| Orisoain | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Nafarroa Garaia,Euskal Herria | |||||||||||
 | |||||||||||
| |||||||||||
 | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Nafarroa Garaia | ||||||||||
| Merindadea |  Erriberri | ||||||||||
| Eskualdea | Erdialdea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Nafarroa | ||||||||||
| Barrutia | Tafalla | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Orísoain | ||||||||||
| Alkatea (2015-2023) | Alexandre Duró Cazorla (Amarrain) | ||||||||||
| Posta kodea | 31395 | ||||||||||
| INE kodea | 31197 | ||||||||||
| Herritarra | orisoaindar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°35′57″N1°35′29″W / 42.599141°N 1.5914472°W /42.599141; -1.5914472 | ||||||||||
| Azalera | 7 km² | ||||||||||
| Garaiera | 517-958 metro | ||||||||||
| Distantzia | 30,1 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 72 (2025:  0) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 10,29 bizt/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 13,39 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 0 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 0(2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 0(2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 6,82(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu ez-euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile(2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1847(independentzia) | ||||||||||
Orisoain[4][a]Euskal Herriko udalerri bat da,Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta.Erriberriko merindadean etaErdialdea eskualdean dago,Iruñea hiriburutik 30,1 kilometrora. Altuera 517 eta 958 metro artekoa da, eta 7,00 km²-ko azalera hartzen du. 2025 urtean 72 biztanle zituen.
Orbaibar erdian kokatua, herri hau, inguruko gehienak bezala, muino baten gainean dago,Leotz ibaiaren ibarrean. Herrigune txiki bat da, bere etxeak ibarreko arkitektura tipikoari jarraitzen diote, fatxadak erabat pilatutako harriez osatuta daudela.
Bertako biztanleakorisoaindarrak dira.
Orisoain toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[5]
Mikel Belaskok adierazten du bere esanahia ziurrenik "Oriso izeneko pertsona baten jabetzakoa" (oriso +ain) dela, lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsonaren izena izanik eta bigarrena jabetza adierazten duen atzizkia.Julio Caro Barojak herriaren izenaOriso(n) pertsona-izenarekin lotzen du. Gainera,Diodoro aipatzen du, orestarrenOrisses errege baten izen bezala ematen zuena.
Orisoaingo armarriak honako blasoi hau du:[6]
| « | Hondo gorri batez eta aurrean Kristoko monogramaz, J. H. S. (Jesus Hominum Salvator), osatua dago, urrezko letretan. | » |
Orisoaingo banderak Orisoaingo armarri dauka hondo gorri baten gainean.
OrisoainErdialdea eskualdean dago,Orbaibar ibarrean.
 | Oloritz | Oloritz | Leotz | |
| Oloritz |  | Leotz | ||
| ||||
 | ||||
| Garinoain | Leotz | Leotz |
Herria,Nafarroa erdialdean kokatzen da,Erriberriko merindadearen ipar-ekialdean,Orbaibarrean. Udalerria 581 metroko altueran kokatzen da batez beste, altuera maximoa 963 metrokoa delarik.
OrisoainekOloritz etaLeotzekin egiten du muga iparraldean,Leotzekin ekialdean,Garinoainekin mendebaldean, etaLeotzekin hegoaldean.
Orisoaingo klimaren ezaugarriak klima mediterraniar eta azpimediterraniarraren arteko nahastea dira, urteko batez besteko prezipitazioak 600 eta 900mm artekoak eta tenperaturak 12 eta 13 gradu bitartekoak dira.Udak nahiko lehorrak, etaneguak hotzak dira. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 inguru izaten dira.
Udalerriaren gehiena estaltzen zuten jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta gaur egun apenas aurki daiteke haritz eta arterik herrigunetik gertu.
Orisoainen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere,Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora,Nafarroako Gobernuak1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[7]
 Datu klimatikoak (Barasoain, 1975-2020)  | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20.0 | 22.0 | 27.0 | 29.0 | 36.0 | 40.0 | 42.0 | 41.0 | 37.0 | 31.0 | 25.0 | 18.0 | 42.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.2 | 10.9 | 14.3 | 16.1 | 20.6 | 25.3 | 28.4 | 28.7 | 23.8 | 18.6 | 12.6 | 9.5 | 18.2 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.1 | 10.7 | 14.7 | 18.8 | 21.4 | 21.8 | 17.9 | 13.8 | 8.6 | 5.7 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.6 | 1.9 | 3.9 | 5.3 | 8.7 | 12.2 | 14.4 | 15.0 | 12.0 | 8.9 | 4.6 | 2.0 | 7.5 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.5 | -9.0 | -10.0 | -3.0 | 0.0 | 2.0 | 7.0 | 7.0 | 2.0 | -3.0 | -7.0 | -11.0 | -11.0 |
| Batez bestekoprezipitazioa (mm) | 44.2 | 34.6 | 41.8 | 66.6 | 55.1 | 42.6 | 25.3 | 28.8 | 43.9 | 54.3 | 59.9 | 51.7 | 548.8 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 46.0 | 22.0 | 44.0 | 40.0 | 42.0 | 38.5 | 39.0 | 86.0 | 95.0 | 44.0 | 53.0 | 40.0 | 95.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10.5 | 9.0 | 8.0 | 10.7 | 10.5 | 6.4 | 5.1 | 4.9 | 5.4 | 9.8 | 11.4 | 10.9 | 102.5 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.9 | 1.1 | 0.9 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | 4.7 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[8] | |||||||||||||
1407an,Nafarroako koroak Orisoaini eman zizkion hamar urteko lehen sariak,San Martin elizako kanpandorrea konpontzeko.
