| Mendigorria | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Nafarroa Garaia,Euskal Herria | |||||||||||
 Mendigorria eta ingurunetako larreak hegoaldetik | |||||||||||
| |||||||||||
 | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Nafarroa Garaia | ||||||||||
| Merindadea |  Erriberri | ||||||||||
| Eskualdea | Izarbeibar-Novenera | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Nafarroa | ||||||||||
| Barrutia | Tafalla | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Mendigorria | ||||||||||
| Alkatea (2019-2023) | Eunate Lóoez Pinillos (Euskal Herria Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 31150 | ||||||||||
| INE kodea | 31167 | ||||||||||
| Herritarra | mendigorriar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°37′42″N1°50′04″W / 42.62822°N 1.8345°W /42.62822; -1.8345 | ||||||||||
| Azalera | 39,1 km² | ||||||||||
| Garaiera | 317-519 metro | ||||||||||
| Distantzia | 28,8 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.261 (2025:  43) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 3,23 bizt/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 21,18 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 81,2 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 75(2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 0(2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 9,44(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu mistoa | ||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 5.9 + % 19.9 hartzaile(2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | www.mendigorria.eus | ||||||||||
Mendigorria[4][a]Euskal Herriko udalerri bat da,Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta.Erriberriko merindadean etaIzarbeibar-Novenera eskualdean dago,Iruñea hiriburutik 28,8 kilometrora. Altuera 317 eta 519 metro artekoa da, eta 39,10 km²-ko azalera hartzen du. 1.261 biztanle zituen 2025. urtean. biztanle zituen.
Arga ibaiaren gaineko mendi batean kokatua, MendigorriaNafarroako Erribera da iparralderago dagoen herria, zehazkiagoArgako Erriberan, nahiz eta alderdi kulturalakNafarroako Erdialdearekin partekatzen dituen.Mendigorriko gudua famatuagatik ezaguna, bere barrutian, gainera,Andelosko aztarnategi arkeologikoa dago. Antzinako hirierromatar bat da,Burdin Aroko herrixka batean sortua, etaPompaelok baino hedadura handiagoa izan zuen bere garaian. Mendigorriko ohiko produktuakardoa,hestebeteak etaarbendol garrapiñatuak dira.Novenerako hiribildua izan zen. MendigorriaNafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.
Bertako biztanleakmendigorriarrak dira.
Mendigorria toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[5]
Mendigorriaeuskal jatorri garbiaren toponimoa da,mendi (herriak mendi baten gainean duen kokapenari erreferentzia eginez) etagorria (kasu honetan, inguruko landarediaren koloreari baino gehiago, "soildu" bezala ulertzen dela uste da, hau da, zuhaitzik gabea) hitzek osatua; beraz, herriaren izenak etimologikoki "mendi gorria" edo "mendi zuritua" esan nahi du.
Mendigorriko armarriak honako blasoi hau du:[6]
| « | Goialdean Joan II.a erregearen armarria: Nafarroa-Evreuxko armak ezkerraldean eta Aragoi-Trastamarakoak eskuinaldean; behealdean hondo gorri batez eta aurrean urrezko hiru dorredun gaztelu bat osatuta dago, gudari armatu batekin atean. | » |
Armarria udaletxearen fatxadan dagoen armarritik sortzen da,Nafarroako antzinakoena, nonJoan II.a erregearen armarria dagoen (Nafarroako etaAragoiko armarriez osatua, bi erresumetako errege izan baitzen), eta bere azpian Mendigorriko jatorrizko armarria, non gaztelu bat agertzen den gerlari batekin. Armarri horrek, gainera, multzo osoaren gainean koroa bat eta bi lebrele ditu, tenante motaz.
Garai modernoetan, elementu guztiak espazio berean daudenEuskal Herriko gainerako armarriekin parekatzeko, bi armarriak bakar batean batzea ezarri da, hurrenez hurren goiko eta beheko zatiak hartuz, koroa eta lebreilak kenduz, nahiz eta Mendigorriko Udalak erabiltzen duen armarrian eta banderan agertzen den armarrian multzo osoa agertzen den.
Mendigorriko banderak Mendigorriko armarri osoa dauka hondo gorri baten gainean.
MendigorriaIzarbeibar-Novenera eskualdean dago,Argako Erribera eremu naturalean etaNovenera eremu historikoan.
 | Zirauki | Mañeru,Gares | Obanos | |
| Bilatorta |  | Artaxoa | ||
| ||||
 | ||||
| Oteitza | Larraga |
Herria,Nafarroa erdialdean kokatzen da,Erriberriko merindadeko ipar-mendebaldeko muturrean.NA-601 errepideak udalerria zeharkatzen duGares etaLarragarako norabidean.GaresenA-12 autobiderako sarbidea dagoIruñea etaLogroñorekin komunikatuz. Horrez gain,NA-6030 errepideakArtaxoa etaTafallarekin elkartzen du udalerria.
UdalerrianMendigorria udalburua,Muruzabal Andion etxaldea etaAndion herri hustua daude.
Udalerriak klima mediterraneo kontinentala dauka, ezaugarri moduannegu hotz eta euritsuak,uda lehor eta nahiko sargoriak, euri irregularrak eta iparreko zierzo haizearen nagusigoa dituena. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa, eta prezipitazioak 450 eta 550 mm bitartekoak dira (urteroko egun euritsuak 70 inguru izaten dira).
Nekazaritzarako lurren eta ikatza sortzeko beharrak batetik, eta suteek bestetik, udalerri gehienean aurki zitezkeen arteak desagerarazi zituen. Gaur egun Mendigorrian aurki daiteken landaredia, sastraka eta zuhaixkez gain, birlandatutako pinuak dira (batez ere,Austriatik ekarritako pinu beltza, eta Alepo pinua).
Mendigorrian ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere,Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora,Nafarroako Gobernuak1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[7]
 Datu klimatikoak (Gares, 1981-2020)  | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 18.5 | 24.0 | 26.5 | 29.0 | 36.5 | 40.0 | 41.5 | 43.0 | 38.0 | 32.0 | 27.0 | 21.0 | 43.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.7 | 11.6 | 15.4 | 17.0 | 21.8 | 26.6 | 29.6 | 29.6 | 25.3 | 19.6 | 13.3 | 9.9 | 19.1 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.6 | 11.5 | 15.6 | 19.8 | 22.5 | 22.6 | 19.1 | 14.4 | 9.0 | 5.9 | 13.5 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.1 | 1.3 | 3.8 | 5.9 | 9.3 | 13.0 | 15.5 | 15.6 | 12.8 | 9.1 | 4.6 | 1.8 | 7.8 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.0 | -10.0 | -8.5 | -3.0 | -0.5 | 2.0 | 7.0 | 5.0 | 3.0 | -0.5 | -6.5 | -10.0 | -10.0 |
| Batez bestekoprezipitazioa (mm) | 44.2 | 38.7 | 51.6 | 59.5 | 53.1 | 45.6 | 27.0 | 26.3 | 38.6 | 60.3 | 55.4 | 57.2 | 547.5 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 39.0 | 29.0 | 33.6 | 62.0 | 42.2 | 38.5 | 33.0 | 85.0 | 61.5 | 46.0 | 59.0 | 39.0 | 85.0 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 11.6 | 10.3 | 8.8 | 11.2 | 11.1 | 7.2 | 5.4 | 4.9 | 7.8 | 10.5 | 11.5 | 12.8 | 113.0 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.3 | 1.4 | 0.9 | 0.2 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | 5.1 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[8] | |||||||||||||
Mendigorriko lehen biztanleak burdin arokoak dira, aurkitutako garai hartako aztarnen arabera. Udalerria,K. a. I. mendean erromatartu zen, eta ondorengo hiru mendeetan garatutako herri erromatarrak garapen handia izan zuen.Andion, erromatar garaikoAndelosekin erlazionatuta dagoen hiria,Plinio Gaztea bezalako geografo grekolatinoek deskribatua.1980tikAndiongo Andre Mariaren baselizaren inguruan indusketak egiten ari dira, eta hiri-eremuaren zati bat eta hiria urez hornitzeko sistema hidrauliko osoa aurkitu dira: 122 metroko luzerako presa Iturranduzko errekan, depositu erregulatzaile bat eta harlandu kanal batez osatutako akueduktua, arkuen gainean, barrutik berunezko hodi bat zuela. Orain arte aurkitutakoaren arabera, biztanleriaI. mendean dago, etaIV. mendera arte loratu da. Behin betiko despopulatzeaXV. mendekoa da. Erromatar hilarri batzuk baliatu ziren baselizaren hormetan.[9]
.png)
1070. urtean Azeare Gartzeitzek eta bere emazte Fronila AritzalakIratxeko monasterioariErrezuko aldirian zeuden monasterioen eta Mendigorriko mahasti baten dohaintza egin zioten. Hala dago jasotaNafarroako Artxibo Orokorran dagoen dokumentuan.Antso VI.a Jakituna erregeak, herri honekArtaxoakoarekin izan zuen liskarrean,Santo Torrtat terminoaren jabetzari buruz,1158an adierazi zuen dena Mendigorriarena zela,Antso IV.a Peñalengoa erregeak eman zion bezala, etaAntso V.a Ramiritz,Alfontso I.a etaGartzia V.a erregeen garaian izan zuen bezala.1182. urtean, Eneko Lopitzek eta bere emazte Benediktak Mendigorrian zuten etxaldea eman ziotenIratxeko monasterioari.
