Tim Berners-Lee informatikari ingelesa da,WWWaren (WorldWideWeb),HTML (HyperTextMarkupLanguage) markaketa-lengoaiaren,URL (UniversalResourceLocator) sistemaren etaHTTParen (HyperTextTransferProtocol) asmatzaile gisa ezaguna. Oxfordeko Unibertsitateko[3] irakasle-ikertzailea etaMassachusetts Institute of Technology-ko (MIT) irakasle emeritua da[4].
Berners-Leek informazioa kudeatzeko sistema bat proposatu zuen 1989ko martxoaren 12an[5][6], eta, azaroaren erdialdean, Hypertext Transfer Protocol (HTTP) bezero baten eta zerbitzari baten arteko lehen komunikazio arrakastatsua ezarri zuenInterneten bidez[7][8][9][10][11]. Lehenengo web arakatzailea eta web zerbitzaria asmatu eta ezarri zituen, eta webaren ondorengo garapena sustatzen lagundu zuen.World Wide Web Consortium (W3C) erakundearen sortzaile eta zuzendariemeritua da; horrek webaren garapen jarraitua gainbegiratzen du.World Wide Web Foundation-en sortzailekide izan zen,Rosemary Leithekin batera. 2009ko apirilean, Zientzien Akademia Nazionaleko atzerriko elkartua hautatu zuten[12][13].
Berners-Lee, lehenago, ikertzaile seniorra, eta3Com-en katedraren titularra izan zen MIT Informatika Zientzia eta Adimen Artifizialaren Laborategian (CSAIL)[14]. Web Science Research Initiative (WSRI) erakundeko zuzendari da[15], eta MIT Center for Collective Intelligence erakundeko aholku-batzordeko kide[16][17]. 2011n, Ford Fundazioko zuzendari-batzordeko kide izendatu zuten[18]. Open Data Institute-ko sortzaile eta presidentea da, eta, gaur egun, MeWe sare sozialeko aholkularia da[19]. 2004an,Elisabet II.a erreginak zaldun izendatu zuen Berners-Lee, bere aitzindari-lanagatik[20][21]. 2016ko Turing saria jaso zuen World Wide Web, lehen web arakatzailea eta Weba eskalatzeko aukera ematen duten oinarrizko protokolo eta algoritmoak asmatzeagatik[22].Time aldizkariaren XX. mendeko 100 pertsona garrantzitsuenen zerrendan sartu zuten, eta beste hainbat sari jaso ditu bere asmakizunagatik[23].
Bere gurasoak matematikariak ziren, eta,1949an,Manchesterko Unibertsitatean sorturiko Manchester Mark I taldearen taldekideak ziren. Berners-LeekSheen Mount Primary Schoolen ikasi zuen (gaur egun, gela batek bere izena darama), eta, ondoren,Wandswortheko Emanuel Schoolera joan zen.
«
Web 1.0ren asmoa pertsona guztien arteko konexioa sustatzea izan zen. Gune interaktibo bat da, eta Web 2.0 jendeak erabiltzen eta bere esanahia ulertzen ez duen jerga bat dela uste dut. Blog eta wikiek Web 2.0 osatzen badute, jendea jendearentzat dela esan nahiko luke. Hori da hain zuzen suposatu zena, guztientzako weba.
»
OxfordekoThe Queen’s College-eko ikasle ohia da, nonCambridgeko ikasleen aurkako mahai-teniseko lehiaketak egiten zituen. Unibertsitatean egon zen denboran, ordenagailu bat sortu zuen burdinazko soldagailu, TTL zirkuitu, Motorola 68000 prozesadore eta telebista zahar batez baliatuz.Fisikan1976. urtean graduatu zen.
Bere lehen emaztea,Oxforden zegoela ezagutu zuen, eta berarekin ezkondu zen, biokPlessey Telecommunications Limiteden programatzaile gisa lanean hasi eta gutxira. 1978an, D.G. Nash Limited-en lan egin zuen, non sistema eragile bat idatzi zuen.
2001ean, East Dorset Heritage Trust-eko ugazaba bihurtu zen, eta, ondorioz, WimbornekoColehill-era joan behar izan zuen bizitzera.
2004ko abenduan,Southamptoneko Unibertsitateko elektronika eta informatikoko eskolan, lanpostu bat onartu zuen, bere gaurkoweb semantikoko proiektu berrian lan egiteko.
Berners-Leek CERNen NeXTcube hau erabili zuen, munduko lehen zerbitzaria,
Berners-LeeCERNen egin zuen lan 1980ko ekainetik abendura arte. Denbora tarte horretan,hipertestuan oinarritutako proiektu bat egin zuen ikerlarien artean informazioa trukatu eta gaurkotzeko.Enquire izaneko programa bat ere sortu zuen, argitara eraman ez zuena.
1980anCERN utzi ondoren, John Poole Image Computer Systems Ltd. enpresara joan zen lan egitera, baina, berriz ere, CERNera itzuli zen 1984an.
1989. urtean, CERN Europako Internet nodorik handiena zen, eta Berners-Leek Internet eta hipertestua (HTTP etaHTML) elkartzeko aukera paregabea ikusi zuen, ondoren elkartze horretatikWorld Wide Web (WWW) sortuko zena. 1989ko martxoan, webaren lehen proposamena garatu zuen, baina ez zuen arrakasta handirik lortu, eta, horregatik,1990ean,Robert Cailliauren laguntzaz, berrikuspen bat egin zuten, Mike Sendall gerenteak onartu zuena. Enquire sisteman erabilitako antzerako ideiak erabili zituenWorld Wide Weba sortzeko. Horretarako, lehen nabigatzailea (WorldWibeWeb izenekoa eta NEXTSTEPen bidez garatua) eta lehen web zerbitzaria sortu zuen,httpd izenarekin (HyperText Transfer Protocol daemon).
Lehenengo web zerbitzariaCERNen kokatuta zegoen, eta,1991ko abuztuaren 6an jarri zen martxan. Honek azalpen bat ekarri zuen,World Wide Web zer zenari buruz (nabigatzaile bat nola lortu zitekeen) eta web zerbitzari bat ezartzearen metodoari buruz. Hori ere munduko lehen web direktorioa izan zen, Berners-Leek, bereaz gain, beste webguneen zerrenda baitzeramatzan. Zerbitzari edo bezeroaren softwarea CERNek dohainik liberatu zuen, garai horretan Interneten bihotza. Haren hedapena azkar eman zen. 1992tik 1995eko urrira, munduan zegoen web zerbitzari kopurua hogeita seitik berrehunera igaro zen,Interneten zabaltze-prozesuaren abiadura islatzen duen datua.
1994an, Berners-Lee Konputazio eta Inteligentzia Artifizialezko Zientzien Laborategian sartu zen;Massachusetts Institute of Technologyra. AEBra lekualdatu, etaW3C jarri zuen martxan, gaur egun zuzentzen duena. W3C web teknologien estandarizazioko organismo internazionala da, etaMassachusettseko Teknologia Institutuak,Frantziako ERCIMek etaJaponiakoKeiō Unibertsitateak batera zuzentzen dute. Organismo horrek bere estandar guztiek libreak izatea erabaki zuen; hau da, mundu guztiak erabili zezakeen zerbait, non horretarako inongo kosturik ordaindu behar ez den. Hori izan liteke gaur egun webak duen garrantziaren arrazoietako bat.
1999an argitaratutako bere ̺Tejiendo la red liburuan, Tim Berners-Leek adierazten du web teknologia librea eta doanekoa zergatik den. Era berean, webaren sortzaile eta babesle kontsideratzen da.
Tim Berners-Lee «Home Office»n, Londresen, 2010eko martxoaren 11n
2010ean, data.gov.uk sortu zuenNigel Shadboltekin batera. 2010eko apirilean, Ordnance Survey-ren datuei buruzko iruzkinak egiterakoan, Berners-Leek esan zuen: «Aldaketek gobernuan kultura-aldaketa zabalago bat adierazten dute, informazioa domeinu publikoaren esku egon behar dela dioen ustean oinarrituta, kontrako arrazoi on bat ez badago behintzat, eta ez alderantziz». Jarraitu zuen esanez: «Gobernuan irekitasun, erantzukizun eta gardentasun handiagoak aukera gehiago emango dizkie pertsonei, eta errazagoa izango da norbanakoek zuzenean parte hartzea haientzat garrantzitsuak diren gaietan»[24]
2009ko azaroan, Berners-Leek World Wide Web Foundation (WWWF) sortu zuen[25].
