Hegoburua[1][2][3] edoHego poloa[2][3]planeta batean hegoalderen dagoen puntua da, biraketa ardatzak planetako hegoaldeko lurrazala zeharkatzen duen lekua.Lur planetan, hegoburuaAntartikaren gainean ezarria dago,iparburutik 20.000 bat kilometrora, lurrazaletik neurtuta[4].
Hegoburu geografikoa ez da Hegoburu magnetikoa, Lurrarenmagnetismoaren arabera definitzen den puntua. Era berean, ez da Antartikaren zentro geografikoan kokatzen.
Helburu gehienetarako, Hego Polo Geografikoa Lurraren errotazio ardatzak bere azalera mozten duen bi puntuen hegoaldeko puntua bezala definitzen da (besteaIpar Polo Geografikoa da). Hala ere, Lurraren errotazio-ardatza "banboleo" oso txikiei lotuta dago (mugimendu polarra) eta, beraz, definizio hori ez da egokia oso lan zehatz baterako.
Hego poloaren koordenatu geografikoak 90°S besterik ez dira, bere luzera geometrikoki zehaztugabea eta garrantzirik gabekoa baita. Luzera bat nahi denean, 0° gisa eman daiteke. Hego Poloan, norabide guztiakiparraldera begira daude. Horregatik, Poloko norabideak "sarearen iparraldearekin" lotuta daude,meridiano nagusian zehar iparralderantz apuntatzen duena. Latitudeko oso txikiak eman behar direnean, erlojuaren orratzen noranzkoa ekialdera da, eta erlojuaren orratzen kontrako noranzkoa mendebaldera da, Ipar Poloan gertatzen denaren aurkakoa.
Hego Polo geografikoa, gaur egun,Antartikako kontinentean dago, Lurraren historia osoan zehar hala izan ez den arren,kontinenteen jitoa dela eta. Bereizgarririk gabeko goi-ordoki baten tontorrean dago, haizeak eta izotzak astindua,itsasoaren mailatik 2.835 metroko altueran, eta hurbilen dagoen itsaso irekitik 1.300 km (800 milia) ingurura dago,Baleen badian. Uste denez, izotzak 2.700 metroko (9.000 oin) lodiera du Poloan, eta, beraz, izotz geruzaren azpiko lur azalera, benetan, itsas mailatik gertu dago[5].
Izotz geruza polarra urtean 10 metro inguruko abiaduran mugitzen ari da, ipar saretatik 37° eta 40° mendebaldera[6],Weddell itsasorantz. Beraz, ikerketa-estazioaren kokapena eta polo geografikoari lotutako beste ezaugarri artifizial batzuk pixkanaka mugitzen dira denborarekin.
Hego Polo Geografikoa izotzean hesola batez markatua dago kartel txiki baten ondoan; hauek urtero Urte Berri egunean zeremonia batean birkokatzen da izotzaren mugimendua konpentsatzeko. KartelakRoald Amundsen etaRobert F. Scott Polora iritsi ziren datak erregistratzen ditu, ondoren gizon bakoitzaren esaldi labur bat, eta "9.301 FT",oinetan duen altuera[7]. Hesola markatzaile berri bat urtero diseinatzen eta fabrikatzen dute bertako langileek.
Hegoburu ZeremonialaAmundsen-Scott basearen kanpoaldean argazkiak egiteko dagoen leku bat da. Hego Polo Geografikotik metro batzuetara dago, eta zutoi labur baten gainean dagoen esfera metaliko bat da,Itun Antartikoaren jatorrizko estatu sinatzaileen banderek inguratzen dutena.
Hegoburu magnetikoa planetareneremu magnetikoa azalarekiko perpendikularra den tokia da. Hego polo geomagnetikotik eta Hego polo geografikotik gertu dagoen toki bat da. Zentzu erabat magnetiko batean ipar poloa da, iparrorratz baten hego poloak hara apuntatzen duelako. Hegoburu magnetikoa etengabe mugitzen da. 2007an64°29′S137°41′E / 64.483°S 137.683°E /-64.483; 137.683 koordenatuan zegoen.Lurraren historian askotan mugitu dira polo magnetikoak posizioz, baita guztiz alderanztu ere[8].
