخطاب بن حسن بن ابی الحفاظ، رئیس یکی از طوایف قبیله بنی همدان را به دین خود درآورد. الخطاب که جنگجویی ماهر و شاعر و متکلمی برجسته بود، دستیار اصلی ذؤیب و سرمایه مهمی برای صلیحیان و طیبیه شد تا اینکه در سال ۱۱۳۸ به دست برادرزادههایش در اختلاف بر سر ریاست طایفه به قتل رسید[۱] جانشین الخطاب در مقام دسیار داعی (مأذون) یکی دیگر از شیوخهمدانی به نام ابراهیم بن حسین حامدی شد. هنگامی که ذویب در سال ۱۱۵۱ درگذشت، مقامداعی مطلق به ابراهیم رسید.[۱]
ذؤیب بن موسی درحوث یمن به خاک سپرده شدهاست اما محل دقیق قبر او مشخص نیست.