1568. urtean, Orisoaingo bizilagunakjauregiko jaunarekin eztabaidatzen ari ziren jauregiaren pribilegio batzuen balioaz, haiek umiliatzen baitzituzten. Pribilegio horietako bat zen jauregiko jaunak mahats-bilketa lehenago hasi ahal izatea, zeinak, kalterik eta onurarik eragin ez arren, lehentasuna ematen baitzion jauregiari.[9]
1811koapirilean,Iberiar Penintsulako gerrapean,Frantzisko Espotz Minaren gerrilariak Orisoaindik joan ziren,Galipentzutik,Garesera bidean.
Orbaibar ibarraren zati izan zenXV. mendetik1847 arte. Orduan, udalerri propioa eta bereizia osatu zuen. Erreforma horiek egin arte, OrisoainIruñeko merkatuko alkatearen jurisprudentziaren mende egon zen; horietatik, erregimen komunaren mende. Elizari dagokionez, parrokiaJerusalemgo San Joanen mandatukoa izan zenXIX. mendean desagertu zen arte, eta, beraz, parrokoa eta zegoen onuradun bat komendadorea hornitzeko ziren.1847an, eskolak 110 gari-lapurreta zituen, eta irin-errota bat zuen, herriarena.[10]
1936ko uztailaren 18tik aurrerako errepresioan, Adrian Luquin orisoaindarra hil zuten.
2025 urteko erroldaren arabera 72 biztanle zituen Orisoainek.[11]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 245 | 266 | 266 | 221 | 278 | 280 | 242 | 198 | 228 | 208 | 200 | 188 | 153 | 106 | 76 | 102 | 89 | 90 | 87 |
bertan egin dezakezu.Orisoaingo udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean,Garinoaingo,Oloritzeko,Puiuko etaUntzueko Udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta zinegotzi batek osatzen dute. Egungo alkatea Alexandre Duró Cazorla da,Amarraingo hautagai gisa aurkeztu zena.
Hauek diraNafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Elizatik gertu dagoen oinarri laukizuzeneko eraikina da. Kanpoaldeko hormak harlankaitzezkoak dira, eta plazara begira dagoen ate nagusian, dobela handiko erdi puntuko arkua dauka. Eraikuntzaren gainontzeko hormak, harlankaitz arruntekoak dira, harlanduzko ertzekin.XX. mendearen amaieran, eraikinaren eraberritze txiki bat burutu zen, 22 milioi pezetako aurrekontua izan zuena. LanekNafarroako gobernuaren diru-laguntza izan zuten.
Orisoaingo Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Alexandre Duró Cazorla da,Amarrain zerrendakoa. Zinegotzi bakarra da:
1979tik, Orisoainek 4 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[12] | |
| Herminio Recalde Salinas[13] | 1979 | 1995 | Orisoaingo Talde Independentea | |
| Teresa Pedrosa Sarasola[13] | 1995 | 1999 | Roblar | |
| Maria Victoria Labiano Alvarez[14] | 1999 | 2003 | Orisoaingo Udalarako Presidentea | |
| Maria Victoria Labiano Alvarez[14] | 2003 | 2007 | Orisoaingo Talde Independentea | |
| Maria Victoria Labiano Alvarez[14] | 2007 | 2011 | kudeaketa-batzordea | |
| Alexandre Duró Cazorla[15] | 2011 | 2015 | Orisoaingo Talde Independentea | |
| Alexandre Duró Cazorla[15] | 2015 | jardunean | Amarrain | |
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko331 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bat duTafallarantz etaUzkitarantz.
|
Autobus zerbitzuak lan egin dezan,331 linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
XVI. mendearen amaieran (1587) lurralde euskaldunean sartuta zegoen. Bi mende geroago ere (1778) ohikoa zeneuskara.
Luis Luziano Bonapartek,1869an, Orisoain atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[16]
Koldo Zuazok,2010ean, Orisoain ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[17]
Nafarroako Gobernuak onartutakoEuskararen Foru Legearen arabera, Orisoain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarragaztelania da.2001eko erroldaren arabera, herritarren %4,60k zekieneuskaraz hitz egiten,2010ean % 4,60k eta2018n % 6,70k.
2008anNafarroako Ezker Batuak etaNafarroa BaikEuskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Orisoain) proposamena aurkeztu zutenNafarroako Parlamentuan.Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean,Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[18]
_01.jpg)
_02.jpg)
_01.jpg)
_03.jpg)
_03.jpg)
Datuak:Q1647472
Multimedia:Orísoain /Q1647472
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Orisoain
