Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Edukira joan
WikipediaEntziklopedia askea
Bilatu

Montenegro

Wikipedia, Entziklopedia askea
Montenegroko Errepublika
Republika Crna Gora
Република Црна Гора
Ereserkia:Oj, svijetla majska zoro

Montenegroko bandera

Montenegroko armarria
Geografia
HiriburuaPodgorica etaCetinje
42°26′29″N 19°15′46″E
Azalera13.883 km²
Punturik altuenaZla Kolata(en)Itzuli (2.535 m)
Punturik sakonenaAdriatikoa (0 m)
KontinenteaEuropa
MugakideakBosnia-Herzegovina,Serbia,Albania,Kroazia,Europar Batasuna etaKosovo
Administrazioa
Gobernu-sistemaerrepublika
Montenegroko presidenteaJakov Milatović
LegebiltzarraMontenegroko Parlamentua
Epai autoritateaMontenegroko Auzitegi Gorena
Harreman diplomatikoakIkusi mapa Wikidatan
Zeren kide
Demografia
Biztanleria617.213
Dentsitatea44,46 bizt/km²
Hizkuntza ofizialak
Erabilitako hizkuntzak
Emankortasun-tasa1,689(2014)
Bizi-itxaropena77,116(2016)
Giniren koefizientea29,4(2023)
Giza garapen indizea0,832(2021)
Ekonomia
BPG nominala4.774.086.094,2078 $(2017)
BPG per capita7.784 $(2017)
BPG erosketa botere paritarioa12.045.985.736 nazioarteko dolar(2017)
BPG per capita EAPn19.354,93 nazioarteko dolar(2017)
BPGaren hazkuntza erreala2,4 %(2016)
Erreserbak1.076.532.270 $(2017)
Inflazioa0,8 %(2016)
Historia
Sorrera data:2006koekainaren 3a
Bestelako informazioa
Aurrezenbakia+382
ISO 3166-1 alpha-2ME
ISO 3166-1 alpha-3MNE
Ordu eremua
ikusi
Elektrizitatea230 V. 50 Hz.europar loki etaSchuko
Internet domeinua.me
gov.me

Montenegro[1] (montenegroerazCrna Gora, Црна Гораentzun - Mendi Beltza)Balkanen penintsulako errepublika da,Itsaso Adriatikoaren ertzean kokatua.Serbiarekin batera,Serbia eta Montenegroko estatua sortu zuen2003tik2006ra.

HiriburuaPodgorica da.

Izena

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Montenegroren jatorrizko izenCrna Gorak "Mendi Beltza" esan nahi du, lehen, itsasotik ikusita, oihan ilunek Alpe Dinarikoetako magalak betetzen zituztelako. Mendebaldeko Europako hizkuntza gehienetan, halere,venezierazkoMonte Negro hitzak ("Mendi Beltza") hartu dira herrialdea adierazteko. Izan ere,Erdi AroanVenezia Errepublikak eremu horien gaineko boterea zeukan. Nolanahi ere, beste hizkuntza batzuek, batez ere aldamenekoek, beren era darabilte:albanieraz,Mali i Zi;grezieraz,Μαυροβούνιο;errumanieraz,Muntenegru;turkieraz,Karadağ etaislandieraz,Svartfjallaland (hau da, "Mendi Beltzetako Herria").

Geografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Montenegro satelite irudian
( Serbiarekin batera )

MontenegroBalkanetan dago.Laukizuzen antzeko itxura du eta mugakideok ditu: hegoaldean,Itsaso Adriatikoa; mendebaldean,Kroazia etaBosnia-Herzegovina; iparraldean,Serbia; ipar-ekialdean,Kosovo; eta hego-ekialdean,Albania.

Izenak dioen bezala, Montenegro oso herrialdemenditsua da, Balkanetan gehien higatua izan zen eskualdea azkenIzotz Aroan. Herrialdeko gailurraZla Kolata da (2.534 m),Prokletije mendietan. Lurraldea Serbiaren eta Albaniaren mugako mendi garaietatik hedatzen da, kostaldekoordoki esturaino. Ordoki hori, bi eta sei kilometro artekoa, iparraldean supituki eteten da Lovcen eta Orjen mendiak itsasora iristen diren lekuan. Eskualdekarstikoa 1.000 metro inguruko garaieran dago, zenbaitmendi ia 2.000 metroraino iristen baitia, Orjen mendia bezala (1.894 m). Behereen dagoen eskualdeaZeta ibaiaren ibarra da, 500 metro inguruan.

Historia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Montenegroko historia»

Montenegroko lehenengo biztanleak iliriarrak izan ziren.K. o. 9. urteanerromatarrek konkistatu zuten, etaIliricum probintzian sartu zuten. Historialarien arabera,IV. menderako erabat erromatartuta zegoen, etalatina zen eguneroko hizkuntza.

Tribu eslaviarrek eta iliriar erromatartuen ondorengoekDukljako dukerria sortu zuten. 1077anGregorio VII.aaita santuak dukerria onartu zuen eta Mihailo Vojislavljević bihurtu zen bertako errege. Bertatik sortu zen Serbiako Printzerri Handia,Stefan Nemanjaren gidaritzapean, etaZeta Printzerria izena eman zitzaion.1360 hamarkadarako estatu independentea zen etaInperio otomandarrak inguruan eragin handia zuen arren, ez zuen inoiz Zeta Printzerria bereganatu. Kostaldea, hala ere,Veneziako Errepublikak kontrolatu zuen 1470etik 1797ra arte. Garai horretan Montenegro izena sortu zen.

