Zatiketa horren ondorioa izan zenVietnamgo Gerra,1958tik1975era iraun zuena.1976an, Ipar Vietnamek Hego Vietnam menderatzea lortu zuen, AEBetako soldaduak kanporatu zituzten eta Vietnameko Errepublika Sozialista sortu zen.1990eko hamarkadaren amaieran, AEBekin zuen gatazka leunduz joan zen, eta negoziazio politikoak hasi ziren. Hizkuntza ofizialavietnamera da, eta dirua,đồnga.
VietnamIndotxinako ekialdean dago, ipar latitudeko 8° eta 24° artean, eta ekialdeko longitudeko 102° and 110° artean. S luze baten itxura du, zabala iparraldean (600 kilometro) eta hegoaldean (400 kilometro) eta estua erdialdean (50 kilometro Quang Binh probintzian). Ipar eta hego muturren arteko distantzia 1.650 kilometro da. Guztira 331.231 kilometro koadroko azalera du.
Lau alderdi nagusi bereiz daitezke Vietnamgo lurraldean:[4]
Barnealdeko mendiguneak.
Hoang Lien Son ipar-mendebaldean, Txinako mugan; bertan dagoFansipan, herrialdeko tontorrik garaiena (3.134 metro).
Annamgo mendikatea (Dãy Trường Sơn) erdialdean, Laosko mugan (mendilerroa Kanbodiako ipar-ekialdean ere barneratzen da). TxinakoYunnan-Guizhou goi-ordokiaren jarraipena da, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera hedatzen dena. 2.000 metrotik gorako gailur asko daude, eta baso tropikal trinkoak estalirik dago.
Tay Nguyen hegoaldeko erdian.Basaltozko bostgoi-ordokik osatzen dute, mendi malkartsuekin tartekaturik, 51.000 kilometro koadroko eremuan. Gailurrik gorenak, 2.000 metro ingurukoak,Lam Vien goi-ordokian daude.
Ibai Gorriaren (Sông Hồng)delta ipar-ekialdean. 3.000 kilometro koadro inguru hartzen dituTonkingo golkoaren aurrean. Batzuetan ibaiak, bat-batean, gainezka egiten du, eta lursail handiak urperatzen ditu. Deltako lurra nekazaritzan erabiltzen da, eta ibaia ureztapenerako eta garraiorako.
Mekongen delta hegoaldean. 40.000 kilometro koadroko delta erraldoia eta laua da,Mekong ibaiaren bokalean. Mundukoarroz-eremurik handienetakoa da (10.000 kilometro koadro inguru). Urtean behin gainezkaldi luzea izaten du, eta lohi-geruza berriez estaltzen eta zabaltzen da.
Itsasertzeko lautada estua ekialdean, Ibai Gorriaren deltaren hegoaldetik Mekongen deltaraino. Lur aberatsak dira, oro har, eta arroza lantzen da.
Klima tropikal hezea da, oro har. Udan 38 °C-tik gora egin dezake lurralde osoan. Negua epela da hegoaldean (25 °C) eta hotzagoa iparraldean (15 °C). Urtean 1.500 mm euri inguru izaten da Ibai Gorriaren deltan, eta hiru aldiz gehiago erdialdeko mendietan. Euri gehiena udakomontzoiak ekarria da, maiatzetik urrira. Noizean behin, Hego Txinako itsasoko haize-erauntsiak jotzen du.
Hosto iraunkorreko oihan tropikalak eta hosto erorkorreko basoak lurraldearen bi bosten hartzen dituzte. Banbua ere oso zabaldua dago, bai zuhaiztien artean, bai ibai ertzeetan ere. Kostaldean, ur gaziko landaredia hazten da. Goi-lautadak sabanako belardiek eta zuhaixkek estaltzen dituzte.