Berners-Leesare-neutraltasunaren aldeko aitzindarietako bat da[26], eta adierazi duInterneteko hornitzaileek «konexioa baldintzarik gabe» eman behar dutela, eta ez dutela bezeroen nabigazio-jarduerak kontrolatu edo gainbegiratu behar haien baimenik gabe[27][28]. Sare-neutraltasuna giza sare-eskubide mota bat dela dio: «Interneterako mehatxuek, hala nola Interneteko trafikoan esku hartzen edo zelatatzen duten enpresek edo gobernuek, sarean, oinarrizko giza eskubideak arriskuan jartzen dituzte»[29]. Berners-Leek AEBko Komunikazio Batzorde Federalari (FCC) bidalitako gutun ireki batean parte hartu zuen. Berak eta beste Interneteko 20 aitzindarik FCCri eskatu zioten 2017ko abenduaren 14ko sare-neutraltasuna babesteko bozketa bertan behera uzteko. GutunaRoger Wicker senatariari,Brian Schatz senatariari,Marsha Blackburn diputatuari etaMichael F. Doyle diputatuari zuzendu zitzaien[30].
Berners-Lee WWWaren asmatzaile izendatu zuten2012ko Udako Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldian, non NeXT ordenagailu zahar batekin lanean agertu baitzen[31]. «Hau guztiontzat da»[32] txiokatu zuen, eta publikoaren aulkietan itsatsitako LED argietan agertu zen[31].
Berners-Lee Londresen kokatutako State.com batzorde-sortzaileko aholkulari sartu zen[33]. 2012ko maiatzetik aurrera,Nigel Shadbolt-ekin sortutako Open Data Institutuko (ODI) presidente da[34].
Internet merkerako aliantza (A4AI) 2013ko urrian jarri zen martxan, eta Berners-Lee daGoogle,Facebook,Intel etaMicrosoft biltzen dituen erakunde publiko eta pribatuen koalizioko buru. A4AIak Interneteko sarbidea merkeagoa izatea bultzatu nahi du garatzen ari den munduan sarbidea zabaltzeko, non jendearen % 31 baino ez baitago sarean. Berners-Leek Interneteko sarbideen prezioak jeisteko helburua dutenekin lan egingo du, Nazio Batuen Banda Zabaleko Batzordearen helburu den hileko diru-sarreren % 5aren azpitik eror daitezen[35].
Berners-Lee-kMassachusettseko Teknologia Institutuko informatika zientzietako sortzaileen katedra du, non, Solid (Social Linked Data) –deszentralizatutako informazio taldea– zuzentzen duen. Proiektua Qatar Computing Research Institute-rekin batera egina da, et gaur egungo web aplikazioen funtzionamendua errotik aldatzea du helburu. Horrek, datuen egiazko jabetza eta pribatutasuna hobetzera eramango du[36]. 2016ko urrian, Oxford Unibertsitateko Informatikako Zientzia Sailean sartu zen irakasleen ikerketafellow (akademiko) gisa[37] eta Christ Church-ekofellow gisa, Oxfordeko Unibertsitateko ikastetxeetako bat[38].
Tim Berners-Lee Zientzia Museoan Web@30 ekitaldian, 2019ko martxoa
2010eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Berners-Lee-k neutraltasuna mantendu zuen enkriptatutako bide luzapenetan (EME ingelesez)eskubide digitalen kudeaketaren (DRM ingelesez) inplikazio eztabaidagarriekin[39]. 2017ko martxoan, EME proposamenari laguntzeko jarrera hartu behar zuela sumatu zuen[39]. EMEren bertuteak arrazoitu zituen DRMa ezinbestekoak zela esanez[39]. W3Cko zuzendari gisa, 2017ko uztailean amaitutako zehaztapena onartu zuen[40][39]. Batzuek haren jarreraren aurka egin zuten, hala nolaElectronic Frontier Foundationek (EFF), DRMaren aurkako kanpaina diseinuz akastunak etaFree Software Foundation diseinu libreak[40]. Planteatutako askotariko kezkak barne hartu zuten Interneten filosofia irekia ez bultzatzea interes komertzialen aurka eta erabiltzaileakweb nabigatzaile jakin bat erabiltzera behartuta egon beharra DRMn eduki zehatzak ikusteko[39]. EFFk helegite formal bat planteatu zuen, baina ez zuen arrakastarik izan, eta EMEren W3C zehaztapena gomendio formal bihurtu zen 2017ko irailean[41].
2018ko irailaren 30ean, Berners-Lee-k iragarri zuen bereKode irekiko software berria, Solid proiektuaren inguruan ekosistema komertzial bat elikatzeko, zeinak erabiltzaileei beren datu pertsonalen gaineko kontrol handiagoa eta datuak nora doazen aukeratzea ahalbidetuko eta zenbait elementu ikusteko baimena eta zer aplikazioak duten baimena datu horiek ikusteko emango dion[42][43].