Antso VII.a Azkarra erregeak Mendigorriko petxa guztiak murriztu zituen1194an, urtean 520 marabedi izatera, eta bizilagun bakoitzak bere ondasunen arabera lagundu zuen. Hilketek eta kalumniek izan ezik, beste inori ezer ez ordaintzeko agindu zuen; Mendigorrian lursailak zituzten beste herri batzuetako biztanleek auzoekin proportzioan ordain zezatela; armadari etxe bakoitzeko bat eta abizenari armak har zitzaketen guztiak; lanik egin ez zezaten; eta zaldi, ezkutu eta burdinazko kapiloa zutenek ostatu-kosturik ez zezaten.1208an, erregeak berak 3640 soldatara jaitsi zuen Mendigorriko petxa, 3000 soldatara erregearen esku ohorea zuen errikontearentzat, 10 kaberiatan, eta gainerako 640ak erregearentzat; gainerakoan, aurreko kontzesioa berretsi zuen, etaTibalt I.a erregeak berretsi egin zuen1234an.Luis I.a Nafarroakoa erregeak1307. urtean Mendigorriko foru guztiak berretsi zituen.Novenerako forua deiturikoaren indarraldian sartu ziren.[10]
Ez da aipatzen gaztelua zuenik, baina bai trantzeak eta etsaigoak, batzuetan muga jurisdikzionalengatik, beste batzuetan atzerriko inbasioengatik eta askotanagaramondarren etabeaumontarren bandoek eragindako gerra zibilengatik. Bere harresiak izan zituen, eta haien atzean auzokoek lasaitasunaren eraso asaldatzaileetatik babestu zuten beren burua. Mendigorriko kontzejuak1276komaiatzaren 5ean zin egin zien fideltasuna eta obedientziaJoana I.ari,Nafarroako erreginari, eta Erresumako gobernadoreEustache de Beaumarchais, eta pozik agertu zen erreginakFrantziako erregearen semearekin izandako ezkontzarekin. Alkateak, maioralek, zinpekoek eta Mendigorriko kontzeju osoak,1277komartxoaren 7an, omenaldia egin ziotenJoana erreginari,Eustache de Beaumarchais erresumako gobernadoreari, eta Mendigorriko hiribildua eta gotorlekua errenditzeko konpromisoa hartu zuten, hala eskatuz gero. Harresi horiek eraikitzeko harlanduak ez ziren erabili eta agortu egin ziren baserri modernoaren eraikuntzan, eta ez zen harresi-horma-atal bat ere kendu defentsa-elementu haren forma, antolaketa eta almenaren lekuko izateko.
XIV. mendetikXV. mendera,Gaztelaren inbasioek, kalte handiak eragin zituzten herrian, horrela,1378anGaztelako ejerzitoak herria okupatu zuten, baina1463an, mendigorritarrek erasoari eustea lortu, etagaztelatarrak kanporatzea lortu zuten.1463an,Joan II.a erregeak, Mendigorriko hiribilduakbeaumontarren aurkako defentsan ahalegin osoz aurre egin ziola kontuan hartuta, ordaindu ohi zuen bularraren abolizioa eman zion, 153 florin eta 5 lodi baitzen urte bakoitzean, eta erregeak herrian zituen gainerako eskubide guztiena, aurrerantzean ezer ez ordaintzeko moduan. Erregeak zioenGaztelakoak hiribildua hesitu eta borrokatu zuela, eta bertako bizilagunek ahalegin handiz defendatu zutela, eta, horregatik, petxa horretatik askatzeaz gain, Mendigorria hiribildu on egin zuela, baita bere auzokoak ere, frankoak, basatiak, inozoak, infantzoiak eta hijosdalgoa, Foru Orokorrera forudunduz, eta herriaUharte Arakil hiribilduaren ondorenNafarroako Gorteetan jarrita eduki zezala. Baina Mendigorriko petxaren gaineanIruñeko katedralaren alde 80 libera esleituta zeudenez, erregeen arimek ospatzen zituzten urteurrenen nolabaiteko fundazioagatik, eta herria zama horretatik askatu ezin zuenez, betiko libre utzi zuen, haren saritzat, ardoaren gaineko aleben ezarpenetik, urtean 50 libratan tasatua zegoena. Hala ere, horren arabera,1472an Joan Ezpeletak, erregearen txanbarlenak, Mendigorriko bularra betiko zeukan, katedraleko edo Iruñeko kapituluko 80 liberak izan ezik.1474an,Joan II.ak Mendigorriari eman zion kuartel bakoitzeko 20 florin bakarrik ordaintzea betiko.[9]Urte bereanLeonor I.a Nafarroakoak zioenez, Mendigorriko hiribilduaLuis II.a BeaumontekoaLeringo kondeak setiatu zuen bere aldekoekin bi hilabetez, harik eta printzesa beraPiarres Azkoiengoarekin eta erregearen esaneko jendearekin joan zen arte, leku hura altxarazteko, eta garai hartan Luis jaunak,Gares,Larraga,Artaxoa,Mañeru,Obanos,Aniz etaZirauki herriekin batera,Garesko bizilagunak izan ziren. Horregatik eta Mendigorriak erakutsitako fideltasunagatik, printzesak beste hitz batzuk eman zizkion, eta herri erasotzaile horietako zati bat bere jabetzapean ezarri zion betirako, jasotako kalteak ordaintzeko.Joan II.a erregeak pribilegio hori berretsi zuen1476koabuztuanLizarran.1494an Mendigorria hiribilduak kuartelen kontribuzioan 27 libera ordaintzen zituen kuartel bakoitzeko, baina emandako kuartelak esker onez ez ordaintzeko pribilegioa zuela alegatzen zuen.
1516. urtearen hasieran,gaztelarrek Mendigorriko gotorlekua suntsitu zuten,Nafarroa berriz konkistatzeko beste saiakera baten kasuan arriskuak ezabatzeko politikaren barruan.
Nafarroako Gorteetan Mendigorriko diputatuak esertzen ziren,Iruñea,Lizarra,Tutera,Zangoza,Erriberri,Agoitz,Viana,Elo,Aguilar,Kaseda,Uharte,Atarrabia,Torralba,Lesaka,Corella,Tafalla,Zuñiga etaLakuntzako diputatuekin eta beso militarreko eta elizako ordezkariekin batera.1561ean eztabaidak sortu ziren Nafarroako Gorteetan eserlekua zuten hirien eta hiribilduen artean, kokapen-ordenari buruz, eta Mendigorriari postu bat eman ziotenUharteren atzean etaTorralbaren aurrean,1463. urtean emandako pribilegioari jarraiki.
1534. urteanAndion (Larraga,Oteitza,Bilatorta,Muruzabal eta Mendigorria mugakide zituena) etaMuruzabal (Larraga, Mendigorria etaZiraukiren ondoan eta mariskalaren jabetzakoa) zeuden.1800. urtean despopulatu berberak zituen:Andion (etxe bat etabaseliza bat kontserbatuz) etaMuruzabal Andion (hiru etxe, eliza bat eta etxeen hondakinak gordetzen zituen eta Granada Egako dukearenak ziren).[11]
Iberiar Penintsulako gerrapean, frantziarrek Mendigorria gotortu zuten,Nafarroako beste herri batzuekin batera, gerrilarien aurkako neurri gisa, Erresuma osoan zehar baitzebilen. Haietako batek, Andres Egiagirre bertakoak, 400 boluntario elkartu zituen, eta Frantziaren aurkako batailoi bat eratu zuen.1809koabenduaren amaieran,Xabier Minaren gerrilarien partida Mendigorria hirira etorri zen, Harispe jeneralaren agindupeko tropa frantziarrengandik ihesi,Lizarratik gertu borroka egin baitzuen haiekin. MeategiakArga etaEga ibaien zubiak mozteko agindu zuen, bainaGaresko zubia moztean, frantziar abangoardia agertu zen.
1811komartxoaren amaieran,Espotz Minaren gerrilarien partidako bi batailoi eta zalditeria Mendigorritik igaro ziren,Aguilarretik zetozenak etaZangozara zihoazenak.1811kourtarrilean,Gregorio Krutxagaren agindupean, Espozko gerrillarien aldeko infanteria Mendigorritik igaro zen,ZangozatikGesalatz ibarrera zihoala, non Espotz Minarekin eta partitzeko zalditeriarekin elkartu behar zuen.1811koekainaren hasieran, Espozko gerrillarien partida Mendigorrira etorri zen,Andosillatik. Mendigorritik gerrillariakArtederretarantz abiatu ziren, Frantziako zutabe bati erasotzeko asmoz.1811kourriaren amaieran,Frantzisko Ezpotz Mina jaunaren gerrilarien dibisioakZangozatik zetorren Mendigorria zeharkatu zuen. GerrilariekAragoin preso hartutako preso frantziar asko gidatzen zituzten, etaGipuzkoarantz abiatzen ziren haiek ontziratzera.
1813koapirilaren erdialdean,Andre Maria eliza zaharra okupatzen zuen Mendigorriko goarnizio frantziarrari eraso zion. Frantziarrek gogor eutsi zioten, eta Espotzek tenpluari su emateko agindu zuen, defendatzaileek amore eman behar izan zutelarik.Gares hiribilduan frantziar goarnizio ugari zegoen, baina ez zen ausartu Mendigorriko goarnizioari laguntzera. Clausel jeneralak hori jakin bezain laster,Garesera etorri zen Espotz Minari erasotzera, baina ordurakoZangozarako bidean zegoen.1813komaiatzaren hasieran, Clausel jeneralaren tropakGaresen,Artaxoan, Mendigorrian etaTafallan kokatu ziren, eta Espotz dibisioko hirugarren eta bosgarren batailoiek ikusi zituzten.Hilabete bereko 12an Clausel bere jendearekinZangozara joan zen, gerrilarien batailoiakErronkaribarrara erretiratu ziren bitartean.Sistema konstituzionalaren aurkako oposizio handia zegoen Mendigorrian.Urte berekoekainaren 13an aldarrikapen errealistak iritsi zitzaizkion alkateari. Ordu batzuk geroago, Jose Antonio Goñi buruzagi errealista iritsi zen, eta aldarrikapenak irakurri eta ondo ikusteko moduko lekuetan jarri zituen. Urte horretako Garesko borrokan Mendigorriko Jose Salvador tenientea nabarmendu zen.[10]
1822. urte inguruan, absolutista sutsuek beren burua nabarmendu nahi zuten, urte bereko maiatzean Mendigorrian gertatutakotik ondoriozta daitekeenez. Gau batean, udaletxeko frontisean zegoenKonstituzioaren ohola hautsi zuten. Honek berehala eman zuen bidegabekeriaren berri, eta paretaren gainean,Konstituzio plaza, idazteko agindu zuen. Ezin izan zen jakin nor izan zen egilea.
Lehen Karlistaldian, hiribildua topaketa garrantzitsuen eszenatoki izatera itzuli zen:Larragarako zubiaren inguruanZumalakarregiren gizonek eta Carrerako brigadierraren kristinoek borroka egin zuten1835ekomartxoaren 9an, irabazlerik gabe geratu zen ekintzan, eta bi bandoek baja garrantzitsuak izan zituzten.Urte hartakouztailaren 16an, liberalek zuzendurikoLuis Fernández de Córdova jeneralak,karlistak garaitzea lortu zuenMendigorriko guduan. Horregatik,Espainiako erregeak Mendigorriko markes izendatu zuen.Irailaren 12an, berriz ere, Aldama jeneralaren gizonek karlistak garaitu zituzten hiribilduaren inguruan, eta, horrela,Gareserantz abiatu ziren.
1847an, ospitale bat zegoen,XVIII. mendearen hasieran sortua eta zituen zentsu batzuekin eutsia; mutikoen eskola, zeinetara 133 joaten ziren, urtean 4420 erreal jasotzen zituen maisu batek zainduta, eta neskatoen eskola, 122 lagunek erabiltzen zutena eta urtean 2000 errealez hornitua. Parrokia-eliza bikario batek zerbitzatzen zuen, auzotarrek aurkeztua, eta zortzi onuradun eta bitarteko bat, erregeak eta Iruñeko ganberako arkitaniarrak aurkeztua. Hiru olio-errota, irin-fabrika bat bi harrirekin, pattar-fabrika bat lau galdararekin, oihalezko ehundegi batzuk eta ehungintza.1855ekomaiatzaren 1ekodesamortizazioari buruzko legea betez,1862an ehungintza bat eta sutegi bat saldu ziren herri horretan;1878an, landa-finka bat.1920ko hamarkadan, hiribilduak bi txokolate-fabrika, beste bi pattar-fabrika, hiru olio-errota eta ehungintza zituen.[12]
1936ko gerran, Mendigorriko ezkertiar alderdi bakarra1934an sorturikoErrepublikar Alderdi Erradikala izan zen.Errepublikaren aurkako altxamendu militarfaxista burutzean, Mendigorrian ez zen hildakorik ezta atxiloketarik izan, eta herriko Zelestino Lator zinegotzi errepublikarra, ez zuten bi urte beranduagora arte bere kargutik kendu.
1.261 biztanle zituen 2025. urtean. biztanle zituen Mendigorriak.[13]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1533 | 1795 | 1784 | 2475 | 1722 | 1531 | 1460 | 1527 | 1668 | 1566 | 1487 | 1453 | 1277 | 1137 | 982 | 994 | 916 | 1084 | 1112 |
bertan egin dezakezu.Biztanle gehienak industriatik bizi dira, inguruko herrietan lan eginez.Mahatsondoa etazereala dira labore garrantzitsuenak.
2003an elektrizitatearenEspainiako kudeatzaile publikoa denRed EléctricakCastejon etaGasteiz artean 400.000volteko goi-tentsio linea bat eraikitzeko proiektua proposatu zuen. Proiektu horren arabera 46 metroko goi-tentsio dorreak eraikiko zirenLizarraldeko hainbat udalerri zeharkatuz.[14]2008an proiektuaren aurkako talde bat sortu zen, eta2010ekourtarrilaren 31n proiektuaren inguruko bozketa antolatu zenArabako bortz herri etaNafarroako hogei herritan. Ezezko botoak %98,9 izan ziren.[15]
Mendigorriko udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta zortzi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Eunate Lopez Pinillos da,Euskal Herria Bildu hautagai gisa aurkeztu zena.