Arkeologia-aurkikuntzen arabera, Vietnamgo herriaNeolitoan moldatu zenIbai Gorriaren deltan, bertan finkaturik zegoenmelanesiar edo indonesiar tankerako biztanleria eta iparretik iritsitakomongoliar jatorriko jendea elkartu ondoren. Brontzea Dong Son deituriko zibilizazioan azaldu zen, K.a. 1000 aldean.K.a. III. mendean,Âu Lạc erresuma eratu zen, etaK.a. 208an Zhao Tuo txinatar jeneralakNam Viet erreinua sortu zuen.
K. a. 111n, Nam Viet osoaTxinako probintzia bihurtu zen, eta hala iraun zuen mila urte inguru. Hegoaldean,Annamen etaKotxintxinan, hinduen zibilizazioaren eragin nabarmena zuenChampa erresuma sortu zen. Txinak, bere administrazioa ezartzearekin, herrialdea egituratu zuen, bertako gizartea txinatartu zen eta goi-klaseakkonfuzianismora bihurtu ziren. Txinaren aurkako matxinadak izan baziren ere (Trung ahizpak, K.o. 39-43;, Ly Bon, 541-602)939 arte ez zuen Nam Vietek askatasuna lortu.
X. mendearen erdialdetik aitzina, bertako zenbait familiak gobernatu zutenDai Viet herrialdea: Dinh (968-980), Le (980–1009),Ly dinastia (1010-1225). Ly dinastiarekin estatua garatu zen, eremua hedatu zenChampa lurraldeak hartuta, hiriburua egungoHanoin kokatu zuten etakhmerren erasoak geldiarazi zituzten. Tran dinastiak (1225-1413)mongolen erasoei aurre egin zien, etaHue aldea beretu zuen1306an.1400ean, Ho Quy Ly aginpideaz jabetu zen, etaTxina, Tran familiari tronua itzultzeko aitzakian, herrialdeaz jabetu zen berriro1407an.Le Loi txinatarren aurka matxinatu zen1427an eta, herrialdetik egotzi ondoren,Lê dinastia berria sortu zuen.Le Thanh Tonek (1460-1497) Champa menderatu zuen, eta erdialdekoMekongeraino iritsi zen.1527an Mac Dang Dung gudarostearen buruzagiak aginpidea eskuratu zuenetik, egonkortasuna galdu zen herrialdean.
1592an, Trinh familiak Hanoi hartu zuen, etalêtarrak berrezarri zituen tronuan benetako aginpidea beren eskuetara iragan zenean. Hegoaldean, ordea,Nguyen familia indartsuak aurre egin zien. Herrialdea zatitu egin zen, etaTonkin etaAnnam erresumen arteko gatazka1627tik1802ra luzatu zen. Aldi hartan hasi ziren mendebaldeko herrialdeak bertako arazoetan esku hartzen: portugaldarrek, lehenik, nguyendarrei lagundu zieten; gero, herbeheretarrek eta britainiarrek merkataritzarako guneak ezarri zituzten bertan, eta frantsesak, azkenik, nguyendarren alde aritu ziren.
1802an,Nguyen Anhen gudarosteak Hanoi hartu zuen, eta erreinua berriro batu zuen bere agintaritzapean. Bi urte geroago, Nguyen Ahn enperadoreak (1802-1820), Gia Long izena harturik, Vietnam deitu zion bere erreinuari etaHue aukeratu zuen hiriburutzat; errege absolutu gisa gobernatu zuen; administrazioa zentralizatu zuen, eta herri lan handiei ekin zien: errepideak, ubideak, dikeak, portuak, gotorlekuak.Ming Mang (1820-1841) haren ondorengoakKanbodia protektoratutzat hartu zuen1834an, eta kristauek lagunduriko Saigongo matxinada zapaldu zuen (1833-1835). Ondoko enperadoreak,Thieu Tri (1841-1847) etaTu Duc (1847-1883), administratzaile nabarmenak izan ziren, bainaFrantziaren presio gero eta handiagoa jasan behar izan zuten.
Bertako kristauen eta mendebaldeko misiolarien jazarpena aitzakia harturik,Napoleon III.ak Vietnam mendean hartzea erabaki zuen.1859an, frantsesekSaigon hartu zuten.1862ko itunaren ondorioz, FrantziaKotxintxinaz jabetu zen, eta1873an Hanoin sartu ziren.1883an,Annamen etaTonkinen Frantziaren mendeko protektoratu ezartzen zuen ituna onartu behar izan zuen enperadoreak. Txina gatazkan sartu zen frantsesen aurka, baina1885ean Vietnam osoaren gaineko aginpidea aitortu zion Frantziari.1887an, frantses gobernadore nagusi baten mendean zegoenIndotxinako Batasuna sortu zuten frantsesek, Kotxintxina, Annam, Tonkin,Kanbodia etaLaos barne zirela.
Frantziak administrazioa erreformatu zuen, letratu tradizionalen ordez, bere aldeko jendea ezarriz, eta hezkuntza-sistema aldatu zuen.1905etik aurrera, europar hezierako burges-giroetan,kolonialismo-egoera aldatzea helburu zuten zenbait talde sortu ziren. Gero, beste erakunde erradikalago batzuk agertu ziren:Nguyen Thai Hocek1927an Việt Nam Quốc Dân Đảng ("Vietnamgo Alderdi Nazionala") eratu zuen TxinakoKuomintangen eredura, eta1930ean Indotxinako Alderdi Komunista sortu zen,Ho Chi Minh buruzagi nagusi zuela. Bi alderdiok herriaren matxinada prestatu zuten1930ean baina, arrakastarik ez izanik, ondoko errepresio gogorra jasan behar izan zuten. Iraultzaileen aurka, frantsesek erreformabideak sustatu zituzten:1932an, Frantzian ikasia zenBảo Đại enperadoreak bere karguaz jabetu zen, etaNgô Đình Diệm gaztea izendatu zuen ministro. Administrazioa berritzen saiatu ziren arren, ez zuten emaitza nabarmenik lortu.
Bigarren Mundu Gerran,1940an zehazki,Japoniak okupatu zuen, baina Frantziaren nagusitasuna errespetatuz. Izan ere, garai hartanVichyko gobernuaren mende zegoen Vietnam; Japonia bezala,Hitlerren aliatua zen beraz. Gerra amaiera aldera, ordea, Japoniaren eta Frantziaren arteko harremanak gaiztotu egin ziren, Frantzia aliatuen aldera mugitzen zela iruditu baizitzaion Japoniari. Horregatik, Japoniak frantziarrak kanporatzeko ahalegina egin zuen.
Bigarren Mundu Gerran japoniarrak Frantziar Indotxinan sartu zirenean, Indotxinako alderdi komunistaren buruzagiHo Chi MinhekViet Minh alderdia sortu zuen, kanpoko gudarosteei aurre egiteko eta independenzia lortzeko. Gerra bukatu ondoren, Viet Minhek aginpidea hartu eta Vietnamgo Errepublika sortu zuen. Frantziak, ordea, ez zuen bere inperio koloniala galdu nahi etaFrantziar Batasuna (frantsesez:L’Union française) eratu zuen, horrela beste izen batez koloniak atxikitzeko. Frantziako gobernuak Indotxinari erresuma independente modura eutsi nahi zion, baina Frantziar Batasunaren barruan.[5]
1948an, frantses armada Indotxinara itzuli zen,Hai Phong hiria bonbardatu ondoren. Viet Minhen barruan komunistak, burgesak eta abertzaleak elkartu ziren Frantziaren kontra, fronte indartsu eta batuan. Viet Minhgo armadak,Võ Nguyên Giáp jeneralak zuzenduta, Cao Bangeko gudua irabazi zuen1950ean, baina gero frantsesek kontraeraso batez lurralde osoa menderatu zuten berriro. Azkenean, Giáp jeneralak frantsesakDiên Biên Phun inguratu zituen eta1954an Frantziako gudarostea errenditu egin zen. Genevako bake itunean, Indotxina bi estatutan banaturik geratu zen:Ipar Vietnam etaHego Vietnam.[5] Hala ere, Genevako Ituneko erabakiek Vietnamgo batasuna aurreikusten zuten.
1955eko urrian,Estatu Batuen laguntza zuela,Ngô Đình DiệmekBảo Đại enperadorea eraitsi eta errepublika aldarrikatu zuenHego Vietnamen, Genevako erabakiei uko egiten zien bitartean. Horrenbestez, su-etenaren ondoren hegoaldean zirenViet Minheko kideek errepresio gogorra jasan zuten, hala demokratek nola liberalek erbesterako bidea hartu behar izan zuten.1957an, azkeneko oste frantsesek alde egin zuten Indotxinatik, Estatu Batuek laguntza militarrerako ordezkaritza bertan finkatu ondoren.1960ko urtarrilean lehen gudu irekiak gertatu ziren eta, urte berean, gobernuaren aurkako borroka gidatu behar zuenHego Vietnamgo Askapenerako Nazio Frontea (FNL) sortu zen, komunistek eta joera ezberdineko beste zenbait alderdi politikok bultzatua.
Estatu Batuetako B-66 bat eta lau F-105 Ipar Vietnam bonbardatzen,1966an.
1960an, Estatu Batuen esku-hartze zuzena hasi zen, eta1961eanKennedyren administrazioak aholkulari militarren kopurua handitu zuen. Hala eta guztiz,1963an Ngô Đình Diệmen gudarostea lehen aldiz garaitua izan zen; gobernuak budisten kontrako zapalkuntza bideratu zuen, eta 1963ko maiatzean haietako batzuen jendaurreko suizidioak mundu osoaren jakin-mina erakarri zuen. Estatu Batuek Diệm familia bertan behera utzirik, militarrek hartu zuten aginpidea.
Johnsonen agintaldian (1965-1968),William Westmoreland jenerala Vietnamgo amerikar armadaren buru zela, estatubatuarren esku-hartze zuzena indartu zen: 275.000 soldadu1966an, 550.000 1968an. Estatu BatuekVietnamgo Errepublika Demokratikoa bonbardatu zuten,napalma eta landaredia hondatzen duten produktuak erabiliz, aldi berean beren tropek operazio handitan parte hartzen zutela.Vietnamgo Errepublikak, 1965etikNguyên Van Thieu etaNguyên Cao Kỳ jeneralak agintari nagusiak zirela, 1.500.000 gizonez osaturiko gudarostea eta polizia zituen. Guztiarekin ere,FNL indartsu ageri zen landa-eremuetan, eta 1966an hegoalde osoaren hiru laurdenetan bere administrazioa ezarri zuen.
FNLren barnean, bi tropa-mota bereizten ziren: herri-milizia, tokian tokiko gerrilla-ekintzak egiten zituena, eta tropa erregularrak, higikortasun handikoak eta etsaiari oste handitan erasotzeko gai zirenak. FNLren esku zeuden lurraldeen aurkako bonbardaketa etengabeek biztanleak bertatik alde egitea eta kontrolaturiko hirietara biltzea zuten helburu, baina ondorio latzak ekarri zituzten: nekazaritza-guneak hondaturik eta abandonaturik geratu ziren, eta hirietara gehiegizko jendetza bildu zen denbora laburrean. Gizartea guztiz desegituratua geratu zen. Vietnamgo Errepublikaren ekonomia guztiz Estatu Batuen mende geratu zen.
1968ko urtarriletik martxora, FNLkTet erasoaldia jo zuen: gerrillari-talde handiak erabiliz, 34 probintzia-hiriburuz eta garrantzi txikiagoko beste hainbat hiriz jabetu zen denbora batez. Estatu Batuek, beren estrategiaren porrotaz oharturik, iparraldeko bonbardaketak geldiarazi zituzten 1968ko martxoak 31n. Hanoik bake-negoziazioak hastea proposatu zuen, eta Johnsonen administrazioak elkarrizketak hastea onartu zuen: Parisko bake konferentzia, 1968ko maiatzean hasi zena.
1965etik aurrera, Estatu Batuetan geroz eta jende gehiagok azaltzen zuen gerraren aurkako iritzia, batez ere ikasleen artean. 1968an,Richard Nixon presidente hautatua izan ondoren, Estatu Batuetako agintari berriek vietnamdartzea deitu estrategia berria abiatu zuten: beren tropak gutxitzen hasi ziren arian-arian eta, aldi berean, Saigongo erregimenari erabateko laguntza ekonomikoa zein militarra ematen zioten. FNLk 1969ko ekainean Behin-behineko Gobernu Iraultzailea sortu zuen.1969ko abuztuan, Washington eta Hanoi isilpeko negoziaketan hasi ziren Parisen,Henry Kissinger etaLê Ðức Thọ ordezkari nagusiak zirela.
Aldi berean, ordea, Estatu Batuek bere aire-indar guztia erabili zuten oinezko tropen murrizketa orekatzearren eta Ho Chi Minh bidea deitua (iparraldetik hegoalderako laguntza bideratzen zuena) hondatzearren. Xede horretan,CIAkKanbodian sustaturiko estatu-kolpeakNorodom Sihanouk neutralista eraitsi zuen1970eko martxoan eta, ondoren, hegoaldeko gudarostea amerikarrekin batera sartu zen herrialde hartan; antzeko ekintza egin zutenLaosen1971ko martxoan. Ahalegin horiek guztiek ez zuten inolako garaipen garbirik ekarri; aitzitik, etsai guztien batasuna ekarri zuen (Ipar Vietnam, FLN,Pathet Lao, Kanbodiako gerrilla). Borrokatokiak ugaldu ziren, eta herri-armada zenbait lurralde estrategikoz nagusitu zen: Mekong haraneko goi-eskualdeak, Kanbodiako iparraldea, etab. 1971ko ekaina-uztaileko negoziaketan, Estatu Batuek uko egin zioten Hanoik eta Behin-behineko Gobernu Iraultzaileak aurkezturiko bake-planari, Nguyên Van Thieuren dimisioa eta nazio-akordiorako gobernua eskatzen baitzituzten.
1972ko martxoaren 30ean, FLNren indarrek eta Vietnamgo Errepublika Demokratikoko gudarosteek erasoa jo zuten;Quang Tri probintziaz jabetu ziren, etaSaigondik 100 kilometrora hurbildu. Erantzun gisa, Iparraldeak gerra-hasieratik izandako bonbardaketarik gogorrenak eta hilgarrienak jasan zituen (Hanoi,Hai Phong). Halaber, Estatu Batuekminak jarri zituen iparraldeko portuetan, eta erabateko blokeoa ezarri zuen.
Zigor horiek gorabehera, FNLri irabazteko ezintasuna gero eta garbiago ageri zen Estatu Batuentzat eta1973ko urtarrilaren 15ean bonbarbaketak gelditu zituzten. Handik egun gutxira, urtarrilaren 27an, bake-ituna sinatu zuten. Estatu Batuek bi administrazioen existentzia onartzen zuten Hegoaldeko Vietnamen eta, nazio-akordiorako batzordea eratu aurretik, su-etenaren beharra aitortzen zuten.
Guztiarekin ere, Van Thieuren gudarosteak, Estatu Batuek bultzaturik, ahaleginak egin zituen Behin-behineko Gobernu Iraultzailearen mendeko eskualdeak eskuratzearren; baina, haien kontraerasoak beharturik,1975eko martxoan Thieuren gudarostea erdialdeko goi-lautadetatik erretiratu zen, Saigonen inguruko defentsa-perimetroa finkatzeko. Hala ere, Behin-behineko Gobernu Iraultzailearen etengabeko garaipenek etsaien desmoralizazioa eragin zuten eta, apirilaren 30ean, haien eta Vietnamgo Errepublika Demokratikoaren gudarosteak Saigonen sartu ziren.
1976ko uztailean, iparraldeak eta hegoaldeak Vietnamgo Errepublika Sozialista eratu zuten, etaTôn Đức Thắng lehen presidentea izan zen. Nazio askok estatu berria berehala ezagutu zuten. Zeregina, ordea, handia zen: oinarri ezberdineko bi sistema ekonomiko adostu behar zen, baita gerraren ondorioei aurre egin ere: Saigonen 500.000 pertsona lanik gabe zeuden, eta laborantza bonbardaketek desegindako lurretara itzuli behar zuten; estatubatuarrak erretiratu ondoren, 300.000 prostituta geratu ziren, eta droga gogorren mendekotasunak jotako 20.000 lagun inguru.
Gerra zela kausa, milioi inguru pertsonak ihes egin zuen, aurreko erregimenarekin zerikusia zutenen etaerdi-mailako klasekoen artean. Auzo-herriekiko harremanei zegokienez,1978ko abenduan,SESBaren eta Txinaren arteko etsaigoaren ondorioz, Vietnamgo gudarosteak Kanbodiari eraso zion eta, Txinaren laguntza zuenKhmer Gorrien gobernuaren ordez, beren aldeko gobernua ezarri zuen aginpidean. Horren ondorioz,1979ko otsailaren 17an Txinak eraso egin zion.1989ko irailean, Vietnamek tropa guztiak Kanbodiatik atera zituen, eta1990ean ituna izenpetu zuen Txinarekin. gatazkari amaia emateko.
1992an konstituzio berria onartu zen. Lege-nagusi hark aukera ematen zuen hauteskundeetan hautagai independenteak aurkezteko. Hala eta guztiz ere, urte hartako hauteskundeetara aurkeztu ziren hautagaien % 90 Alderdi Komunistako kide ziren. Urte hartan bertan, Estatu Batuetako senatari-batzorde batek Vietnam bisitatu zuen 2.000 gerra-presoei buruz hitz egiteko. Pribatizazio-neurriek eta atzerriko inbertsioen liberalizazioakBPGa % 8,3 igotzea ekarri zuen. Garai hartan, Vietnamgo kanpo-ekonomia bi gairen mende zegoen:arroza eta, maila apalagoan,petrolioa. Arrozaren ekoizpenaren igoerak onurak ekarri zizkion batez ere hegoaldeari eta, aldi berean, nabarmendu egiten zituen Vietnam hegoaldearen eta iparraldearen arteko desberdintasunak.
1993an, langabezia % 30era iritsi zen eta kontrabandoa gorantz joan. AEBen boikota leuntzen hasi zen,Senatuko batzorde batek Vietnamen ez zela preso estatubatuarrik azaldu zuenean.1994ko otsailean, 19 urte igaro ondoren,Bill Clintonek merkataritza-blokeoaren amaiera iragarri zuen. Alderdi Komunistak gogor egiten zion kontra politikaren eta ekonomiaren liberalizazioari. Vietnam eta Estatu Batuen arteko harreman diplomatikoak1995ean hasi ziren: harreman haien ondoren, askok uste zuten estatubatuar enpresak berehala joango zirela Vietnamera inbertsioak egitera, baina ez zen horrenbestekoa izan, vietnamdar ekonomia noiz liberalizatzen zen zain baitzeuden.
1997an, Asiako diru-krisia iritsi zen herrialdera. Urte hartako bozetan,Trần Đức Lương hautatu zuten presidente, etaPhan Văn Khải lehen ministro.1998an, lehorteak 7.000 kafe-sail hondatu zituen, eta beste 40.000 galtzeko zorian utzi.1999an, uholdeek kalte latzak eragin zituzten ekonomian. Ustelkeria gero eta gehiago zabaldu zen eta, 1998an, arazo nazionaltzat aitortu zuten agintariek; hiru funtzionario hil zituen gobernuak, ustelkeria egotzita, eta hainbat ministro eta goi-mailako kargu dimisioa ematera behartu zituzten.
