| Ibargoiti | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Nafarroa Garaia,Euskal Herria | |||||||||||
 Eloko teileria etaHiga mendia | |||||||||||
| |||||||||||
 | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Nafarroa Garaia | ||||||||||
| Merindadea |  Zangoza | ||||||||||
| Eskualdea | Pirinioaurrea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Nafarroa | ||||||||||
| Barrutia | Agoitz | ||||||||||
| Mankomunitatea | Izaga | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Ibargoiti | ||||||||||
| Alkatea (2019-2023) | Jose Javier Eslava Armendariz (talde independentea) | ||||||||||
| Posta kodea | 31472 | ||||||||||
| INE kodea | 31124 | ||||||||||
| Herritarra | ibargoitiar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°40′32″N1°27′38″W / 42.67546163°N 1.46052698°W /42.67546163; -1.46052698 | ||||||||||
| Azalera | 54,05 km² | ||||||||||
| Garaiera | 542-1070 metro | ||||||||||
| Distantzia | 22,7 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 279 (2025:  9) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,05 bizt/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 23,59 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 22,22 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 80,65(2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 0(2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 4,92(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Eremua | eremu ez-euskalduna | ||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 8.8 + % 13.6 hartzaile(2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | www.ibargoiti.es | ||||||||||
Ibargoiti[4][a]Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da,Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta.Zangozako merindadean etaPirinioaurrea eskualdean dago,Iruñea hiriburutik 22,7 kilometrora. Altuera 542 eta 1070 metro artekoa da, eta 54,05 km²-ko azalera hartzen du. 2025 urtea 279 biztanle zituen.
Ibar zabala eta nahiko laua da,Itzagako mendilerroaren etaAlaitz mendikatearen artean kokatua.Iruñerria etaZangozerria arteko korridore naturala osatzen du, etaPirinioakKantauri itsasoarekin lotzen dituen ardatz nagusia da, hegoaldeko isurialdetik.Elortz ibaiak edo ibaiadarrek ureztatutako soroek estaltzen dute gehienbat, jaiotzetikElortzibarrera iritsi arte,Iruñerrian. Herri txikiz osatuta dago, eremu edo mendi txikiagoetan sakabanatuta. Kontraste handia dago haranaren erdialdearen (herrixka eta komunikazio-bide handiak dituena) eta alderik garaienen, jenderik gabekoen eta ia giza aztarnarik gabekoen artean.
Bertako biztanleakibargoitiarrak dira. IbarburuaIdotzin kontzejua da, non udaletxea da.
Ibargoiti beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[5]
Esanahi etimologikoa gardena du.Ibargoiti izenak "haran garaia" esan nahi du. Izen hori ulertzeko, kontuan izan behar da Ibargoiti delaElortz ibaiaren ibarreko zatirik garaiena. Gaur egun IbargoitiNafarroako eremu ez-euskaldunean dago, baina hizkuntza horiXIX. mendera arte hitz egin zen bertan.
Ibargoitiko armarriak honako blasoi hau du:[6]
| « | Hondo zuri batez eta aurrean bere kolorezko orkatz batez osatuta dago. | » |
Ibargoitiko banderak orkatz bat dauka hondo gorri baten gainean.
Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Muturrak menditsuenak dira, baina erdialdea nekazaritzakoa.
 | Untzitibar | Itzagaondoa | Urraulbeiti | |
| Elo |  | Irunberri | ||
| ||||
 | ||||
| Leotz | Ezporogi | Leatxe |
IbargoitiZangozako merindadearen ekialdean kokatzen da.NA-2420 errepideak etaA-21 autobiak ibar osoa zeharkatzen ditu.Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. UdaletxeaIdotzinen dago. Erliebe ertaingo ibarra da.Itzaga etaIzko mendien magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.
Ibargoitiko klimaren ezaugarriak, azpimediterraneo motakoak dira,uda garaiko lehortea, prezipitazio eskasak bainaNafarroa hegoaldean baino ugariagoak eta aldaketa termiko handia. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 1000 eta 1400mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-140 izaten dira.
Jatorrizko landareditik, erlikia batzuk baino ez dira geratzenIzko etaItzaga mendilerroetan, eta gunerik euritsuenetan klima atlantikoari dagozkion zuhaitzak aurki daitezke (haritz eta pagoak), ameztiak gune lehorretan, eta birlandaturiko pinuak udalerri gehienean. Birlandaturiko pinuen azalera,Austriatik ekarritako pinu lariziarrekin egin zen etaXX. mendearen amaieran 450 hektarea ingurutan zeuden.
Ibargoitin dagoenElo udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 528 metrora,Nafarroako Gobernuak1929n jarritako estazio meteorologikoa dago..[7]
 Datu klimatikoak (Elo, 1984-2020)  | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 22.5 | 25.0 | 27.5 | 35.0 | 40.0 | 40.0 | 41.0 | 37.5 | 30.5 | 23.0 | 19.5 | 41.0 |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.7 | 10.5 | 13.8 | 15.9 | 20.1 | 24.8 | 28.1 | 28.5 | 24.2 | 18.9 | 12.5 | 9.4 | 17.9 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.5 | 9.0 | 11.0 | 14.5 | 18.5 | 21.2 | 21.5 | 18.2 | 14.2 | 9.1 | 6.1 | 12.9 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 2.1 | 2.5 | 4.3 | 6.0 | 9.0 | 12.2 | 14.4 | 14.6 | 12.1 | 9.4 | 5.7 | 2.8 | 7.9 |
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -12.0 | -8.5 | -10.0 | -1.5 | 0.0 | 3.0 | 7.0 | 5.0 | 3.0 | -1.0 | -5.5 | -9.5 | -12.0 |
| Batez bestekoprezipitazioa (mm) | 80.4 | 69.2 | 74.0 | 84.5 | 69.1 | 53.1 | 40.1 | 33.9 | 52.9 | 80.9 | 101.4 | 77.9 | 817.4 |
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 57.6 | 46.0 | 69.3 | 56.8 | 56.2 | 69.1 | 59.3 | 98.3 | 93.0 | 74.5 | 64.5 | 65.5 | 98.3 |
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 12.7 | 10.9 | 10.5 | 12.4 | 10.8 | 6.9 | 5.3 | 5.1 | 7.2 | 10.0 | 12.8 | 11.5 | 115.8 |
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.7 | 2.6 | 1.6 | 0.6 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 0.5 | 1.2 | 8.3 |
| Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[8] | |||||||||||||
| Ibargoitiko herrien mapa |
Ibargoitik 4kontzeju ditu:
Gainera, beste 4leku batzuk ere badaude, hala nola:
Azkenik, udalerrian 10herri hustu daude:
Ibar dokumentatuta dagoX. mendearen amaieran.1835-1845 urteen arteko udal-erreformakEloko justizien mende zeuden.1847an lau eskola zeuden larre-dehesa gutxi batzuk, irin-errota bat eta urtero 15 000 lapurreta egiten zituen gatz-fabrika bat;irailaren 1ean,2an eta3an azoka egiten zen.
2025 urteko erroldaren arabera 279 biztanle zituen Ibargoitik.[9]
| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 686 | 945 | 922 | 865 | 789 | 755 | 794 | 825 | 753 | 710 | 603 | 569 | 431 | 211 | 157 | 214 | 231 | 240 | 265 |
bertan egin dezakezu.Ibargoitiko udalerriaren mugetan,Izkoko mendilerroan, etaEzporogi,Leatxe,Oibar etaIrunberri bitartean,Nafarroako Gobernuak eraikitako "Izko" izeneko parke eoliko dago. Instalaturiko potentzia 33,00megawatteko da. Parkearen jabeaAcciona da gaur egun.
Horrez gain, udalerriaren iparraldean,Leotz etaEzporogi bitartean, "Ibargoiti" izeneko parkea dago, instalaturiko potentzia 28,08 megawattekoa da.
Bestalde, Ibargoitiko biztanleria batez ere adinekoa da, eta horregatik gehienak erretiratuta daude. Gainerako biztanleek nekazaritzan lan egiten dute ia erabat, batez ere hegoalderago dagoen ibarrean, non landu daitekeen azalera handiagoa den. Horrez gain,Iruñerria edoIrunberri bezalako industrialdeetatik hurbil daudenez, bertako biztanleetako batzuk egunero joaten dira hara lan egitera eta bailaran bizitzera.
1907koabuztuaren 15ean nekazarien koperatiba sortu zenIdotzinen. Herrian jabetza pribatuko 507 hektarea lur eta 290 hektarea lur amankomun daude.1970eko hamarkadako nekazaritzan egondako aldaketetan, 108 partzelara murriztu zen herriaren inguruko lur eremuen kopurua.
Ibargoitiko udaletxeaIdotzin kontzejuaren erdialdean dago, eta idazkaria, era berean,Untzitibarreko,Lizoainibar-Arriasgoitiko,Eloko,Itzagaondoko etaUrrozko Udaletako idazkaria da. Udalbatza ibarreko alkateak eta hiru zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jose Javier Eslava Armendariz da,Ibargoitiko Talde Independentea hautagai gisa aurkeztu zena.
Hauek diraNafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Udalaren egoitza eta udaletxeaIdotzin ibarburuan dago.
Ibargoitiko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jose Javier Eslava Armendariz da,Ibargoitiko Talde Independentekoa. Zinegotziak 6 daude:
1979tik, Ibargoitik 5 alkate izan ditu:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[10] | |
| Jose Ricardo Echarte Erro | 1979 | 1983 | Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea | |
| Carmelo Esparza Bustingorri | 1983 | 1987 | Ibargoitiko Nekazari eta Abeltzainen Hauteskunde Elkartea | |
| Antonio Bustince Ibañez | 1987 | 1991 | Foru Batasun Demokrata | |
| Jesusa Pascal Martinez | 1991 | 1995 | Ibargoitiko Hautesle-Elkartea | |
| Jose Javier Eslava Armendariz | 1995 | 2003 | Ibargoitiko Hautesle-Elkartea | |
| Jose Javier Eslava Armendariz | 2003 | 2019 | Ibargoitiko Lagunak | |
| Jose Javier Eslava Armendariz | 2019 | jardunean | Ibargoitiko Talde Independentea | |
La Tafallesa izeneko autobus konpainiakUztarroze etaIruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:
Bestalde,La Veloz Sangüesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak IbargoitiZangoza,Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:
Luis Luziano Bonapartek,1869an, Ibargoiti sailkatu zen,hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian,PirinioaurrekoElortzibar etaUntzitibar ibarrekin hitz egiten zena.[11]
Koldo Zuazok,2010ean, Ibargoiti atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[12]
Udalerri honetan hitz egiten deneuskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen daeguesibarrera azpieuskalkian.Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbateuskaldun baden arren, Ibargoitiko mintzaira zaharrak ia ez du hiztunik.
Nafarroako Gobernuak onartutakoEuskararen Foru Legearen arabera Ibargoiti eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarragaztelania da.2001eko erroldaren arabera, herritarren %2,67ek zekieneuskaraz hitz egiten, %5,802018koan.
2008anNafarroako Ezker Batuak etaNafarroa BaikEuskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Elo) proposamena aurkeztu zutenNafarroako Parlamentuan.UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean,PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[13]
Datuak:Q1780360
Multimedia:Ibargoiti /Q1780360
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Ibargoiti| Nafarroa Garaiko eskualde tradizionalak | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mendialdea |
| ||||||||
| Erdialdea |
| ||||||||
| Erribera |
| ||||||||