Lurraren eremu magnetikoa ez da dipolo perfektu bat, eta hegoburu eta iparburu magnetikoa batzen dituen lerroa ez da Lurraren zentrotik pasatzen. Lurraren polo geomagnetikoadipolo posiblerik zehatzena Lurraren erditik pasa eta lurrazala zeharkatzen duten puntuak dira. Dipolo teoriko hau Lurraren zentroaniman erraldoi bat egongo balitz bezala portatzen da. Lurraren hegoburu eta iparburu magnetikoak ez daude elkarrekinantipodetan, baina hegoburu geomagmetikoa eta iparburu geomagnetikoa definizioa daude antipodatan.
Negu australean (martxoa-iraila), Hego Poloak ez du eguzki argirik jasotzen, eta maiatzaren 11tik abuztuaren 1era, ilunabar garai luzeen artean, erabat ilun dago (Ilargiaren argiaz aparte).Udan (iraila-martxoa), Eguzkia etengabe dago zerumugaren gainean, eta badirudi zirkulu batean mugitzen dela erlojuaren orratzen kontrako norabidean. Hala ere, beti dago zeruan baxu, abenduan 23,5ºko maximoa lortuz, Lurraren ardatzaren 23,5ºko inklinazioari esker. Lurrazalera iristen den eguzki argiaren zati handi batelur zuriak islatzen du. Eguzkiaren berotasun falta honek, altitude handiarekin konbinatuta (2.800 metro inguru), Hego Poloak Lurreko klimarik hotzenetako bat duela esan nahi du (hotzena ez den arren, erregistro hauVostok estaziotik gertu dagoen eskualdeari dagokio, Antartikan ere).
Hego poloa 2.800 metroko altueran dago, baina 3.400 metroko altueran sentitzen da[14]. Planetaren biraketarenindar zentrifugoak atmosferatik ekuatorerantz tira egiten du. Hego Poloa Ipar Poloa baino hotzagoa da, batez ere altuera diferentziagatik eta kontinente baten erdian egoteagatik[15]. Ipar Poloa itsas mailatik metro gutxira dago, ozeano baten erdian.
Uda bete-betean, eguzkiak 23,5º gradu inguruko altuera lortzen duenean, Hego poloko tenperatura altuak -25,9 °C-koak dira batez beste urtarrilean, "Eguneko" sei hilabeteak igaro eta eguzkia jaisten den heinean, tenperaturak ere behera egiten du: -45 °C-ra iristen dira eguzki-sartzearen (martxoaren amaieran) eta eguzki-irteeraren (irailaren amaieran) inguruan. Negu erdialdean, batez besteko tenperatura -60 °C inguruan mantentzen da. Amundsen-Scott basean erregistratutako tenperaturarik altuena -12,3° C-koa izan zen 2011koGabonetan[16], eta baxuena -82,8 °C-koa 1982ko ekainaren 23an (konparazio gisa, zuzenean Lurreko edozein tokitan erregistratutako tenperaturarik baxuena -89,2 °C-koa izan zen) 1983ko uztailaren 21ean[17][18]. Hala ere, -93,2 °C zeharka satelite bidez neurtu zen Ekialdeko Antartikan,A Domoa etaF Domoaren artean[19]. Hego poloko urteko batez besteko tenperatura -49,5° C-koa da.
Hego poloak izotz geruzako klima du (Köppen EF sailkapen klimatikoa). Basamortu baten antza du, oso euri gutxi jasoz. Airearen hezetasuna zerotik gertu dago. Hala ere, haize indartsuek elurraren haizea eragin dezakete, eta elur pilaketa urtean 7cm ingurukoa da. Amundsen-Scott baseko argazkietan ikusten den domo zaharra partzialki lurperatua dago elur ekaitzen ondorioz, eta domoaren sarrera erregularki suntsitua izan behar izan zen berau deskubritzeko. Eraikin berrienak piloteen gainean altxatzen dira, elurra alboetan pilatu ez dadin.