2019ko azaroan, Berlingo Internet Governance Forumean, Berners-Leek eta WWWFk webgunerako kontratua atera zuten, kanpaina ekimen bat, gobernuak, enpresak eta herritarrak konbentzitzeko bederatzi printzipiorekin konpromisoa har dezatenerabilera okerra geldiarazteko; ohartuz: «Orain jarduten ez badugu –eta batera jarduten–, webgunea ustiatu, zatitu eta ahuldu nahi dutenek gaizki erabiltzea ekiditeko, (onerako potentziala) alferrik galtzeko arriskuan egongo gara»[44].
Iraganean, Tim Berners-Leek «xxx edo mobi» gisako domeinu berrien sortzeari aurka egin die. Hori defendatzeko erabiltzen duen argudioa da guztiek webgune beretan sartzeko aukera eman behar dutela, zein ordenagailu edo mugikor erabiltzen duen. Oinarrian, Berners-Leeri gustatzen ez zitzaion gauza zenmobi domeinura sartzeko aukerak mugikorrei bakarrik ematen ziela aukera, berak weba garatu baitzuen guztiek komunikatzeko aukera izan zezaten.
Garai horretan, gobernuen etaICANNen aurkako eztabaidak ere izan ziren domeinuen izenen jabetza zela eta, «.com» domeinuarekin batez ere. Tim Berners-Leek domeinuen izenak inongo jabetzarik ez izatea defendatzen zuen, errekurtso publiko bat izatea defendatzen baitzuen.
Berners-Leek ere argi utzi zuen domeinuen izena edo jabetza ez zela estandarizazio prozesuaren alderdirik garrantzitsuena: garrantzia handiagoa baitute bideo kodifikazioen estandarrak, datuen komunikazioko estandar irekiak, datu zientifiko eta klinikoen datuen igoerarako estandarrak edota herrialdeen arteko informazioaren hedatzea.
Webak hasieratik izan zuen hazkunde handia. Web-zerbitzarirako, hainbat software garatu ziren, baita nabigatzaile ugari ere, eta webguneak eta erabiltzaileak asko ugaritu ziren. Horrekin batera, interes enpresarialak etorri ziren, eta, harrezkero, hainbat enpresak kontrolatu nahi izan dute weba. Web-nabigatzaile bat atera eta nabigatzaileen merkatuan nagusitasuna lortuta,HTML formatua beren interesetara moldatzen saiatu zenMicrosoft 90eko hamarkadaren bigarren erdian,Internet Explorer-ekin, eta publizitatearen pastela berea soilik izan zedin saiatu zenGoogle, gero,Chrome-rekin.[2]
Horrelakoak ekiditeko eta webak gizadi osoaren ondare izaten jarraitzeko,1994an, Berners-LeekWorld Wide Web Consortium (W3C) sortu zuen, eta, harrezkero, haren zuzendaria da. Erakunde horrek definitzen ditu webaren formatuak (aipatutako HTTP eta HTML, eta geroztik sortu diren beste asko, hala nolaXML,DOM,CSS...). Formatu horiek guztiak adostutako estandar gisa publikatzen dira, patente eta royaltyetatik libre. Horrez gain, World Wide Web Foundation ere sortu zuen 2008an, W3Caren helburu antzeko samarrekin, baina gai teknikoekin aritu beharrean bestelako lanak egin zituen: web libre eta irekiaren ideia zabaldu, weba mundu guztiarentzat eskuragarri egiteko ekintzak eta abar.[2]
World Wide Web Foundation fundazioa baliatu zuen Berners-Leek 2018ko martxoaren 12an webaren 29. urteurreneko mezua zabaltzeko. Mezuan zioenez, 2018an, lehenbizikoz, munduko populazioaren erdia baino gehiago zegoen online lotua. Berners-Leek ikusten zuen beharretako bat zen beste erdia lehenbailehen konektatzea (batez ere, herrialde pobreetako biztanleak, emakumeak, landa-inguruneetakoak...), arrakala digitala zabal ez zedin, eta populazioaren beste erdi horrek aukera berak izan zitzan ikasteko, dirua irabazteko, informatuta egoteko eta webeko zerbitzuez baliatzeko.[2]
Beste arrisku bat ere aipatu zuen: weba gero eta plataforma dominatzaile gutxiagoren eskuetan geratzea. Hori benetan ari da gertatzen. Lehen webgune, blog eta komunikabide ugariren ekosistema aberatsa zena, gero, aldatu egin zen, eta jende gehienak enpresa gutxi batzuen webguneetan ematen du denbora gehien. Webgune horiek botere izugarria dute jendearen iritzia bideratzeko, nahita edo nahi gabe (albiste faltsu famatuak horien bidez zabaltzen baitira). Eta haien nagusitasunak izugarri zailtzen du agente berriak sortzea, lehiakideak erosten dituztelako, talentu guztia kontratatzen dutelako, erabiltzaileei buruzko informazio asko dutelako...[2]
2017an ere, data berean, webaren 28. urteurrenaren karira, beste ohartarazpen batzuk egin zituen. Orduan, gure datu pertsonalen kontrolaren galeraz ohartarazi gintuen. Ez gara konturatu ere egiten enpresa handiek guri buruzko zenbat informazio gordetzen duten doako zerbitzuak ematearen truke. Datu horiek baliatzen dituzte, kasurik onenean, gu haien plataformetan pozik baina preso egoteko, eta, kasurik txarrenean, publizitate-agentziei saltzeko, gobernuei emateko...[2]
Horrez guztiaz gainera, aipatu beharra dago telefono mugikorretan web-aplikazioen ordez app-ak erabiltzeko zabaltzen ari den joera. Horiek Interneten gainean doaz, baina bakoitzak bere programazio-lengoaia eta komunikazio-protokolo propioak erabiltzen ditu webeko estandarren ordez.[2]
Ez da erraza izango webak hartu dituen joera kezkagarri horiei buelta ematea, baina, oker dagoen zerbait aldatzen hasteko, lehen pausoa da zer hori oker dagoela ohartzea. Tim Berners-Leek lan handia egin du web erabiltzaile guztiak horretaz ohartarazteko.[2]
Tim Berners-Leek babestutako Sarearen kontratua (Contract for the Web[45]), Internet norabide positibo batean jartzeko ekimena, babes instituzional dexente jaso zituen.
AOLko campus zentraleko konferentzia-gela batek bere izena darama.
Southamptoneko UnibertsitateaWorld Wide Weba garatzeko ekarpenak ikuskatu zuen lehenengoa izan zen,1996.urtean. Gainera, British Computer Society-ko kide garrantzitsua da. Ingeniaritza Elektriko Institutuko eta amerikar arte eta zientzien akademiako ohorezko kide da.
Royal Society-ko kide da2001etik, eta Japoniako sari bat irabazi zuen2002an.
Urte horretan bertan, Asturiasko Printze saria irabazi zuen zientzia eta teknikako ikerkuntza sailean. Sari hori Lawrence Roberts,Robert Kahn etaVinton Cerf-ekin elkarbanatu zuen.
2002.urtean ere,Britainia Handiko biztanleek egindako bozketa batean, historia osoko 100 britainiar garrantzitsuenen artean kokatu zuten, BBCk egindako inkesta batean. Gainera, teknologiakoTelluride (Colorado) festibaleko saria jaso zuen.
2004ko apirilaren 15ean, Millennium Technology saria jaso zuen World Wide Webarengatik.
Elisabet II-aren Knight Comander tornua jaso zuen 2004ko uztailaren 16an.
2004ko uztailaren 21ean, Lancasterreko Unibertsitateko Zientziako Doktorearen gaiarenhonoris causa izendapena jaso zuen.
2005eko urtarrilaren 27an, 2004ko britainiar hoberena izendatu zuten bere lorpenengatik.
↑Tim Berners Lee's own reference. The exact date is unknown.
↑= Berners-Lee, = Tim; Mark Fischetti. (1999). Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by its inventor. Britain: Orion Business ISBN978-0-7528-2090-3..
↑Ghosh, Pallab. (2008-09-15). Web creator rejects net tracking. BBC (kontsulta data: 2008-09-15) Aipua: «Interneten etorkizunaz ohartarazi dute.».
↑Cellan-Jones, Rory. (2008ko martxoa). Web creator rejects net tracking. BBC (kontsulta data: 2008-05-25) Aipua: «Sir Timek baztertu egiten du Phorm gisako jarraipen garbia.».
Tim Berners-Lee and the Development of the World Wide Web (Unlocking the Secrets of Science) (Mitchell Lane Publishers, 2001), ISBN1-58415-096-3
Tim Berners-Lee: Inventor of the World Wide Web (Ferguson's Career Biographies), Melissa Stewart (Ferguson Publishing Company, 2001),ISBN 0-89434-367-X children's biography
How the Web was Born: The Story of the World Wide Web, Robert Cailliau, James Gillies, R. Cailliau (Oxford University Press, 2000), ISBN0-19-286207-3
Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by Its Inventor, Tim Berners-Lee, Mark Fischetti (Paw Prints, 2008)
.jpg)
_rib.PNG)