2000n eta2001ean, hainbat hitzarmen sinatu ziren Vietnamen eta AEBen artean.2002an, ehunka pertsona eta erakunde epaitu zituzten bankuetan iruzurra egiteagatik. Uztailean, Trần Đức Lương berriz aukeratu zuten presidente eta Phan Văn Khải, berriz, lehen ministro.2004an,hegazti gripearen pandemia izan zen herrialdean, baina urte hartan bertan indargabetu zuten gaixotasuna.2005ean, gerra bukatu izanaren 30. urteurrena ospatu zuten. Phan Văn Khải lehen ministroa aurrenekoz joan zen Estatu Batuetara bisita ofizialean.2006an, legebiltzarrak ikerketa sakon bat egin zuen hainbat ministeriotako ustelkeria argitzeko, eta, azkenean, lehen ministroak eta goi-mailako beste kargudun batzuek dimisioa eman behar izan zuten.2007an,Nguyễn Tấn Dũng lehen ministro berriak gobernua eraberritu zuen.
Vietnamalderdi bakarrekoerrepublikamarxista-leninistaunitarioa da. Vietnamgo Alderdi Komunistak (lehenagoVietnamgo Lanaren Alderdia) kontrolatutako sistema baten bidez gobernatzen da. Presidentea da estuburua, eta lehen ministroa gobernuburua.[3] Gobernua, teorian, alderdi komunistatik independentea den arren, alderdiak hartzen ditu erabakirik garrantzitsuenak. Legebiltzarrak ganbera bakarra du, Vietnamgo Biltzar NazionalaQuốc hội Việt Nam, 500 kidez osaturik dagoena.[3]
Vietnam 59 probintziatan (vietnameraz:Tỉnh) eta probintzia-mailako 5 udalerritan (vietnameraz:thành phố trực thuộc trung ương) banaturik dago; probintziak barrutietan eta udalerrietan azpibanaturik daude. Vietnamgo gobernuak zortzi eskualdetan batzen ditu probintziak:
Vietnamek 96,2 milioi biztanle zituen2019an.[2] Adinari dagokionez, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak, % 22,6; 15-24 urte bitartekoak, % 15,2; 25-54 urte bitartekoak, % 45,7; 55-64 urte bitartekoak, % 9,5; eta 65 urtetik gorakoak, % 6,9. Bizi itxaropena 75,5 urtekoa da: 72,9 urtekoa gizonezkoena eta 78,4 urtekoa emakumezkoena (2020ko zenbatespenak).[3]
Biztanleriaren dentsitatea 290 bizanle/km2 bada ere, alde handiak daude eskualde batetik bestera:Ibai Gorriaren deltan bizi da biztanleen % 27, lurraldearen % 8 besterik ez izan arren (1.000 biztanle/km2);Mekongen deltan, berriz, biztanleen % 35 lurraldearen % 19an (445 biztanle/km2). Erdialdeko kostaldeko lautadetan biztanleriaren dentsitate handia da; mendiguneetan, aldiz, oso jende gutxi bizi da.
Bi gerren ondorioz, biztanleen lekualdatze handia izan zen herrialdean bertan: iparraldekokatolikoak hegoaldera, hegoaldeko iheslariak iparralderantz, herrietako biztanleak hirietara hegoaldean, eta alderantziz iparraldean.1975eko batasunaren ondoren, jende asko ekonomiaren gune berrietara joan zen. Atzerrira ere iheslari asko joan ziren (1,3 milioi 1975-1989 bitartean),Estatu Batuetara,Kanadara,Australiara etaFrantziara gehienak. Horiez gain, 270.000 langile inguruEkialdeko Europako herrialde sozialistetara joan ziren, baina gehienak etxera itzuli ziren1990eko hamarkadaren hasieran.[3]
Etnia anitzeko herrialdea da. Gobernuak 54 talde etniko ezberdin onartzen ditu, zortzi familia linguistikotatik eratorriak (Viet-Muong, Tay-Thai, Mon-Khmer, Mong-Dao, Ka-Belt, Nam duc, Han eta Tang). Banaketari dagokionez:vietnamdarrak, edo kinh, dira gehienak, % 85,3. Tay-ak, % 1,9 dira; thai-ak, % 1,9; muong-ak, % 1,5;khmer-ak, % 1,4; nung-ak, % 1,1; besteak, % 5,2.[3] Eskualde menditsu eta landatarretan biltzen dira gutxiengo etnikoak, baina herrialde osoan zehar ere sakabanatu dira, gerraren eta migrazioaren ondorioz. Komunitate eta herrixka askotan elkarrekin bizi dira 3-4 talde etniko desberdin.[6]
Ekonomia kolonialaren ondoren, bi erregimen izan ziren,komunista iparraldean etakapitalista hegoaldean. Iparraldean, nekazaritzaren erreforma ahularen ondoren,1975. urteaz geroztiko kolektibizazio-programak (kooperatibak) ez zuen nekazaritza-ekoizpena hazterik lortu.1979tik aurrera, ordea, familiara mugatutako ustiakuntza-sistema hartu zuten.1988 eta1989an izan zirenliberalizazioekin bizkortu egin zen kolektibizazioak amaitzeko prozesua.1993ko ondasunen gaineko lege berriaren bidez, indartu egin zen nekazariek lurra erabiltzeko eskubidea.Arroz-ekoizpena bikoiztu egin zen1980tik1996ra. Industriak izan zuen bilakaera nekazaritzaren oso antzekoa izan zen. 1979ko lehenengo liberalizazioa1987an berretsi zen, atzerriko inbertsioak indartzen zituen lege baten bidez. 1990-1996 urteen bitartean, Vietnamgo ekonomiak % 8-9,5 bitarteko urteko hazkundea izan zuen. Baina 1997ko Asiako krisiak geldiarazi egin zuen hazkunde hori.
Nekazaritza da herrialdeko ekonomiaren oinarria:barne produktu gordinaren % 15,3 hartzen zuen 2017an, eta langileen % 40,3.[3]Mekongen deltan ekoizpenaren % 38 lantzen da, etaIbai Gorriaren deltan, berriz, % 18. Delta-inguruetako lurraren % 90 arroza lantzeko erabiltzen da (43,8 milioi tona 2021ean)[10] eta, toki askotan, bi uzta biltzen dira urtean.
1990eko hamarkadan, txerri eta hegazti hazkuntzak garrantzi handia hartu zuen. 2018an, 3,8 milion tonatxerriki (munduko 5. herrialdea) eta 839.000 tonaoilasko ekoitzi zituen.[12]
Arrantzak ere gora egin du azken hamarkadetan, eta proteina-iturri nagusia bihurtu da (400.000 tona 1980an, 900.000 1995ean). Basoak lurraldearen % 44 hartzen zuen 1943an, eta 1995ean, berriz, % 23. Urritze horrek bi arrazoi nagusi ditu: batetik, herrialdeko bertako erabilera eta, bestetik, estatubatuarren kontrako gerra. Basogabetzea lehen mailako arazo bihurtu zen vietnamdarrentzat, eta1992an gobernuak debekatu zuen zuraren esportazioa.
IndustriakBPGaren % 33,3 hartu zuen 2017an, eta langileen % 25,7k ziharduen sektore horretan lanean.[3] 1987tik, ordura arteko estatuaren mendeko sistemaren ordezmerkatu-ekonomia nagusitu zen.Kontsumo-produktuak, esportaziora zuzenduak batez ere, indartu ziren. Iparraldeanindustria astunak etaekipo-ondasunak (siderurgia,engranajeak,papera) dira nagusi. Industria arinak eta eskulangintza, eskulan merkearekin, hegoaldean daude batez ere:ehungintza, elikagaiak, osagai elektrikoak eta elektronikoak.
↑abcdefghVietnam. The World Factbook, cia.gov (kontsulta data: 2022-7-18).
↑Cima, Ronald J.. Geography. Vietnam: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1987, countrystudies.us (kontsulta data: 2022-7-20).
.svg)
_and_the_OSS_in_1945.jpg)
.jpg)