Montenegroko erresumaren aldarrikapena (1910)

1516anĐurađ Crnojević printzeak abdikatu zuen, Vavil artzapezpikuaren alde, eta Montenegro estatuteokratiko bihurtu zen.1851an Danilo II.a zen artzapezpiku printzea, baina ezkondu eta apaizgoa utzita, Montenegro sekularizatzeko bidea hasi zuen.1878an printzerri guztiz independente bihurtu zen.1910eanerresuma izendatu zuten, Nikolas I.aren agintepean.1912anOtomandar Inperioari gerra deklaratu zion. Horren ondorioz, lurralde batzuk irabazi zituen, baina gerra garaian lortutakoShkodër hiriari uko egin behar izan zion. Hiri garrantzitsu horiAlbania estatu sortu berriaren esku geratu zen.

Lehenengo Mundu Gerran aliatuen alde agertu zen.Austria-Hungariako inperioak bere kontrolpean izan zuen1918ra arte. Urte horretan Montenegro etaSerbiako erresumaren arteko batasuna bultzatu zenPodgoricako batzarrean.Bigarren Mundu GerranItaliak bereganatu eta Kotor eremuan sartu zuen. Lurralde horietan jatorri italiarreko populazioa zegoela eta, Italiako erresumara anexionatu zuen.

1945etik1992ra MontenegroJugoslaviako Errepublika Federal Sozialistaren barnean egon zen. Federazioa osatzen zuten sei errepublika subiranoetako bat zen etaPodgorica hiriburuak, garai hartan,Titograd izena izan zuen, Jugoslaviako agintariJosip Broz Titoren omenez.1992anJugoslavia desegin zen eta Montenegroko biztanleek erreferendum bidez Serbiarekin batera segitzea erabaki zuten,Serbia-Montenegro deituriko estatuaren baitan. Erreferendum horretan parte hartzea txikia izan zen, musulmanek, albaniarrek eta gutxiengo katolikoak abstentzioaren alde egin zuten eta. Batasunaren aurkakoen arabera, propaganda ofiziala desegokia izan zen, federazioaren aldeko botoa emateko deia ezkutatzen baitzen horren azpian.

1996an Serbiarekin jarraitzea erabaki zuen bertako gobernuak. Hala ere, ekonomia eta moneta politika berezia erabili zuen, lehenik marko alemaniarra eta geroagoeuroa hartuz. Montenegroko gobernuan gero eta argiago izan zen independentziaren aldeko jarrera, Montenegroko Aliantza Liberalak gehiengoa zeukan eta.2006komaiatzaren 21ean egindako erreferendumean herritarren % 55ek Serbiatik bereiztea erabaki zuten. Independentzia hori Serbiak eta NBEko kide gehienek onartu zuten.2006koekainaren 28anNBEko partaidetza onartu zitzaion.

2008koapirilaren 6an bere lehendabiziko hauteskunde-presidentzialak egin zituen.

Banaketa administratiboa

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Montenegroko udalerriak
Sakontzeko, irakurri: «Montenegroko banaketa administratiboa»

Montenegro 21 udalerrietan (opština) eta 2 hiri administratiboetan banatuta dago. Bi hiri horiekPodgoricako udalerriaren azpi-banaketa dira.

Demografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Montenegroko talde etnikoak, 2011ko erroldaren arabera.     Montenegroarrak     Serbiarrak     Bosniakoak     Albaniarrak     Musulmanak     Kroaziarrak     Rom herria     Gehiengo etnikorik gabe     Biztanlerik ez edo daturik gabe

Etniziaka

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

2003ko erroldaren arabera, errepublikaren taldeetnikoak honakoak dira:

Hizkuntza ofizialak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Montenegroko hizkuntza-mapa 2011ko erroldaren arabera.

Montenegroko biztanle gehienekserbieraren ijekaviar dialektoaz hitz egiten dute. Hala ere,2004tik montenegroera hizkuntza beregaintzat hartzearen aldeko mugimenduak piztu ziren, eta2007an, herrialdeak independentzia lortu eta urtebetera, Konstituzioak montenegroera lehen hizkuntza ofizialtzat hartu zuen. Horrekin batera,serbiera,bosniera,kroaziera etaalbaniera ere onartzen ditu. Albaniera ez beste hizkuntzakserbokroazieraren dialektoak dira eta erabilera arruntean ez dira ia bereizten.

2003ko erroldaren arabera, Montenegroko hizkuntzen ezagutza datuak hauek dira:

Kirolak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

2006tik aurreraMontenegroko Liga etaKopa jokatu dira.FK Rudar Pljevlja talde arrakastatsuena da, bi liga eta hiru kopa irabazi baititu.

Erreferentziak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
  1. Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak..

Ikus, gainera

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Autoritate kontrola


1 Herrialdearen zati bat edo osoa ez dago geografikokiEuropan.2 Nazioartean ez dago guztiz onartua.3 Europatik kanpo lurraldeak ditu.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Montenegro&oldid=10432904"(e)tik eskuratuta
Kategoriak:
Ezkutuko kategoriak:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp