Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Edukira joan
WikipediaEntziklopedia askea
Bilatu

Milan

Koordenatuak:45°28′01″N9°11′24″E / 45.4669°N 9.19°E /45.4669; 9.19
Wikipedia, Entziklopedia askea
Milan
Milan
Italiako udalerria
Administrazioa
Herrialdea Italia
Italiako eskualdeak Lombardia
Italiako hiri metropolitarracittà metropolitana di Milano
AlkateaGiuseppe Sala
Izen ofizialaMilano
Jatorrizko izenaMilan
Posta kodea20121, 20122, 20123, 20124, 20125, 20126, 20127, 20128, 20129, 20131, 20132, 20133, 20134, 20135, 20136, 20137, 20138, 20139, 20141, 20142, 20143, 20144, 20145, 20146, 20147, 20148, 20149, 20151, 20152, 20153, 20154, 20155, 20156, 20157, 20158, 20159, 20161 eta 20162
ISTAT kodea015146
Geografia
Koordenatuak45°28′01″N9°11′24″E / 45.4669°N 9.19°E /45.4669; 9.19
Map
Azalera181,67 km²
Altitudea138 m
MugakideakAssago,Arese,Baranzate,Bresso,Buccinasco,Cesano Boscone,Cologno Monzese,Corsico,Cormano,Cusago,Novate Milanese,Opera,Pero,Peschiera Borromeo,Rho,Rozzano,San Donato Milanese,Segrate,Sesto San Giovanni,Settimo Milanese,Trezzano sul Naviglio etaVimodrone
Demografia
Biztanleria1.354.196(2023kourtarrilaren 1a)
Dentsitatea7.454 bizt/km²
Informazio gehigarria
SorreraK.a. 600
Telefono aurrizkia02
Ordu eremuaUTC+01:00,Europa Erdialdeko Ordua etaUTC+02:00
Hiri senidetuakSão Paulo,Chicago,Toronto,Melbourne hiria,Tel Aviv,Krakovia,Osaka,Shanghai,Dakar,Lyon,Birmingham,Betleem,Frankfurt am Main,Dublin,Napoli,Buenos Aires,Guadalajara,Medan,Iquitos,Montreal,Sofia,Trieste,Pekin,Sydney,Amman,Ragusa,Santo Domingo,Medellín,Maxhad,Pernik,San Petersburgo,Melbourne,Tulkarem,Daegu etaVilnius
Katastro kodeaF205
Sailkapen sismikoa3(Txikia)
MatrikulaMI
Hizkuntza ofizialaitaliera
comune.milano.it

Milan[1] (italieraz:Milano, /miˈlaːno/ ahoskatua;milaneraz,Milan)Italiako hiriburu ekonomikoa da eta bigarren hiri handiena.Padaniako ordokian dago,pianura padana delakoan.Lombardiako hiriburua da. Halaber,Europar Batasuneko bosgarren metropoli-barrutirik handiena da.

Historia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Italiako iparraldekozeltek fundatu zuten Milan,K.a. 600. urtean, gutxi gorabehera etaerromatarrekK.a. 222. urtean konkistatu etaMediolanum izena eman zioten.

Erromatar inperioaren IV. mendean garrantzia irabazi zuen, eta 313an, bertan erredaktatu zen Erromako historiako dokumentu inportanteenetako bat,Milango Ediktua,kristautasunaren onarpena eta jarraian nagusitasuna ekarri zuean. Horren ondorioz, eliza asko eraiki ziren bertan, eta IV. mendean,San Anbrosio apezpikuaren garaian, hiria Mendebaldeko Erromatar Inperioaren hiriburu bihurtu zen. Garai hartakoa daSan Lorenzo Maggiore eliza, Milango zaharrena[2].

Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori zenean, Milanenheruloak etaostrogodoak izan ziren nagusitu ziren lehen barbaro germaniarrak. 569anlonbardiarrek hiria konkistatu zuten, eta 774. urtera arte beren esku eduki zuten, Karlomagnori eskualdatu zioten arte. Egungo eskualde izena herri hari zor zaio.

Milango Errege Jauregia, XIII. mendean eraikitzen hasi zena, hiriko gobernuaren egoitza izan zen mendeetan zehar. XV. mendean,Milango dukerriaVisconti etaSforza familiek gobernatu zuten, etaLeonardo da Vinci bezalako artistak mantentzen zituzten haien zerbitzura; hiriaPizkundearen korronteetan sartu zuten.

Garai hartako distiraren ondoren, beste gatazka-aldi bat iritsi zen: hiria frantsesek konkistatu zuten etaPaviako guduan galdu ondoren (1525)Karlos V.aren inperio espainiar-alemanaren parte izatera pasa zen. Espainiar inperioaren domeinuak 1713ra arte iraun zuen,Utrechteko Itunaren bidez hiriaAustriaren esku geratu zen arte.

Frantziako Iraultzaren ondoren,Napoleonek Milan okupatu zuen, eta jarraian 1805ean bere burua Italiako lehen erregetzat izendatu zuen. 1859an, AustriakPiamonte-Sardiniako Erresumari utzi zion probintziaren gaineko kontrola, gerora Italiako erresuma izango zenaren lehen jatorrizko lurraldea. Hiria italiarnazionalismoaren zilbor bihurtu zen aro horretan. 1865 eta 1877 bitartean eraikitakoVittorio Emanuele II.aren Galeria dotorea garai historiko hartako ondarea da.

Milan Italiako historiaren erdigunea izan zen eta1906ko Erakusketa Unibertsalaren egoitza. Bi gerrate mundialen arteko garaian, Italiakofaxismoaren sorlekuetako izan zen. Gainera, gerra osteko berreraikuntza industrialaren eragile nagusietako bat izan zen.

Gaur egun, MilanEuropako gune ekonomiko garrantzitsua bilakatu da,industrian etahirugarren sektore ekonomikoan (modan, bereziki) euskarritu den hiri kosmopolita baita.

Demografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Hiriak 1.308.735 biztanle ditu eta hiriguneak, 4.280.820 biztanle. Era berean, gune metropolitarrak 7.400.000 biztanle ditu.

Askok eta askok MilanItaliako hiriburu ekonomikoa dela diote. Izan ere, MilanEuropar Batasuneko hiririk aberatsenetarikoa da,Italiako Burtsaren egoitza eta gune komertzial eta finantzierorik nagusietakoa. Horrez gain,Milaneko AzokaItaliako nagusia da, baita munduko handienetako bat. Azkenik,Parisekin batera, mundu osoko modaren hiriburuetako bat da.

Geografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Milanek honako udalerri hauekin egiten du muga:

Assago
Arese
Baranzate
Bresso
Buccinasco
Cesano Boscone
Cologno Monzese
Corsico
Cormano
Cusago
Novate Milanese
Opera
Pero
Peschiera Borromeo
Rho
Rozzano
San Donato Milanese
Segrate
Sesto San Giovanni
Settimo Milanese
Trezzano sul Naviglio
Vimodrone

Klima

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
   Datu klimatikoak (Linate aireportua, 1961–1990)    
 Hila  Urt  Ots  Mar  Api  Mai  Eka  Uzt  Abu  Ira  Urr  Aza  Abe  Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)4.68.213.217.521.926.128.927.724.318.810.25.417.2
Batez besteko tenperatura (ºC)1.44.28.312.316.620.623.122.218.913.66.92.312.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)-1.90.13.37.011.215.017.316.713.58.43.6-0.97.8
Pilatutakoprezipitazioa (mm)64.362.681.682.296.565.468.093.068.599.7101.060.4943.2
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)7.26.77.98.38.17.65.87.15.26.88.56.385.5
Eguzki orduak58.996.1151.9177.0210.8243.0285.2251.1186.0130.266.058.91915.1
Hezetasuna (%)86787175727171727481858676.8
Iturria: MeteoAM[3]

Kultura

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Italiako kultur gune garrantzitsua da,Erroma bezala, baina modu desberdinean. Nahiz eta historian haren presentzia Italiako hiriburua baino askoz apalagoa izan, egun munduko lehen mailan dago, musika-, literatura-, arte- eta, batez ere, moda-kontuetan.

Milango Katedrala (Duomo esaten zaio) hiriko lekurik ezagunena da, bai haren arkitektura arranditsuagatik, baita haren esanahi katolikoagatik; eraikitze lanak1386ean hasi ziren eta1805ean ofizialki bukaera eman zitzaion.

Munduko katedralik handiena da,Sevillakoaren ondoren, barruan 40.000 pertsona sar baitaitezke.

Iruditegia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
  • Milango katedrala eta Vittorio Emanuele II galeria
    Milango katedrala etaVittorio Emanuele II galeria
  • San Anbrosio basilikako atrioa.
    San Anbrosio basilikako atrioa.
  • Fossati antzokiaren fatxada.
    Fossati antzokiaren fatxada.
  • UniCredit dorrea (garapen ekonomiko berriaren adierazgarri), Porta Nuova parkean.
    UniCredit dorrea (garapen ekonomiko berriaren adierazgarri), Porta Nuova parkean.
  • San Siro edo Giuseppe Meazza estadioa, Milango futbol zelai nagusia.
    San Siro edo Giuseppe Meazza estadioa, Milango futbol zelai nagusia.

Kirola

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

AC Milan etaFC Internazionale (Milango Inter) futbol taldeak hiriko kirol elkarte nagusien artean ditugu,Olimpia Milano saskibaloi taldearekin batera. Hirurek ibilbide arrakastatsua duteEuropako txapelketetan.

Txirrindularitzaren arloan,Milan-San Remo lasterketa klasikoa nazioartean oso ezaguna da.

Hedabideak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Milandar ospetsuak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
  1. Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak..
  2. (Gaztelaniaz)«Historia corta de Milán - Mediolanum, la “tierra del medio” de Italia» www.enmilan.net (kontsulta data: 2022-04-08).
  3. Visualizzazione tabella CLINO della stazione / CLINO Averages Listed for the station Milano Linate. MeteoAM (kontsulta data: 2012-08-21).

Kanpo estekak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Autoritate kontrola


"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan&oldid=10493029"(e)tik eskuratuta
Kategoriak:
Ezkutuko kategoriak:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp