Ornette Coleman (Fort Worth,Texas,AEB,1930ekomartxoaren 9a -New York,2015ekoekainaren 11) saxofoi jolea izan zen,free-jazzaren aitzindarietako bat. Jazza irauli zuen musikari hau baztertua izan zen urte askotan, baina mito bat zela hil zen mende erdi geroago.[1]
Free-jazza jazz-estilo bat da, muga formalen mendekotasuna murrizten duena.Berrogeita hamarreko etahirurogeiko hamarkadetan garatu zen. Estiloaren aitzindariakOrnette Coleman,Cecil Taylor, Albert Ayler, Archie Shepp, Bill Dixon eta Paul Bley musikariak izan ziren. Nahiz eta, agian, adibiderik ezagunenakJohn Coltraneren azken lanak izan.[2]
John Coltranerekin,Miles Davisekin etaCharlie Parkerrekin parekatzen dute adituek, 1930ean Fort Worthen, Texasen, countryaren lurraldean, jaiotako musikaria. Saxofoi bat oparitu zioten haurra zela, eta hasi zenbebop-a aditzen. 20 urte zituenerakoParkerrek bezala jotzen zuen. «Musika hura jotzen ikasi nuen, baina arazo bat neukan: iruditzen zitzaidan ari nintzela egiten aurretik beste batzuek egindakoa».Beste zerbait zen bilatzen zuena. Eta haren izen adierazgarriko estreinako diskoarekin,Somethin Else !!!!-rekin (1958), ekin zion bilaketari.Free Jazz-en aurreko laneko izenburuarekin —This is Our Music (1960)— bazetorrenaren berri eman zien jazz zale ortodoxoenei. Gainera, diskoaren azalean aurpegi desafiatzailearekin ageri dira Coleman bera, eta baita urte askoan alboan izango zituen bi msikariak:Don Cherry tronpetista, etaCharlie Haden kontrabaxu jotzailea.[1]
Izenburutik bertatik, jazzaren mundua iraultzera etorri zenFree Jazz (1960), Ornette Coleman saxofoi jolearen seigarren diskoa izan zena.Jazz askea. Berak zioen ez zela bere asmoa probokatzea eta jazz mundua zatitzea, baizik eta jazzak erraietan zeraman askatasunean sakontzea, bainaFree Jazz-ek proposatzen zuen inprobisazio ariketa libreak eztabaida handiak piztu zituen diskoa argitaratu zutenean. «Ez dakit zer jotzen duen, baina ez da jazza», adierazi zuen irmoki, esate baterako,Dizzy Gillespiek, jazz modernoaren etabebop-aren aitaponteetako batek.[3]
Inprobisazioan sinesten zuen Colemanek, etaFree Jazz-en aurretik grabatutako lanek ere zaletasun horri erantzuten zioten. Talde lanean jartzen zuten, gainera, arreta, jazz taldeetan ezarria zegoen hierarkiari muzin eginez. «Gure musikaren parterik inportanteena inprobisazioa da, ahalik eta modu bat-batekoenean egiten duguna. Musikari bakoitzak bere musika adierazpideekin egiten dio ekarpena formari».Something Else!!! (1958),The Shape of Jazz to Come (1959),Change of The Century (1959) etaThis Is Our Music (1960) diskoek bide aske hori markatu zuten, baina artean iristear zen jazz munduaren parte handi batek probokaziotzat joko zuen diskoa:Free Jazz.[3]
Musika inprobisatua egin nahi horrekin, Colemanek bizkarra eman nahi zien jazzaren barruan ezinbestekoak ziren hainbat kontzepturi, hala nola melodiari, harmoniari eta erritmoari, eta «jotze hutsean» jarri nahi zuen ardatza. Asmo horrekin sartu zen estudiora 1960ko abenduaren 21ean. Bi laukote osatu zituen —batean, Eric Dolphy (klarinetea), Freddie Hubbard (tronpeta), Charlie Haden (kontrabaxua) eta Ed Blackwell (bateria) zeuden, eta bestean, berriz, Coleman bera, Don Cherry (tronpeta), Scott LaFaro (kontrabaxua) eta Billy Higgins (bateria)—; biak aurrez aurre paratu, bakoitzari kanal bat egokitu, eta jotzen hasi ziren. Inprobisazio askean aritu ziren 37 minutuz, eta, denbora hori igarota, bukatu egin zuten. Disko bat osatzeko moduan. 37 minutu horietan, baina, bi laukoteek borroka solasaldiak garatu zituzten, izpiritu aske horri erantzunez. Horren ondorioz, asko izan zirenFree Jazz zentzu handirik gabeko kakofoniatzat hartu zutenak, jario atonal gisa ulertu zutenak. 37 minutu haiek polifonia anarkiko bat zirela pentsatu zutenak.[3]
Colemanek, baina, garbi zuen berea ez zela beste musikari batzuek aurretik urratutako bideetan sakontzea. Haiengandik ikasi bai, baina beste norabait joan nahi zuen. «Ez dut maparik segitu behar hanka sartzeko; nik neuk bakarrik sartu dezaket hanka». Horregatik uneari berari ematen zion garrantzia, unean bertan sortzen zenak zuen pisua beretzat.[3]
Free Jazz-ek eztabaida latzak eragin zituen argitaratu zutenetik bertatik, eta, urte gutxi batzuk geroagoBob Dylanek bere musika elektrifikatu zuenean bezala, traidoretzat ere jo zuten jazz musikari batzuek. Izan zen, hala ere, Colemanek egiten zuena defenditu zuenik ere, etaFree Jazz irten aurretik ere,Charles Mingusek mahai gainean jarri zuen bere iritzia: «Ornette Colemanen musika defenditzen badut, ez dut esan nahi guztiok hark bezala jo behar dugunik; harengandik ikasi dudana daCharlie Parkerrek bezala jotzeari utzi behar diogula»[3]
Artean nerabea zela, Ornette Coleman institutuko musika taldetik kaleratu zuten. Zergatik? «Inprobisatzeagatik».
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak:Q208797
Multimedia:Ornette Coleman /Q208797