Antartikako kostaldearen oinarrizko itxura eta geografia ez zen ezaguna izanXIX. mendearen erdialdera arte.Charles Wilkes amerikar itsas-ofizialak lehen aldiz proposatu zuen Antartika kontinente berri bat zela, 1839-40an egindako esplorazioko datuetan oinarritua[27], baina 1839-43 arteanJames Clark Rossek oraindik bazuen itxaropena pasabide bat aurkitu eta Hegobururaino itsasontziz iristeko[28].
Robert Falcon Scottek 1901-04 arteanDiscovery espedizioa gidatu zuen, Antartikako kostaldetik Hego Polorako bide bat aurkitzeko helburarekin. Scottekin bateraErnest Shackleton etaEdward Wilson zeuden, eta euren helburua ahalik eta hegoaldeenen iristea zen. 1902koabenduaren 31n 82º12'S latitudera iritsi ziren[28]. Beranduago Shackleton Antartikara itzuli zenNimrod espedizioaren buru, Hegoburura iristeko helburuarekin. 1909kourtarrilaren 9an, hiru kiderekin batera, 88º23'S latitudera iritsi zen, Hegoburutik 180 kilometrora, baina itzuli behar izan ziren[29].
Hegoburu geografikora iristen lehen pertsonakRoald Amundsen etabere taldea izan ziren, 1911koabenduaren 14an,Norvegiak antolatutako espedizio batean. Amundsenek bere kanpalekuariPolheim izena jarri zion, eta Hegoburua inguratzen duen ordokiariHaakon VII.a Erregearen Viddea,Haakon VII.a Norvegiakoaren omenez.Robert Falcon Scott Antartikara itzuli zen bere bigarren espedizioan,Terra Nova espedizioa, jakin gabe Amundsenek beste espedizio bat antolatu zuela. Scott eta beste lau gizon Hegoburura iritsi ziren 1912ko urtarrilaren 17an, Amundsen baino hogeita hamalau egun beranduago. Itzuleran, Scott eta bere lau kideak hotzez eta gosez hil ziren.
1914ean Ernest ShackletonenTrans-Antartika Espedizio Inperialak helburu gisa jarri zuen Antartika osoa gurutzatzea Hegoburutuik pasatzen, baina euren itsasontzia,Endurancea, izotzean geratu zen geldi eta 11 hilabete beranduago hondoratu zuen. Lurreko bidaia ez zen inoiz ere egin.
Richard Evelyn Bird AEBko almirantea,Bernt Balchen pilotuaren laguntzarekin, Hegoburua hegaz igarotzen zen lehen pertsona izan zen, 1929ko azaroaren 29an.
1956kourriaren 31ra arte ez zuten gizakiek Hego Poloan berriz oin bat jarri, Estatu Batuetako ArmadakoGeorge J. Dufek almirantea buru zuen talde bat han R4D-5L Skytrain (C-47 Skytrain) hegazkin batean lurreratu zenean. AEBetako Hego PolokoAmundsen-Scott estazioa airez ezarri zen 1956-1957 bitarteanNazioarteko Urte Geofisikorako, eta, ordutik, etengabe egon da ikerketako eta laguntzako langilez hornitua.
1987anPatriot Hillseko kanpamentu nagusian laguntza logistikorako basea ezarri ondoren, Hego Poloa eskuragarriagoa egin zitzaien gobernuz kanpoko espedizioei.
Ozeanotik Hego Polo geografikora egindako laguntzarik gabeko bidaiarik azkarrena 24 egun eta ordubetekoa da,Hercules senadatik, eta 2011nChristian Eide norvegiar abenturazaleak ezarri zuen[34], 2009anTodd Carmichael estatubatuarrak ezarritako bakarkako errekorra (39 egun eta zazpi ordu) eta 2009an ezarritako taldearen aurreko errekorra (33 egun eta 23 ordu) gaindituz[35].
Bakarkako bidaiarik azkarrena (emakumezkoa), laguntzarik eta asistentziarik gabe,Erresuma BatukoHannah McKeandek egin zuen 2006an. Bidaia 39 egunetan 9hrs 33mins egin zuen. 2006ko azaroaren 19an hasi eta 2006ko abenduaren 28an amaitu zen[36].
2011/12ko udan,Aleksander Gamme norvegiarraren etaJames Castrission etaJustin Jones australiarren espedizio bereiziek laguntzarik gabeko lehen ibilaldia eskatu zuten, txakurrik eta kometarik gabe, Antartikako kostaldetik Hego Polora eta alderantziz. Bi espedizioak Hercules senadatik abiatu ziren egun bateko aldearekin, Gamme lehenengo hasiz, baina elkarrekin azken kilometroak aurreikusitakoaren arabera osatuz. Gammek bakarrik bidaiatu zuenez, aldi berean bakarkako lana osatzen lehena bihurtu zen[37][38][39].
2018koabenduaren 28an, Antartika hego polotik zeharkatzeko laguntzarik gabeko lehen bidaia britainiarraLou Rudd kapitainak egin zuen, bidaia 56 egunetan egin zuen bigarren pertsona bihurtu zena[40]. 2020ko urtarrilaren 10ean,Mollie Hughes polorantz eskiatu zuen pertsonarik gazteena bihurtu zen, 29 urterekin[41].
Gune edo Monumentu Historikoa deitzen zaie Antartikako kontinentean edo inguruko uharteetan dauden interes historikoko toki babestuei. Gune historikoen zerrenda 1972an egin zen lehen aldiz[47], eta ordutik 92 lekutara zabaldu da; 2015eko zerrenda izan da berriena[48]. Horietatik bi Hegoburuan daude.
KarpaRoald Amundsenek zuzendutakonorvegiar espedizioak eraiki zuen,1911koabenduaren 14an iritsi zenean. Gaur egun, elurraren eta izotzaren azpian lurperatuta dago, Polotik gertu. Gune edo Monumentu Historiko (HSM 80) izendatua izan da, Norvegiak Itun Antartikoaren Kontsulta Bilerari egindako proposamen baten ondorioz. Karparen kokapen zehatza ez da ezagutzen, baina, izotza mugitzeko abiaduraren eta elurraren metaketaren kalkuluetan oinarrituta, 2010etik aurrera polotik 1,8 eta 2,5 km artean dagoela uste da, egungo azaleraren azpitik 17 metroko sakoneran[49].
1965ko abenduanArgentinakOperación 90 izeneko misioa bidali zuen Hegoburu geografikora, eta bertan bandera baten masta jarri zuten. Espedizio horrek eraikitako masta Monumentu edo Gune Historiko izendatu da, HSM 1 izenarekin, Argentinak hala eskatua.
Lurreko toki gehienetan tokiko ordualongitudeak zehazten du eta, beraz, eguneko ordua, gutxi gora-behera, eguzkiak zeruan duen posizioarekin sinkronizatuta dago (adibidez,eguerdian eguzkia, gutxi gorabehera, bere punturik altuenean dago). Arrazonamendu honek Hego Poloan huts egiten du, non urtean egunsenti eta ilunabar bakarra egoten den, eta luzera lerro guztiak eta, beraz, ordu ardatz guztiak, elkartzen diren. Ez dagoa priori arrazoirik Hego Poloa ordu eremu zehatz batean jartzeko, baina komenigarritasun praktikoko kontu bat bezala Amundsen-Scotteko Hego Poloko baseakZeelanda Berriko ordua mantentzen du (UTC+12/UTC+13). Horren arrazoia da Estatu BatuekMcMurdo basetik (Zeelanda BerrikoChristchurchetik hornitzen dena) beren hornidura-misioak ("Deep Freeze Operazioa") egiten dituztela.
Klima hain gogorrean, ez dago landare edo animalia natiborik Hegoburuan. Hala ere, batzuetan iristen dirahegazti batzuk, hegan. Hegoburuan ikusi dituztemarikoi antartikoak etaPagodroma nivea txoriak[50]. 2000an Hego Poloko izotzeanmikrobioak aurkitu ziren, bizirik[51].
ZientzialariekGondwana Research aldizkarian argitaratu zutenez, lumadundinosauroen frogak aurkitu zituzten animaliak muturreko hotzetik babesteko. Fosilak duela 100 urte baino gehiago aurkitu zituztenKoonwarran,Australian, baina duela milioika urte Hego Polotik gertu egon zen laku baten azpian pilatu ziren sedimentuetan[52].
Antartikan dauden 50 base ingurutik bakarra dago Hegoburuan,Amundsen-Scott basea. Udan 200 pertsona inguru bizi dira bertan. Pertsonalaren gehiengoak alde egiten du otsailaren erdialdean, eta 80 bat pertsona geratzen dira neguan instalazioak zaintzen, batez ere konponketa lanak egiten dituzten langileak eta zientzialari batzuk. Ikerketak eta mantenua gau antartikoan zehar egiten dira. Pertsonal hori guztiz isolatuta geratzen da bertan otsaila erdialdetik urria amaiera arte, eta basea guztiz buruaskia da neguan zehar, generadore bidez elektrizitatea lortuz.
Bertan egiten den ikerketaglaziologia,geofisika,meteorologia,atmosferaren fisika,astronomia,astrofisika etabiomedikuntza dira. Zientzialari gehienek tenperatura baxuak baliatzen dituzten, hezetasun eskasarekin eta altuera handiarekin (2.743 metro) euren ikerketak egiteko. Astronomiarako, adibidez, gune egokia da, gaueko se hilabeteetan ia denbora guztian erabili baitaitezke instrumentuan.
Basean negutegi bat dago,barazkiak sortzeko aukerarekin metodohidroponikoa jarraituz. Neguan duten elikagai freskoen iturri bakarra da.
Antartika fikzioan ezezagunaren eta abentura urrunaren sinonimoa izan da. Azken muga gisa eta gizakiarentzat ulertzen zaila den ingurune bezala agertu da literaturan.Aldaketa klimatikoaren eraginez, Antartika zientziaren eta gizakiaren jarreraren arteko bidegurutze bezala agertu da fikzioan azken urteotan.Howard Phillips LovecraftenAt the Mountains of Madness Antartikan kokatua dago, adibidez.
Amundsen-Scott basean dagoen bizimoduaJoh nBirdenOne Day, One Night: Portraits of the South Pole liburuan jasotzen da[55]. Bertan aipatzen dira HegoburukoFoucaulten pendulua[56][57],300en Kluba[55] eta zientzialariek egiten duten lana.Kim Stanley RobinsonekAntarctica liburuan Amundsen-Scott eta McMurdo baseetan oinarritutakozientzia-fikzio kontakizun bat egiten da, etorkizun hurbil batean kokatua.
X-Files telesailean ere agertu zen, baitaWhiteout filman ere, nahiz eta bigarren honetan espazioa ez den benetakoa.Civilization IV bideo-jokoarenRise and Fall luzapenean Amundsen-Scott basea agertzen da munduko mirari gisa.Suit Gundam: The Origin animean hiri handi bat dago Antartikan, Scott City izenekoa. Bertan bake-konferentzia bat egiten da Lurraren Federazioaren eta beste giza kolonia batzuen artean. 2019koWhere'd You Go, Bernadette filmean basea agertzen da, eta bere eraikuntza ere erakusten da itxiera kredituetan, nahiz eta filmean agertzen den lekua benetanHalley VI Britainiar Antartikako Ikerketa Basea den.
Ingurune urruna izateak konspirazio askorako aukera eman du.Lur Lauaren teoria defendatzen dutenen arabera, Hegoburua ez da existitzen (baina Iparburua bai), eta Antartika, benetan, Lur osoa inguratzen duen izotzezko gune infinitu bat da[58]. 1938-39annaziekSuabia Berria izeneko eremua erreklamatu zuten[59] eta base militar sekretua ere eraiki zuten bertan[60]. Horregatik konspirazio teoria asko egon dira Antartikako base sekretuen inguruan.
-en.svg)
