| Ezpeleta | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Lapurdi,Euskal Herria | |||||||||||
 EzpeletakoEuzkadi Hotela. | |||||||||||
| |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Lapurdi | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Frantzia | ||||||||||
| Eskualdea |  Akitania Berria | ||||||||||
| Departamendua |  Pirinio Atlantikoak | ||||||||||
| Elkargoa | Euskal Hirigune Elkargoa | ||||||||||
| Barrutia | Baiona | ||||||||||
| Kantonamendua | Baigura eta Mondarrain | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Espelette | ||||||||||
| Auzapeza | Jean-Mairie IputxaGraxi Florence(2008-2014) | ||||||||||
| Posta kodea | 64250 | ||||||||||
| INSEE kodea | 64213 | ||||||||||
| Herritarra | ezpeletar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°20′25″N1°26′52″W / 43.3403°N 1.4478°W /43.3403; -1.4478 | ||||||||||
 | |||||||||||
| Azalera | 26,85 km² | ||||||||||
| Garaiera | 77 metro | ||||||||||
| Distantzia | 22 km (Baionatik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.987 (2018:  61) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 77,09 biztanle/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 24,79 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 52,2 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 75,45(2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 4,44(2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 5,3(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak | % 14,96(2010) | ||||||||||
| Erabilera | % 1,31(2011) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://espelette.mairie.com/ | ||||||||||
EzpeletaLapurdiko hegoaldeko udalerri bat da,Lapurdi Garaian. Azken zentsuaren arabera 2.155 biztanle zituen. Oso ezagunak dituherriko piper gorriak.
Udalerritik hainbat erreka igarotzen dira:Latsa erreka (hara isurtzen da Zubizabaleta erreka) eta Urotzeko erreka. BiakErrobira isurtzen dira, beherago, udalerritik kanpo.Antzara errekaren ibaiadarra denUrloko erreka ere Ezpeletako lurretatik igarotzen da.Urdazuri ibaira isurtzen den Larreko errekak ere udalerria zeharkatzen du, bai eta haren ibaiadar diren Farendeiko eta Erdiko errekek ere.
Giro atsegineko herria da eta, horkoEzpeletako piperren bidez, bizitasuna eramaten dute “ahogozo”koFrantziara.
Herriak bi auzo ditu, etaKanbora doan errepideak bi auzo horiek banatzen ditu. Goialdean udaletxea (herriko etxea) dago, Errenazimentu garaiko Jauregia gazteluan. Bailaratxoaren atzealdean, San Esteban eliza sendoa altxatzen da. Lapurdiko dorre klasikoa du etaXVII. mendearen hasieran eraiki zuten, baita haren erretaula nagusia ere. Alboetan, berriz, alde batean, eseritako Ama Birjina dago,Michelangeloren estilokoa; beste aldean, Kristo bikain bat.Riberarenolio-pintura bat dago, Ezpeletako baroiaren dohaintza. Halaber, badira ere bertan Errenazimentuko ur bedeinkatuko ontzi bitxi bat eta kantore barroko bat.
Hilarrien bilduma oso interesgarria da, baita lausvastika dituen hilobi‑harria ere bai. Hilerri horretan bertan, absidearen ondoan,Agnès Soureten hilobia dago, historian lehendabiziko aldiz, Frantziako neska ederrena edo "Miss France" hautatua, eta1902an Ezpeletan sortua.
Olha izeneko tokianhistoriaurreko bizilekua dago.Moustier aldiko hezur eta harri landuak atzeman dira bertan.[2]
Bertakopiper gorri minak oso ezagunak dira eta oso aintzat hartuaksukaldaritzan, saltsak, barrubeteak eta abar prestatzeko.
Adibidez, bixigarria ematen die dela pil-pilean egindako bakailaoari, dela marmitakoari, dela axoari. Ezpeletar esapideak dioenez: «Euskaldun, fededun, biperdun».
Urtero urrian izaten da Ezpeletako Biper Gorriaren Eguna, herrira milaka bisitari dakartzana.[3]
XIX. mendearen erdialdean 1.700 biztanle baino gehiago izatera iritsi zen Ezpeleta, baina hurrengo hamarkadetan lagunak galtzen hasi zen eta 1960ko hamarkadan behea jo zuen, 1.200 biztanle inguruan. Ondoren hazkunde nabarmena izan zuen udalerriak, eta XXI. mendearen hasieran 2.000 biztanleen maila gainditu zuen.
| Ezpeletako biztanleria |
|---|
 |
| Datuen iturburua:INSEE |
Uda‑garaian Donibaneko ekimen‑sindikatuak jaialdiak eta ikuskizunak antolatzen ditu. Herriko festakekainaren 24ean hotsandiz ospatzen dituzte, San Joan Bataiatzailearen egunean. Bezperako sua festen hasiera izan ohi da.
2018ko Frantziako Tourreko azken aurreko etapa erabakigarria bertan amaitu zen, uztailaren 28an;Geraint Thomas galesak maillot horia berretsi zuen eta, ondorioz, itzuli frantseseko garaile litekeena bihurtu.
Ezpeletan[6] Sara-Ainhoa inguruko euskara[7] mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera bat.
Datuak:Q236575
Multimedia:Espelette /Q236575
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/EzpeletaAhetze •Ahurti •Ainhoa •Angelu •Arbona •Arrangoitze •Azkaine •Bardoze •Basusarri •Baiona •Beskoitze •Biarritz •Bidarte •Biriatu •Bokale •Donibane Lohizune •Ezpeleta •Getaria •Gixune •Haltsu •Hazparne •Hendaia •Hiriburu •Itsasu •Jatsu •Kanbo •Larresoro •Lehuntze •Lekorne •Lekuine •Luhuso •Makea •Milafranga •Mugerre •Sara •Senpere •Urketa •Urruña •Uztaritze •Ziburu •Zuraide |
