Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Edukira joan
WikipediaEntziklopedia askea
Bilatu

Helsinki

Koordenatuak:60°10′15″N24°56′15″E / 60.17083°N 24.93750°E /60.17083; 24.93750
Wikipedia, Entziklopedia askea

Helsinki

Helsinkiko armarria
Armarria
Berezko izenaHelsingfors stad(suedieraz)
Helsingin kaupunki(finlandieraz)
Herrialdea
Eskualdea
Azpieskualdea
 Finlandia
Nilandia
Helsinki
AlkateaJan Vapaavuori
Sorrera1550
Helsinki Finlandiako mapan
Koordenatuak60°10′15″N24°56′15″E / 60.17083°N 24.93750°E /60.17083; 24.93750
Azalera
- Ur-azalera
715,55 km²[1]
501,89 km²(%70,1)
Biztanleria
Dentsitatea
Lehen hizkuntza
- Finlandiera
- Suediera
- Besteak
686.595(2025ekomartxoaren 30a)
2.741 bizt/km²
(2009)[2]
% 83,7(ofiziala)
% 6,0(ofiziala)
% 10,3
Webgune ofiziala(Finlandieraz)(Ingelesez)
(Suedieraz)
Helsinki

Helsinki (finlandierazHelsinki,suedierazHelsingfors)Finlandiako hiriburu ofiziala da.Nilandia izeneko eskualdean dago, herrialdeko hegoaldean.

Herrialdeko hiririk populatuena da, eta 562.570 biztanle dauzka (3049.7 biz./km²). Metropolitar guneak ere barne hartzen dituEspoo,Vantaa etaKauniainen udalerriak, guztira ia milioi bat biztanle jasoz (2006).

Etimologia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Teoria batek dio Hälsingland herriko suediarrak iritsi zirela bertara eta hortik datorrela izena, baina gaur egun zalantza ugari sortzen ditu. Suedierazkohelsing hitzak (gaur egunhals) "ibia" (ibaiaren pasabide naturala) esan nahi zuen, hortik etorriko zen Helsinki izena. SuedierazkoHelsing Fors-enfors hitza ur-lasterra da.

1819tik aurrera Helsinki izena agertzen da finlandierazko agiri guztietan.

Geografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Finlandiako golkoaren iparraldeko ertzean kokaturik dago Helsinki. Hiriaren muinaVironniemi penintsularen muturrean kokaturik dago eta penintsula hau 315 uhartek inguratzen dute. Uharte handienak Seurasaari, Vallisaari, Lauttasaari eta Korkeasaari dira. Aipagarriak diraSuomenlinna (Sveaborg/Suomenlinna gotorlekua dagoen uhartedia), Santahamina uharte militarra eta aisialdirako erabiltzen denPihlajasaari.

Itsaso Baltikoaren kostaldean dago kokatuta eta harreman estu historikoak ditu bereziki inguruko hiru hiri hauekin:Stockholm (Suedia), 400 kilometrotara dagoena mendebalderantz;San Petersburgo (Errusia) 300 kilometrotara dagoena ekialderantz etaTallinn (Estonia) 80 kilometrotara dagoena hegoalderantz.

Historia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Sorrera

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

HiriaGustavo I.a Suediakoak sortu zuen 1550 urteanFinlandiako golkoaren beste aldean zegoenRevalHansa hiriari (gaur egunTallinn) aurre egiteko helburuarekin. Pobreziaren, gerren eta izurriteen eraginez ordea herri txikia izaten jarraitu zuen. 1710ekoizurri bubonikoak esate baterako helsinkitar gehienak hil zituen[3].

XVIII mendea

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

XVIII. mendean Suediarren eta Errusiarren eskutan egon zen txandaka. 1713an Errusiak eskratu zuen, 1721ean Suediak berreskuratu, eta 1742an berriz ere errusiarrek hartu zuten baina urtebeterako baino ez. Berriz ere suediarrek eskuratu zutenerako hiria nahiko kaltetuta zegoen eta Helsinki berreraikitzea erabaki zuten.Carl Ludvig Engel alemaniar arkitektoak hartu zuen hiri berria diseinatzeko ardura. Honek estilo neoklasikoa eman zion.

XIX. mendea

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

1809an Errusiaren esku gelditu zen,Sveaborg gotorlekua setiatu eta hiriaren zati handi bat suntsitu ondoren. ErrusiakFinlandiako Dukerri Handia eratu zuen 1812anAlexandro I.a Errusiakoak hiriburutzaTurkutik Helsinkira pasa zuen[4], Errusiatik gertuago egonik kontrolatzen errazagoa zelako. 1827anTurkuko Sute Handiak erre zuen eta ordura arteko unibertsitate bakarra zenTurkuko Errege Akademia Helsinkira lekualdatu etaHelsinkiko Unibertsitatea bihurtu zen.

XX mendea

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

1917an Finlandiak independentzia lortu zuen eta Helsinkik jarraitu zuen hiriburua izaten. 1952anOlinpiar Jokoak antolatu zituen eta honek mundu mailan ezagun bihurtu zuen. 1960ko hamarkadan Finlandiaren populazioa nabarmen igo zen baina Helsinkin etxebizitza faltarengatik biztanleriak behera egin zuen[5], asko ondoko hirietara alde egin baitzuten,Espoo etaVantaa-ra bereziki.

Demografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Bilakaera

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Urtea181018301850188019001925196020012010
Populazioa1.07011.10020.70043.30093.600209.800425.000559.718585.693

Hizkuntza

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Finlandiera da hizkuntza nagusia, % 81,9ren ama hizkuntza baita (2013). Suediera hiztunak % 5,9 dira eta Errusiera hiztunak % 2,5[6].

Inmigrazioa

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Helsinki da Finlandiarako inmigrazioaren atea. Hirian 140 nazionalitate zerrendatu dira, gehienak europarrak baina asia eta afrikatik etorritakoak ere badira[7]. Kopuruaren arabera honako hauek dira inmigranteen nazionalitate nagusiak:suediarrak,errusiarrak,estoniarrak,somaliarrak,txinatarrak,irakiarrak,espainiarrak,alemaniarrak,frantziarrak,vietnamdarrak etaturkiarrak. Horiek guztiek hiriaren populazioaren % 8 hartzen dute.

Klima

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
   Datu klimatikoak (Helsinki (Kaisaniemi))    
 Hila  Urt  Ots  Mar  Api  Mai  Eka  Uzt  Abu  Ira  Urr  Aza  Abe  Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)8.511.815.121.927.630.933.131.226.219.411.610.0'
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)−1.3−1.91.67.614.418.521.519.814.69.03.70.59.0
Batez besteko tenperatura (ºC)-3.9-4.7-1.33.910.214.617.816.311.56.61.6-2.05.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)−6.5−7.4−4.10.86.310.914.213.18.74.3−0.6−4.52.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)−34.3−31.5−24.5−16.3−4.80.75.42.8−4.5−11.6−18.6−29.5−34.3
Pilatutakoprezipitazioa (mm)523638323757638056767058655
Eguzki orduak38701381942842972912381509336291858
Iturria:[8]

Administrazioa

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Helsinikiko Udal Batza da hiriko administrazio buru gorena. Bertan hartzen dira erabaki nagusiak hirigintza, hezkuntza, sasuna eta garraio publikoari dagokionean, besteak beste. 85 zinegotzi ditu eta alderdi politiko nagusiak Koalizio Nazionala (23), Berdeak (19) eta Sozialdemokratak (15) dira[9].

Helsinkiko Udalbatza[10]
AlderdiaEserlekuak+/-EhunekoaHelsinkiko Udalbatza
--Koalizio Nazionala252% 28,3
--Liga Berdea212% 24,1
--Alderdi Sozial-Demokrata123% 13,8
--Ezker Elkartasuna101% 11,2
--Suediar Alderdi Popularra50% 5,8
--Benetako Finlandiarrak142% 6,71
--Zentroko Alderdia21% 2,8
--Erreforma Urdina122% 6,71
--Alderdi Kristau-Demokrata20% 2,8
--Alderdi Feminista11% 1,5
--Alderdi Pirata11% 0,9

Ekonomia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Finlandiaren Barne Produktu Gordinaren heren bat Helsinkik ekoizten du. Herrialdeko 100 konpainia handienetatik 83-k Helsinkin dute egoitza.

Hezkuntza

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Bost Unibertsitate daude Helsikin; Helsinkiko Unibertsitatea, Aalto Unibertsitatea, Hanken Ekonomia Fakultatea, Helsinkiko Arte Unibertsitatea eta Defentsa Nzionalaren Unibertsitatea. Zientzia aplikatuen beste bost Unibertsitate ere badaude hirian.

Kultura

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Museoak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Finlandiako Museo Nazionala herrialdeko museo handiena da. Finlandiaren historia erakusten du aurrehistoriatik hasi eta XXI menderarte. Gaztelu erromantiko batean kokaturik dago.Helsinki Hiriko Museoak hiriaren 500 urteko historia erakusten du. Helsinkiko Unibertsitateak berak ere baditu hainbat museo, tarteanFinlandiako Historia Naturalaren Museoa.

Galeria Nazional Finlandiarrak hiru arte museo hartzen ditu bere baitan:Ateneum (Finlandiako arte klasikoa), Sinebrychoff (Europako arte klasikoa) etaKiasma (arte modernoa).

Antzokiak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Hiru antzoki nagusi daude Helsinkin:

  • Antzoki Nazional Finlandiarra,
  • Helsinki Hiriko Antzokia,
  • Antzoki Suediarra.

Musika

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Musika entzuteko areto nagusiak Helsinkiko Musika Zentroa, Finlandiako Opera nazionala eta Finlandiako kontzertu aretoa dira. Ekitaldi handiak egiteko Hartwall Areena eta Helsinkiko Izotz Aretoa erabiltzen dira.

Jaialdiak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

AbuzturoHelsinkiko Jaialdia ospatzen da[11]. Famatua da jaialdi honetako "Arteen Gaua".Vappu izena du Helsinkin egiten den ikasle eta langileen ihauteriak. Zinema Jaialdiak ere ugari dira hirian, baina formato txikikoak izan ohi dira gehienak.

