Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Edukira joan
WikipediaEntziklopedia askea
Bilatu

XVII. mendea

Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Wikipedia, Entziklopedia askea

Mendeak:
XVI.a -XVII.a -XVIII.a
Hamarkadak:
1600koa1610koa1620koa1630koa1640koa1650koa1660koa1670koa1680koa1690koa
Kategoriak:
Jaiotakoak -Hildakoak
Mundua 1700. urte inguruan.

XVII. mendea1601ekourtarrilaren 1ean hasi eta1700ekoabenduaren 31n amaitu zen. Mende honen hasieran, gutxi gorabehera, 560 milioi pertsona bizi ziren munduan, eta mendearen amaieran, berriz, 600 milioi[1].

Kontinente guztien arteko konexioa,XVI. mendean hasi zena,merkataritza sare global bat barne, areagotu egin zen mende honetan.Holandarrak potentzia komertzial global bat bezala agertu ziren etaiberiar inperioak bultzatu zituzten.Frantzia eta, gero eta gehiago,Ingalaterra ere munduko merkataritzan sartu ziren.Europarren eragina mundu mailan mugatua izaten jarraitu zuen,Txina etaIndia munduko ekonomiarik handienak baitziren etaOtomandar Inperioak bere posizio indartsuari eusten zion. Beraz, munduko merkataritzaren ezaugarria munduko eskualdeen arteko oreka moderno goiztiarra izan zen[2].

Izotz Aro Txikiaren baldintza klimatiko mugakoekuztak galtzea ekarri zuten, ondorengoseteak etaepidemiak etorri zirelarik. Galera handiak izan zituztengerra ugari ere gertatu zirenez, garaikide askok, baita ondorengo historialariek ere, XVII. mendea krisi mendea izan zela uste izan zuten. Hala ere, krisi fenomenoen intentsitatea asko aldatzen zen eskualde batetik bestera eta denboran zehar. Botere politikoaren gatazkak antagonismo konfesional eta erlijiosoek gogor kargatzen zituzten, eta are gehiago handitu ziren[3]. Horietatik,Hogeita Hamar Urteko Gerra,Erdialdeko Europako zati handiak suntsitu zituena eta biztanleria nabarmen murriztu zuena, gatazkarik bortitzenetako bat izan zen. Barne gatazka politikoak, askotan muga konfesionaletan zehar, biktima ugari izan ziren Ingalaterran,Polonian eta Frantzian. Inperio askotan,erregeek, botere politikoa gero eta gehiago zentralizatu eta burokratizatu nahi zutenak,estamentuen aurka borrokatu zuten. Borroka honek oso emaitza ezberdinak izan zituen eskualde ezberdinetan. Frantzia Europakoabsolutismo eredu bihurtu zen bitartean, Ingalaterranparlamentuak botere handia lortu zuen erregeengandik.

Viena konkistatzeko bere ahaleginean porrot egin ondoren, Otomandar Inperioa gero eta gehiago ahuldu zen,AustriakoHabsburgotarrakBalkanetan hedatzen hasi ziren bitartean, bere inperioa etnia anitzeko estatu bihurtu zen.Errusiak eta IndiakoMogol Inperioak euren inperioen hedapena jarraitu zuten aurreko mendean hasitako bidetik.Txinak ere bere hedapen prozesua hasi zuen, aurretikMantxuriakoQing dinastiak boterea hartu zuenean asaldatze prozesu bat izan ondoren, gerraren biktima ugari eta gainbehera ekonomikoa eragin zituena. Aldez aurretik bateratutakoJaponia lurraldekakostatus quora mugatu zen, eta neurri handi batean atzerriarekiko harremanak murriztu zituen.

Karibeko etaLatinoamerikako plantazioen eskulanaren eskaria gero etaesklabo afrikar gehiagok bete zuten. Holandarrek eureninperio koloniala hedatu zutenean, berezikiAsiako hego-ekialdean, Ingalaterra eta FrantziaIpar Amerika kolonizatzen hasi ziren.

Europa

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Ikus, gainera: «XVII. mendeko krisia»

1618 eta1648 arteanHogeita Hamar Urteko Gerrak kontinente zaharra astindu zuen.Westfaliako Bakearekin amaitu zen, eta ondorioakHabsburgotarren gailentasunaren amaiera etaBorboi leinuarenaren hasiera etaSuediar Inperioaren hastapenak etaGermaniako Erromatar Inperio Santuaren deszentralizazioa izan ziren.

Afrika

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Esklabotza Afrikan mende honetan modu bortitzean garatu zen, Ameriketara batik bat bidalitako milaka gizon eta emakumerekin, europar inperioen eskutik. Bien bitartean, kontinentea banatu zuten britainiar eta frantziarren artean nagusiki, baita portugaldar, espainiar, herbeheretar, alemaniar eta italiarrek ere.

Asia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Mogol Inperioak, aurreko mendean gailurra jo eta gero, zabaldu egin zen kanpotik etorritakojesuitei etaBritainiar Inperioari. Garaia honetakoak dira, besteak beste, [Taj Majal]] etaGotorleku Gorria eraikin enblematikoak.

Txinan, bestela,1644an abiatu zenQing dinastia,Mantxuriatik etorritakoak.Japonian,1639an apurtu zituzten harremanak misiolari eta ia atzerritar guztiekin.

Amerika

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Frantziar Inperio Koloniala lehendabiziko kokalekuak ezarri zituenEskozia Berria etaQuebec aldean.1663an,Frantzia Berria lurraldea euren menpe gelditu zen.Britainiar Inperioa, bestela,Virginiako kostaldetik hasita,Hamahiru Koloniak garatu zituen, gaur egungo Ameriketako Estatu Batuetako ekialdean.Herbeheretar Inperioa etaSuediakoa ereIpar Amerikan hedatu ziren mende honetan.

Bitartean,Espainiar Inperioa bere momenturik gorenean zegoen,Hego Amerika (Peruko Erregeorderria) etaErtamerika (Guatemalako kapitaintza nagusia) ia guztia euren menpean egonda, baita gaurko AEBetako mendebaldea eta hegoaldea ere (Espainia Berriko Erregeorderria).Portugaldar Inperioa, bestela,Brasil aldean hedatuta zegoen.

Erreferentziak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
  1. Weigl, Andreas.. (2012). Bevölkerungsgeschichte Europas : von den Anfängen bis in die Gegenwart. Böhlau Verlag ISBN978-3-8252-3756-1. PMC813375143. (kontsulta data: 2020-06-07).
  2. Kleinschmidt, Christian, 1961-. Wirtschaftsgeschichte der Neuzeit : die Weltwirtschaft, 1500-1850. (Originalausgabe. argitaraldia) ISBN978-3-406-70801-5. PMC1154412130. (kontsulta data: 2020-06-07).
  3. Die Welt im 17. Jahrhundert. Mandelbaum-Verl 2008 ISBN978-3-85476-267-6. PMC552605389. (kontsulta data: 2020-06-07).

Kanpo estekak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Autoritate kontrola

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=XVII._mendea&oldid=9189581"(e)tik eskuratuta
Kategoria:
Ezkutuko kategoriak:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp