| Lantz | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Nafarroa Garaia,Euskal Herria | |||||||||||
 Gurutze Saindua karrika, herriko zeharkarrika | |||||||||||
| |||||||||||
 | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Nafarroa Garaia | ||||||||||
| Merindadea |  Iruñea | ||||||||||
| Eskualdea | Ibarrak (Iruñerria) | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Nafarroa | ||||||||||
| Barrutia | Iruñea | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Lantz | ||||||||||
| Alkatea (2015-2027) | Maria Isabel Baleztena Larraza (Lantz) | ||||||||||
| Posta kodea | 31798 | ||||||||||
| INE kodea | 31140 | ||||||||||
| Herritarra | lanztar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°00′38″N1°36′35″W / 43.0104985°N 1.60978182°W /43.0104985; -1.60978182 | ||||||||||
| Azalera | 16,94 km² | ||||||||||
| Garaiera | 575-1162 metro | ||||||||||
| Distantzia | 26,0 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 150 (2025:  −1) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,09 bizt/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 12,47 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 173,91 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 0(2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 0(2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 4,17(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 64.3 + % 14.2 hartzaile(2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1264. urtean(independentzia) | ||||||||||
| Oharrak | www.lantz.es | ||||||||||
Lantz[4][a]Euskal Herriko udalerri bat da,Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta.Iruñeko merindadean etaIruñerria eskualdekoIbarrak azpieskualdean dago,Iruñea hiriburutik 18,1 kilometrora. Altuera 575 eta 1162 metro artekoa da, eta 16,94 km²-ko azalera hartzen du. 2025 urtean 150 biztanle zituen.
LantzAnue ibarrean dago, baina administrazio-ondorioetarako udalerri independentea da. Ibarraren goiko aldean dago,Eltzarrain ibaiak bustita. Herri txiki baina dinamikoa da,Euskal Herriko jaiotza-tasarik altuena duena. Ibarraren buruan dagoenez, tradizio eta elezahar garrantzitsuak ditu, hala nolainauteriak edobasajauna.
Bertako biztanleaklanztarrak dira.
| Baionatik |  | Donejakue bidea Baztango bidea | Donejakuera | ||||
| Belate (5,8 km) |  | Lantz |  | Olague (4,8 km) | |||
Lantz beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[5]
Lantz toponimoalan +-tz euskal ahotsek osatzen dute. Bigarren elementua lokalizazio-atzizkia den bitartean, lehenengoa ez da oso argi geratzen. Gaur egungo euskarazlan hitza badago ere, ez da leku izenen ohiko osagaia. Nafarroan ere badagoLana toponimoa,landa ("lurra") hitzekin lotu ohi dena.
Lantzeko armarriak honako blasoi hau du:[6]
| « | Hondo zuri batez eta aurrean arrano beltz batez osatuta dago. Punta urdina da eta zilarrezko ilgora bat du urrezko bi lis-loreren artean. | » |
Hiribildu honi buruz ezagutzen den zigilurik zaharrenaKarlos I.a Nafarroakoa hil zenean Garesen 1328ko martxoaren 13an bildutako hiribildu onetako gizon, zaldun, infantzoi eta gizon onek egin zutenBatasun eta Adiskidetasun Gutuna delakoan dago,Nafarroako Erresuma errege izan behar zuenarentzat gordetzeko konpromisoa hartuz. Zigilu horretan bi dorre agertzen dira eta, horien artean, arrano bat.
Lantzeko banderak Lantzeko armarria dauka hondo zuri baten gainean.
Iruñeko merindadearen ekialdean dago Lantz,Nafarroako Mendialdean.
 | Baztan | | ||
| Ultzama |  | Anue | ||
| ||||
 | ||||
| Anue |
Anue ibarraIruñeko merindadearen ipar-ekialdean dago,Zangozako merindadearen mugaren ondoan.N-121-A errepideak udalerriko kontzejurik garrantzitsuena (Olague) zeharkatzen du.
Lantzeko udalerrianBiosfera Erreserba izendapena duen leizea dago:Basajaun Etxearen leizea.
Klima subatlantikoa da, 8°-12°C-ko tenperaturarekin (neguak Kantaurialdeko ibarretan baino hotzagoak dira), 1200-2000 mm-ko prezipitazioak, 130 egunetan erorikoak, eta 600-650 mm-ko ebapotranspirazio potentziala. Lurraldearen zati handi bat basoek hartzen dute.
Hariztiak behealdean eta pagadiak goietan bailarako jatorrizko espezieak lirateke, beste hostozabal batzuekin (lizarrak, gaztainondoak) edo pinu basatiarekin nahastuta, azken hau ekialdetik aurrera eginez.
Anuen dagoenOlague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora,Nafarroako Gobernuak1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[7]
 Datu klimatikoak (Olague, 1975-2022)  | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 22.0 | 26.0 | 28.5 | 33.0 | 40.0 | 39.0 | 40.0 | 36.0 | 29.0 | 23.0 | 18.0 | 40.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.3 | 9.5 | 13.1 | 15.1 | 19.1 | 23.2 | 25.6 | 26.5 | 22.5 | 17.7 | 11.8 | 9.0 | 16.8 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.2 | 4.6 | 7.4 | 9.4 | 12.9 | 16.6 | 18.8 | 19.2 | 15.7 | 12.1 | 7.4 | 4.7 | 11.1 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.0 | -0.3 | 1.8 | 3.7 | 6.8 | 10.0 | 11.9 | 12.0 | 9.0 | 6.5 | 2.9 | 0.5 | 5.4 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -11.0 | -12.0 | -9.0 | -5.0 | -3.0 | 1.0 | 3.0 | 3.0 | 0.0 | -5.0 | -10.0 | -14.0 | -14.0 |
| Pilatutakoprezipitazioa (mm) | 134.2 | 115.5 | 114.3 | 119.5 | 97.5 | 75.4 | 44.8 | 43.5 | 73.0 | 110.9 | 163.9 | 132.2 | 1224.6 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 88.0 | 54.0 | 52.0 | 56.5 | 49.0 | 85.7 | 48.2 | 90.8 | 67.5 | 69.0 | 80.5 | 86.6 | 90.8 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14.4 | 12.6 | 12.9 | 14.8 | 13.3 | 9.3 | 7.7 | 6.9 | 9.9 | 12.4 | 15.2 | 14.3 | 143.6 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 2.3 | 3.7 | 2.1 | 1.1 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.3 | 1.7 | 12.3 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[8] | |||||||||||||
Saioa-Loiketako dolmen-estazioaren zati bat dago, Lantzeko trikuharria, hain zuzen ere.
1971az geroztik, Lantzenerromatarren garaiko burdinazko meatze-ustiategi bat zegoela jakin zen; izan ere, G.A.E.X. Espeleologia Taldeko kideek zeramika erromatarreko hainbat zati jaso zituzten kobazulo baten barruan. Material horiekMaria Angeles Mezkiritz jaunak argitaratu zituen, lehenik Espainiako Arkeologia Kongresuari buruzko ohar labur batean eta, ondoren, Bianako Printzea aldizkarian.
1983an eta 1984an zundaketa bidezko prospekzio-kanpainak egin ziren, lurraren ezaugarriak, barrunbe karstikoak, ikusita ezin baita indusketa arkeologiko sistematikorik egin. Lan horiekNafarroako Arkeologi-lanak, 5, barrunbe baten azterketa xehatua,Aierdi IV eta multzoaren ikuspegi globalizatzailea izanik. Bertan, I. mendearen bigarren erdian, argizulo ernalgarri bat aurkitu da, eta mota bereko beste baten zati bat; I. mendean, erromatarren argiontzi bat; III. mendean, II. mendeko argizulo hilgarri bat, eta agata zurizko entalle bat, emakumeen busto grabatu batekin.
Aierdi IV meategia ez da erromatarren garaiko meatze-aprobetxamenduko kasu isolatu bat; aitzitik, Txorrostarrikoerrekako amildegiaren inguruan, Aierdi eta Otaño mendien magaletan, kokatutako hamar barrunbetako multzo baten parte da. Horietakoren batean material arkeologikoa bildu da, eta egiaztatu da barrunbe karstikoetako galeriak artifizialki landu direla minerala lortzeko edo ustiapen-galeria gisa. Era berean, ustiapen horren garrantzia indartzen duten aire zabaleko kalikatak daudela egiaztatu da, kalikata horietan mineralaren erauzketa galerietan lortutakoa baino askoz handiagoa izango litzatekeelako.[9]
Meatze-ustiategi horretan behar zen giza hornidura ugaria izango zen, eta, horretarako, meatze-establezimendu finko bat edo meatze-herri bat egon behar zen inguruetan. Kanpamentuaren egiturak ustiapen horren garapenaren hainbat alderdi argitu ditzake, Nafarroako probintzian erromatarren munduan duen funtzio ekonomiko-sozialari dagokionez. Kanpamentu-logela bat baino ez da, edo funtzio zabalagoa izan dezake, hala nola mineralaren eraldaketa, labeen, galdategien eta abarren instalazioekin.
Lantz inguruan egindako prospekzio sakonen ondoren, meatze-herriaren egoera gaur egun Lantzeko herriak duena dela uste da. Hipotesi hori oinarri hartuta, Lantzeko herriaren hirigintza-egitura dago, erromatarren garaiko populazio-tipologia argiari dagokiona.
Erdi Aroan errege-jaurerriko hiribildua izan zen, 1264anIruñeko San Zernin burguko forua eman zionTibalt II.a erregeak zeharkatuta. Hala ere, urtero 3 soldata ordaindu behar zizkion koroari etxe bakoitzeko, eta zerga bat ehotze-eskubideengatik; kontzeptu horiengatik, hurrenez hurren, 240 sos eta 40 kahize gari likidatu ziren 1280an.
1366an Lantz herriak 20 bizilagun zituen. Herria, Erregearena eta Orreagako monasterioarena zen 1405. urtean.Orreagako Santa Mariak XIV. mendetik aurrera lursailak izan zituen. 1422an sute handi bat izan zuen.
Konbentzioaren gerrapean, 1794ko abuztuaren 9an Espainiako tropakTolosatik erretiratu ondoren, 2000 soldadu espainiar Lantz ingurura joan zirenOrreagako eremutan geratutako 12 000 soldaduekin bateraBaztango haranetikIruñerako sarrera estaltzen saiatzeko. 1794ko abuztuaren 16an, Laborde jenerala bere soldadu frantsesekin abiatu zenElizondotik Lantzeraino, hanAtharratze etaDoneztebetik zetozen tropekin biltzeko.
1855eko maiatzaren 1ekodesamortizazioari buruzko legea betez, 1882an lau etxe, pieza bat eta hamabi landa-finka saldu ziren herri horretan.
XIX. mendearen lehen erdialdeko udal-erreformak egin arte, alkate batek gobernatzen zuen, eta erregeordeak izendatzen zuen, bizilagunek proposatuta. 1847an eskola zuen, 1000 errealez hornitua; herria zen kuratoa ematen zuena; irin-errota bat zegoen, eta bertako jendearen zati bat mandazaintzan aritzen zen. XX. mendeko hogeiko hamarkadan ere bazuen teileria bat eta karabineroen postua.[10]
2025 urteko erroldaren arabera 150 biztanle zituen Lantzek.[11]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 367 | 377 | 372 | 341 | 305 | 318 | 329 | 359 | 359 | 314 | 303 | 275 | 224 | 163 | 146 | 112 | 121 | 133 | 151 |
bertan egin dezakezu.Lantzeko alkateaAgrupación Mixta de Lantz (AML) herri ekimeneko David Mariñelarena Saralegi da2007ko udal hauteskundeez geroztik. Hauteskundeetara bi talde aurkeztu ziren, baina AMLk lortu zituen hautetsi guztiak. Zuri emandako boto 1 izan zen (emandako boto guztien %0,99). Eta baliogabeko botoak 2 izan ziren (emandako botoen %1,94)
| Alderdia | Botoak | Aukeratua? |
| David Mariñelarena Saralegi (AML) | 56 | Bai |
| Jesus Maria Astitz Zia (AML) | 56 | Bai |
| Juan Miguel Eugi Ziga (AML) | 49 | Bai |
| Oscar Ziganda Etxenike (AML) | 48 | Bai |
| Maria Teresa Olague Ollobarren (AML) | 47 | Bai |
2011nAgrupación Mixta de Lantz (AML) izan zen zerrenda bakarra eta Mariñelarenak kargua berretsi zuen[12].
Udaletxea elizaren ondoan dagoen harrizko eraikuntza da, bi solairu dauzka etaXX. mendearen amaieran hainbat berrikuntza egin zitzaizkion egiturari (Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak diruz lagundu zituen lanak). Antzinako egoitza eskolen eraikinean egon zen.
| 2007-2011 | David Mariñelarena Saralegi | AML |
| 2011- | David Mariñelarena Saralegi | AML |
Luis Luziano Bonapartek,1869an, Lantz, Anueko herri guztiekin, sailkatu zituen,iparraldeko goi-nafarrera euskalkian.[16]
Koldo Zuazok,2010ean, Lantzeknafarrera euskalkian sailkatu zituen.[17]
Jose Maria San Sebastian "Latxaga" apaizak 1973ko abuztuan oinez joan zenOrexa herritikJakaraino. Bidaia horren testigantza jasota utzi zuen liburu batean"Jaka´ra oñez Naparroan´n zear". Bertan kontatzen du Lantzetik pasatzean euskararen inguruko zenbait kontu:
"Emen erri ontan 55 urtean erretore bezala egondako apaiza, euskaldun idazlearen izena, aipatzea merezi du, Erasmo Garro, Lekunberri´ko semea. 60 urte apaiz bezala bete zituen eta Lantz´en. 1965 garren urtean il zan.Argia ta Zeruko argia aldizkarietan euskaraz idazten zuen. Iruña´ko apaiztegira euskara erakastera gerra aurretik eraman nai izan zuten. Bere etxeko atean Jesusen irudia euskarazko egurrakin egiña ipiñi zuen, oraindik antxen dagona. 1935 garren urtean elizkizunetan, goizean oraindik itzaldiak euskaraz egiten zituen;eltzetzo asko nola zeuden Meza nagusia erderaz izaten zan. Garizumako kristau-ikasbidea zarrei beti euskaraz ematen zien. Elizan euskaraz asko abestutzen zuten; aurrak berriz erdaraz. Azkozez geroago oraindik, Amabirjiñari euskaraz kantatzen zioten, baita gurutzbidea kalean;Egizu zuk Maria kanta, askok dakite gaur oraindik.
Eta euskara nola dago gaur? Urte txarrak nola izan ditugun, era bat makaldua. Emen, beti, 10 edo 12eltzetzo zeuden ta aiek galdu dute euskara. Adiñako gizasemeak danak ba dakite. Zarrak musean euskara ibiltzen dute jolasten. Gazteak ikusten dituztenean, zerbait ulertzen dutenean, parra egiten diete. Principe de Biana aldizkaria batzuek artzen dute. Zarra oientzat euskarak indar aundia du. Pertikena etxeko Eusebio Inintak, bezperatara elizara joan ta lo artu ondorean, ametsetan ala omen zion:lau enbido. Ordago, iduki. Ondoan danak parrez, jakiña.
Aurrak ta gaztetxo geienak, euskaraz ez dakite ezertxorez. Gipuzkoar sendi gaztea bizi da ostatuan era bat euskaraz mintzatzen diranak. Gizona artzaia Egozkuen zegoen.
Bere iñauterik gordetzen ditula, erri onek,Olaguek ondoan egin duna, euskara berpiztutzen alegindu bear luke."
Jose Maria San Sebastian Zubillaga "Latxaga". 1973ko abuztuan
Ibar honetan hitz egiten deneuskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daUltzamalderaz.Iruñerriko bertze ibarra batzuetan ez bezala,Anuen hizkuntzaren belaunaldien arteko transmisioak partzialki jarraitu egin du, eta, horregatik, haren euskalkiak bizirik dirau.
Nafarroako Gobernuak onartutakoEuskararen Foru Legearen arabera, Olaibar eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu.2010ko erroldaren arabera, herritarren %18,21k zekieneuskaraz hitz egiten eta2018n % 32,60k.
Euskal Herriko inauteririk ezagunenak dira. Tradiziozko ospakizun hau Hauster egunaren aurreko egunetan ospatzen da. Gaua iristean, herriko kaleak askotariko pertsonaien jantziak daramatzaten herritarrez betetzen dira. Herritarrek Miel Otxin lapurra harrapatu behar dute. Pertsonaien artean, hauek nabarmentzen dira:
Datuak:Q1647913
Multimedia:Lantz /Q1647913
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Lantz| Nafarroa Garaiko eskualde tradizionalak | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mendialdea |
| ||||||||
| Erdialdea |
| ||||||||
| Erribera |
| ||||||||