Kirolak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Munduko eta Europako hainbat txapelketa antolatu izan dira Helsinkin, baina denetan garrantzitsuena1952ko Udako Olinpiar Jokoak izan ziren.

Futbolari dagokionezHJK taldea da Finlandiako futbol taldeen artean palmares onena duena. 28 liga eta 13 kopa irabazi ditu besteak beste.IFK Helsingfors taldeak ere zazpi liga irabazi zituen 1930 eta 1961 artean.

Izotz-hockeyak ere jarraitzaile ugari ditu. IFK Helsingfors taldeak 14 liga irabazi ditu, hiriko beste taldeaJokerit da eta honek ere 5 liga baditu.Bandy taldeak ere badaude eta 1957anMunduko Bandy Txapelketa antolatu zen[12].

Ondasun nabarmenak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Carl Ludvig Engel arkitektoak hiriaren erdiguneaSenatuaren enparantza ezarri zuen. Gaur egun bere hiru ertzetanGobernuaren jauregia,Helsinkiko Unibertsitatea etaHelsinkiko katedral erraldoia daude eta hegoaldeko ertza libre dauka. Katedralaren kolore zuri deigarriarengatik "Iparraldeko hiri zuria" ezizena hartu zuen Helsinkik.

Suomenlinna gotorlekuaGizateriaren Ondare izendatu zuenUNESCOk 1991 urtean, XVIII. mendeko europar arkitektura militarraren erakusgarria delako

XXI. mende arte ez zen etxeorratzik eraikitzeko baimenik eman baina gaur egun jadanik onartua dago eta hurrengo urteetan hainbat gehiago eraikiko dira.

Iruditegia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Helsinkiar ospetsuak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
  1. Maanmittauslaitos
  2. Väestorekisterikeskus[Betiko hautsitako esteka]2009
  3. Ruttopuisto - Plague Park. 2008-04-11 (kontsulta data: 2017-11-24).
  4. (Ingelesez) 8 April 1812 Emperor Alexander I promotes Helsinki to the capital of the Grand Duchy. | Helsinki 200 years as capital. (kontsulta data: 2017-11-24).
  5. (Ingelesez)Butzin, Bernhard. (1978-01-01). «Helsinki —aspects of urban development and planning» GeoJournal 2 (1): 11–26.  doi:10.1007/BF00212573. ISSN0343-2521. (kontsulta data: 2017-11-24).
  6. (Ingelesez) General information on Helsinki. (kontsulta data: 2017-11-24).
  7. Atzerritarrak Helsinkin..
  8. http://en.ilmatieteenlaitos.fi/normal-period-1981-2010 Finlandiako Meteorologia Institutoa.
  9. Helsingin vaalipiiri - Tulospalvelu - Kuntavaalit 2012 - Vaalikone.fi. 2013-01-01 (kontsulta data: 2017-11-24).
  10. "Vaalien tulokset 2017".Tulospalvelu. 2019.01.05
  11. (Ingelesez) Helsinki Festival | Finland Festivals. (kontsulta data: 2017-11-24).
  12. info. (kontsulta data: 2017-11-24).

Kanpo estekak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Autoritate kontrola


Europako kultura-hiriburuak

1985 Atenas  • 1986 Florentzia  • 1987 Amsterdam  • 1988 Mendebaldeko Berlin  • 1989 Paris  • 1990 Glasgow  • 1991 Dublin  • 1992 Madril  • 1993 Anberes  • 1994 Lisboa  • 1995 Luxenburgo hiria  • 1996 Kopenhage  • 1997 Tesalonika  • 1998 Stockholm  • 1999 Weimar  • 2000 Reykjavik  • Bergen  • Helsinki  • Brusela  • Praga  • Krakovia  • Santiago de Compostela  • Avignon  • Bolonia  • 2001 Rotterdam  • Porto  • 2002 Brujas  • Salamanca  • 2003 Graz  • 2004 Genova  • Lille  • 2005 Cork  • 2006 Patras  • 2007 Luxenburgo hiria etaEskualde Handia  • Sibiu  • 2008 Liverpool  • Stavanger  • 2009 Linz  • Vilnius  • 2010 Essen  • Istanbul  • Pécs  • 2011 Turku  • Tallinn  • 2012 Maribor  • Guimarães  • 2013 Košice  • Marseilla  • 2014 Umeå  • Riga  • 2015 Mons  • Plzeň/Pilsen  • 2016 Donostia  • Wrocław  • 2017 Aarhus  • Pafos  • 2018 Leeuwarden  • Valletta  • 2019 Matera  • Plovdiv2020-2021eko apirila Rijeka  • Galway  • 2022 Kaunas  • Esch-sur-Alzette  • Novi Sad  • 2023 Veszprém  • Timișoara  • Eleusis  • 2024 Tartu  • Bad Ischl  • Bodø2025 Chemnitz

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Helsinki&oldid=10297287"(e)tik eskuratuta
Kategoriak:
Ezkutuko kategoriak:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp