| Trapagaran | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Bizkaia,Euskal Herria | |||||||||||
 TrapagaranLarreineta auzotik ikusia. | |||||||||||
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Meatzaldea | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Valle de Trápaga-Trapagaran | ||||||||||
| Alkatea | Xabier Cuéllar Cuadra (EAJ) | ||||||||||
| Posta kodea | 48510 | ||||||||||
| INE kodea | 48080 | ||||||||||
| Herritarra | trapagarandar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°18′22″N3°02′08″W / 43.306111111111°N 3.0355555555556°W /43.306111111111; -3.0355555555556 | ||||||||||
 | |||||||||||
| Azalera | 13,06 km² | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 11.797 (2025:  −101) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 914,09 bizt/km² | ||||||||||
| Hazkundea (2003-2013)[1] | -% 4,62 | ||||||||||
| Zahartze tasa[1] | % 14,51 | ||||||||||
| Ugalkortasun tasa[1] | ‰ 36,38 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera tasa[1] | % 78,04(2011) | ||||||||||
| Genero desoreka[1] | % 9,84(2011) | ||||||||||
| Langabezia erregistratua[1] | % 13,38(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 31.28 + % 16.23 hartzaile(2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[4] | % 10.19 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.trapagaran.net | ||||||||||
Trapagaran (ofizialkiValle de Trápaga-Trapagaran)Bizkaiko mendebaldekoudalerri bat da,Meatzaldea eskualdekoa,Bilbo Handiaren barnean. 2016. urtean 11.938 biztanle zituen. Gaur egun, udalerriaren gune metropolitarrak bertako industria eta lantegi gehienak biltzen ditu.
TrapagaranekGaldames udalerriarekin egiten du muga hego-mendebaldean,Ortuellarekin ipar-mendebaldean,Portugalete etaSestaorekin ipar-ekialdean, etaBarakaldorekin hego-ekialdean. Hegoaldeko muga naturalaGalindo ibaia da, horrek TrapagranBarakaldotik banatzen du. Dena den, udalerriaren hego-ekialdekoGalindo ibaiaren aldeaSestaorena da.
Udalerriaren mendebaldeanTrianoko mendiak daude. Mendilerro honetan dagoenArgalario mendianTelefonicaren telekomunikazio antena bat dago, 120 metroko altuera duena.Bilbo Handiko mota horretako egiturarik garrantzitsuenetakoa da.
Galindo ibaiak herriaren erdigunea zeharkatzen ez badu ere, Trapagarango ibairik garrantzitsuena da.Granada erreka txikiak, Trapagaran erdigunearen albo batetik igaro etaGalindo ibaian isurtzen ditu bere urak,Bilboko itsasadarrean amaitu aurretik. Trapagarango mendi garrantzitsuenak honakoak dira: Bitarratxu (435m), Burzako (435m), Tejera (408m) eta Larreineta (428m).
Trapagarango klimaBizkaiko ohiko klima ozeanikoa da. Udak leunak izaten dira, neguak ez oso hotzak, eta udazkenak nahiko epelak. Batezbesteko tenperatura 14 gradukoa da. Harana dela eta,udazkenetikudaberrira nahiko ohikoak izaten dira izozteak eta laino itxiko goizak. Askotan, tenperaturaBilbokoa baino baxuagoa izaten da. Dena den, itsasotik hain hurbil (hiru kilometro) egonda, tenperaturak nahiko suabeak izaten dira urte osoan zehar.
Trapagaranen hiru gune nagusi dira: lehenengoa,Trapagaran, herriaren erdigunea, udaletxea eta biztanle gehienak bizi diren tokia eta udalerriari izena ematen diona. Bigarrena, herriaren inguruan dauden auzoak, oro har, industrialdeak eta fabrikak nagusi diren auzoak. Eta hirugarrena,Triano mendietakoZugaztieta etaLarreineta auzoak, Zugaztieta dela herrigunetik kanpo dauden auzoetatik garrantzitsuena, 490 biztanle ditu eta.
Auzoak honakoak dira:
Historikoki TrapagaranEnkarterrietako eskualdearen barnean egon bazen ere, hainbat aldaketa izan ditu historian zehar. Denboraldi batezSomorrostroko haraneko "Hiru kontzejuen" zati izan zen,Sestao etaSanturtzirekin batera. Gerora, Trapagaranek independentzia berreskuratu zuen. Trapagaran beti egon da industriarekin oso loturik, ondokoTrianoko mendietatik ateratzen zen mineralak garatu zuen Meatzaldea, eta mineralaren hainbat transformazio-enpresa sortu ziren.
Bilbo Handiko industrializazioaren hasiera meagintzaren garapenak ekarri zuen, ontzigintzaren eta siderometalurgiaren garapenaren aurretik. Horregatik, Trapagaran ezkerraldeko beste herri batzuk baino arinago garatu zen.XIX. mende amaierarako TrapagaranBilbo Handiko udalerririk garrantsitzuenetakoa zenOrtuellarekin batera (Ortuellan ere meagintzak garrantzia handia zeukan).
Gerora, mearen ateratzea gutxituz joan zenean, gune metropolitarreko beste herriek Trapagarani aurrea hartu zioten.1926koirailaren 15ean, herriko gune nagusia etaZugaztieta auzo banandua batzeko,Larreinetako Funikularra inauguratu zuten. Udalerriaren oraingo izena1983an ezarri zen, aurretik Trapagaranek San Salvador del Valle zeukan izena.
Trapagaranek 11938 biztanle ditu. Gauzak asko aldatu diraXX. mendearen hasieratik. Garai hartan, kanpoaldeko auzoetan biztanleriaren %70 bizi zen.Zugaztieta eta inguruko auzoak meategietan lan egiten zuten ehunka langileren bizitokiak ziren, bainaXX. mendeak aurrera egin ahala, meategiak hustuz joan ziren eta auzo horiek ere biztanleak galtzen hasi ziren, eta gaur egun,Zugaztietan 300 bat pertsona baino ez dira bizi. Izan ere, herriaren industria sektore nagusia meagintzatik metal transformaziora igaro zen hamarkada gutxian.
1970eko hamarkadatik aurrera, eskualdeko udalerri industrial gehienetan gertatu zen bezala, biztanleriaren beheranzko joera nagusitu da, herrira joandako etorkin asko euren jaioterrietara itzuli baitira.
bertan egin dezakezu.
Udalerriaren gehiena industriak hartzen du. Tradizionalak izan diren meagintza eta altzairugintza gaur egun merkataritza-guneek eta altzari-dendek ordezkatu dituzte. Horrez gain, hainbat tailer eta bulego daude. Trapaga harana gune estrategikoa daIbar Ezkerrean eta hainbat autobide eta errepide garrantzitsuren gurutzabidea.
Sektoreka, lehen sektorea, nekazaritza, nahiko urria da. Udalerriaren lurren %1,8 baino ez da erabiltzen nekazaritzarako, eta gehienbat, udalerriaren mendialdean kokatzen da.XX. mendeko hazkunde industrialak herriko gune lauko lur gehienak industriara bideratu zituen, baina gaur egun badira oraindik ere ortu txikiak industrialdeen artean, esaterakoUgarte auzoan. Guztira 116hektarea larre daude herrian.
Industriak biztanleriaren gehiengoa enplegatzen du, guztira trapagarandarren %49,8,Bizkaiko batezbestekoaren gainetik.Granada etaBallonti ibaien arteko industrialdeetan, milaka pertsonak egiten dute lan, bai Trapagarangoek bai inguruko etaBilbo Handiko herrietakoek ere. Industrialde horiek iparralderantz hedatzen diraOrtuella,Abanto-Zierbena etaMuskizeraino. Ekoizpen arloen artean, metalen eraldaketa, galdaragintza, kimika, eta zurgintza dira aipagarri. Enpresa garrantzitsuenen artean ABB eta Alstom dira. Biztanleriaren %48,4k zerbitzuetan lan egiten du.
Trapagaranek guztira, hamabost industrialde ditu: Aurrera, Trapaga–Causo, Trapaga–Ugarte, Arkotxa, Ugarte-Alde, El Juncal, Ibarzaharra–Sestao, Elgero–Trapaga, Aparcabisa, Galindo A, Galindo B, Galindo C, Salcedillo eta Elgero–Sestao.
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetanEuskadiko Alderdi Sozialistak eskuratu zituen boto eta zinegotzi gehien, baina 15 botorengatik soilik gailendu zitzaion EAJri. Hala ere,EAJ alderdiko Xabier Cuellar hautatu zuten alkate, bere alderdiaren etaBildu koalizioaren botoei esker.
2015eko udal hauteskundeetan EAJk bi zinegotzi gehiago eskuratu zituen eta PSE-EEk hiru galdu zituen. Euskal Herria Bilduk bat irabazi zuen eta Elkarrekin Ahal Da herritar plataformak bat eskuratu zuen. Emaitzen ondorioz, Xabier Cuellar hautatu zuten berriro alkate.
| Trapagarango udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015 | 2019 | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV) | 8 / 17 | 2.429 (% 39,55) | 7 / 17 | 2.486 (% 38,06) | |
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 4 / 17 | 1.419 (% 23,10) | 5 / 17 | 1.893 (% 28,98) | |
| Euskal Herria Bildu (EH Bildu) | 4 / 17 | 1.253 (% 20,40) | 4 / 17 | 1.391 (% 21,30) | |
| Elkarrekin Ahal Da ->Ahal Dugu | 1 / 17 | 543 (% 8,84) | 1 / 17 | 559 (% 8,56) | |
| Datuen iturria:Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean | |||||
2023eko udal hauteskundeetan PSE-EEk zinegotzi bat lortu zuen - EAJ-PNV eta EH Bilduk 5 zinegotzi lortu zituen. Ondorengo negoziazioen ostean, sozialistek alkatetza berreskuratzen dute 12 urteren ostean; Bertako hautagai Miguel Ángel Gómez Viar-ek bere alderdiaren 6 boto eta EAJ-PNVren 5 izan zituen udalerriko alkate izateko.
| Trapagarango udalbatza | |||||
| Alderdia | 2023 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 6 / 16 | 1.862 (% 31,43) | |||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV) | 5 / 16 | 1.774 (% 29,95) | |||
| Euskal Herria Bildu (EH Bildu) | 4 / 16 | 1.578 (% 26,64) | |||
| Elkarrekin Ahal Da ->Ahal Dugu | 1 / 16 | 366 (% 6,17) | |||
| Datuen iturria:Hauteskundeen emaitzak elpais.com webgunean | |||||
Hona hemen Trapagaranek izandako alkateen zerrenda:
A-8 autobidea eta Ballontiko korridorea udalerriaren ekialdetik igarotzen dira. Urteetan zeharA-8 autobidea azpiegiturarik garrantzitsuena izan da, baina2007. urtean Ballontiko korridorea inauguratu zenSestao etaPortugalete batu etaA-8 autobidearen trafikoa arintzeko asmoz. Gauzak horrela, Ballontiko korridoreaIbar Ezkerreko barne trafikorako erabiltzen da gaur egun.
Bilboko Renfe AldirienC-2 lineak bi geltoki ditu herrian:
Astelehenetik ostiralera 20 minutuko maiztasunaz ibiltzen da trena ordu gorietan, eta 30 minutukoaz egunaren gainontzeko orduetan. Larunbat eta igandeetan maiztasuna 30 minutukoa da. Horrez gain, ostiral eta larunbat gauetangau jaia gaueko zerbitzuak eskaintzen dira.
Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:
 BizkaibusA2336 MUSKIZ - EHU | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Larreinetako funikularra Trapagarango La Escontrilla etaLarreineta auzoak batzen dituen funikularra da.Euskotren garraio enpresa publikoak kudeatzen du.
Trapagaranek eta haren auzoek honako egunetan ospatzen dituzte euren jai nagusiak:
Herriaren eraikinen artean, aipagarri diraJainkoaren Itxuraldaketaren eliza eta San Jose langilearen eliza1930. eta1957. urteetan eraikiak, hurrenez hurren. Horrez gain,Olaso jauregia dugu aipagai,XX. mende hasieran eraikia, eta gaur egun Trapagarango kultur etxea dena. Dena den, herriko eraikin edo egiturarik ezagunenaLarreinetako Funikularra da,1921ean egiten hasi eta1926. urtean abian jarri zena.
Haraneko kalerik garrantzitsuena Maiatzaren Lehena etorbidea da. Bertan biltzen dira herriko denda eta banketxe gehienak. Etorbide hori, berez,N-634 errepideak herrian zehar egiten duen tartea baino ez da,1970eko hamarkadanA-8 autobidearen eraikitzearekin batera, trafikoa asko arindu zen eta kamioi astun gehienek herriaren erdigunetik igarotzeari utzi zioten.
Datuak:Q1228787
Multimedia:Trapagaran /Q1228787
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Trapagaran | Trapagarango auzoak | |
|---|---|---|
Durañona •Galindo-Salcedillo •Larreineta •San Gabriel •Ugarte •Trapaga-Causo •Trapagaran •Zaballa •Zugaztieta | ||