| Alderdia | Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 | |
| - | - | - | - | - | - | - | - | - | 6 | 6 | |
| - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | |
| - | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | - | |
| 0 | - | - | - | - | - | - | 0 | 9 | 1 | - | |
| - | - | - | - | - | - | - | 3 | - | - | - | |
| Andion | - | - | - | - | - | - | - | 6 | - | - | - |
| Mendigorriko Talde Independentea | - | - | - | - | - | 4 | 7 | - | - | - | - |
| - | - | - | - | - | 3 | - | - | - | - | - | |
| - | - | - | - | 4 | - | - | - | - | - | - | |
| Mendigorriko Hautagaitza Independentea | - | - | - | - | 3 | - | - | - | - | - | - |
| Mendigorriko Elkarte Soziala | - | - | - | 6 | - | - | - | - | - | - | - |
| - | - | - | 3 | - | - | - | - | - | - | - | |
| Hautesle-elkarte Independentea | - | 4 | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Hautesle-elkarte Popularra | - | 3 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Nafarroako Nekazari eta Abeltzainen Batasuna | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Hauteskunde Elkarte Bateratua | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | |
Hauek diraNafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Mendigorriko Udala 8 zinegotzik eta alkateak osatu zuten, demokratikoki hautatuak. Alkatea Eunate Lopez Pinillos izan zen,Euskal Herria Bildu zerrendakoa.8 zinegotzi zeuden:
1979tik, Mendigorriak 12 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[16] | |
| Javier Beramendi Eritze | 1979 | 1980 | Nafarroako Nekazari eta Abeltzainen Batasuna | |
| Félix Jiménez Muro | 1980 | 1983 | Hautesle-elkarte Independentea | |
| Félix Jiménez Muro | 1983 | 1987 | Hautesle-elkarte Independentea | |
| José María Lorenz | 1987 | 1991 | Hautesle-elkarte Independentea | |
| Alfonso María Pagola Goñi | 1991 | 1995 | Mendigorriko Elkarte Soziala | |
| José Antonio Aritzala | 1995 | 1999 | Herri Batasuna | |
| Mariasun Fernández Izu | 1999 | 2003 | Mendigorriko Talde Independentea | |
| Jesús Azkoiti Narbaitz | 2003 | 2007 | Mendigorriko Talde Independentea | |
| Javier Osés Zuñiga | 2007 | 2011 | Andion | |
| Manuel José Vieira Bonacho Tiago | 2011 | 2015 | Nafarroako Alderdi Sozialista | |
| Josu Arbizu Colomo | 2015 | 2019 | Euskal Herria Bildu | |
| Eunate López Pinillos | 2019 | 2023 | Euskal Herria Bildu | |
| Jon Erro Arbizu | 2023 | jardunean | Euskal Herria Bildu | |
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko326 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du zeharkarrikanTafallarantz.
|
Mendigorrikomosaiko baten testuaeuskaraz idatzitako zaharrena izan liteke,Javier VelazaBartzelonako Unibertsitateko irakasleak2003kouztailaren 1eanAramaioko Udako Ikastaroaren barruan egindako interpretazioaren arabera. TestuaK.a. 150. urteko mosaiko batean agertu zen,1993anAndelos aztarnategian aurkitua, Mendigorria herriaren ondoan. Testuak lau hitz hauek ditu:"Likine abulor 'aune ekien biliar' s". Testuaiberierazko karaktereetan dago, eta mosaikoaren egilearen sinadura izango litzateke, kasu honetanaitzineuskara erabiltzen duenzeltiberiar batena.
Iruñeko apezpikutzaren1587ko dokumentu baten arabera,XVI. mendearen amaieran, aipatutako 536 herrietatik 58 erdaratutako eremuari esleitzen zaizkio eta 451 eremu euskaldunari. Datu horien arabera,Nafarroako mapa linguistikoa finkatu dezakegu, ekialdetik mendebaldera lerro bat marraztuz,Zarrakaztelutik abiatuta etaSantakara etaPitillasetik jarraituz, etaBeire,Erriberri,Tafalla,Artaxoa, Mendigorria etaOteitzara igoz iparralderantzLizarrara, geroAiegi,Iguzkitza,Antzin etaAzedotikArabarantz abiatuz.
Luis Luziano Bonapartek,1869an, Mendigorria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[17]
Koldo Zuazok,2010ean, Mendigorria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[18]
Nafarroako Gobernuak onartutakoEuskararen Foru Legearen arabera, Mendigorriaeremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarragaztelania zen.2001eko erroldaren arabera, herritarren % 0,77k zekieneuskaraz,2010ean % 0,76 eta2018n % 5,20k.
2009an Mendigorriko,Larragako etaArtaxoako guraso batzuekBiderra taldea sortu zuten, hiru herri horietako umeek irakaskuntza publikoan euskaraz (hau da,D ereduan) ikasi ahal izateko beharrezkoak diren neurriak lortu nahian.
2017koekainaren 22anNafarroako Parlamentuak Mendigorriaeremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
.jpg)
Datuak:Q1648110
Multimedia:Mendigorría /Q1648110
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Mendigorria
