| Elorrio | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Bizkaia,Euskal Herria | |||||||||||
 Elorrioko arkupea. | |||||||||||
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Durangaldea | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Elorrio | ||||||||||
| Alkatea | Julene Lazkano (Euskal Herria Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 48230 | ||||||||||
| INE kodea | 48032 | ||||||||||
| Herritarra | elorriar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°07′50″N2°32′33″W / 43.1305°N 2.5426°W /43.1305; -2.5426 | ||||||||||
 | |||||||||||
| Azalera | 37,40 km² | ||||||||||
| Distantzia | 39 kmBilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 7.277 (2025:  11) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 189,67 bizt/km² | ||||||||||
| Hazkundea (2003-2013)[1] | % 1,73 | ||||||||||
| Zahartze tasa[1] | % 26,62 | ||||||||||
| Ugalkortasun tasa[1] | ‰ 45,48 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera tasa[1] | % 76,82(2011) | ||||||||||
| Genero desoreka[1] | % 7,99(2011) | ||||||||||
| Langabezia erregistratua[1] | % 8,5(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 60.7 + % 13.79 hartzaile(2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % 34.2 (2016) (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[4] | % 43.47 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1356. urtea | ||||||||||
| Webgunea | http://www.elorrio.eus | ||||||||||
ElorrioBizkaiko hego-ekialdekoudalerri bat da,Gipuzkoarekin etaArabarekin mugakide egiten duena. Bizkai osoko zaharrenen artean dago,Erdi Aroan fundatu zen-eta hiribildu gisa, eta 2016. urtean 7.350 biztanle zituen.
Ingurune natural ederra du, eta ondare historiko eta kultural aberatsa; hartara,1964an hiriguneagune historiko-artistiko izendatu zuten. Jauregi eta armarridun etxe asko dago, bai eta ermitak ere.
ElorrioBizkaiko hego-sortaldeko muturrean dago,Arabarekiko etaGipuzkoarekiko mugan,Durangaldearen barruan.Udalatx mendiaren azpian dago, eta Elorrioren lurrak Gipuzkoa mugatzen duten mendietan zabaltzen dira.
Eskualdeko burua,Durango, 9 kilometrora dago; etaBilbo, 39 kilometrora.
Udalerriko ibai nagusiaUdalatx inguruetan sortzen denZumelegi da. Ibai horiArrazolarekin lotzen daAtxondon, eta bien batzetikIbaizabal sortzen da. Ibarra inguratzen duten mendietan Zumelegiraino doazen beste hainbat erreka sortzen dira: Intxorta, Larrarte, Mendraka...
Elorrio haranaren amaieran kokaturik, badirudiAnbotoko mendilerroko kareharrizko haitzak urrun daudela, baina mendilerrotik apur bat bananduta, 1.117 metrokoUdalatx mendia dugu herriaren gainean. Landaretzaz estalitako hainbat mendik inguratzen dute udalerria,Intxorta (797 m.),Memaia (669 m.),Amitar,Santa Mañazar (679 m.) etaErdella (660 m.), esaterako. Elorrion bertan ere badagoEuskal Autonomia Erkidegoko hiru lurraldeek bat egiten duten mendia:Betsaide.
Elorrioren mugakideak honakoak dira: iparraldeanBerriz etaZaldibar; hegoaldeanArrasate (Gipuzkoa) etaAramaio (Araba); sortaldeanElgeta etaBergara (Gipuzkoa); eta sartaldeanAtxondo etaAbadiño.
Elorrio hainbat auzoz osatua dago. Hiriguneaz etaSan Agustin lehengoelizateko hirigune txikiaz gain. Gaur egungo banaketaren arabera, zenbait auzo ikuspuntu administratibotik batu direlarik, honako auzoak ditu Elorriok:Berrio-Aldape,Berriozabaleta-Aramiño,Gazeta,Gaztañeta,Iguria,Leiz-Miñota,Lekeriketa etaMendraka.
Hiribilduaren ekonomia sektore industrialean oinarritzen da. Hala ere,nekazaritzak eta, batez ere,abeltzaintzak garrantzi aipagarria daukate udalerriko ekonomian.
Lehen sektorean nekazaritza-ustiapenek, gehienak txikiak, jarduera industrialeko diru-sarrerak osatzen dituzte gehienetan. Badira abeltzaintza-ustiapen garrantzitsuak, haragi eta esne ekoizpenean oinarrituak. Insignis pinuaren ustiapenak ere badu garrantzia.
Bigarren sektorea, esan bezala, garrantzitsuena da. Mota guztietako metal eraldaketan diharduten enpresak dira, galdategiak, burdindegiak eta tresna-makinako enpresak.
Zerbitzuen sektorea txikia da biztanleriaren eguneroko beharrak asetzeko, etaDurango etaArrasate hurbil egoteak jendea erosketak bertan egitea errazten du.
San Agustin auzoan,Eroskik, kontsumo eta banaketakooperatibak, bere egoitza ofiziala eta biltegiak dauzka.
Gaurko udalerria Elorriokohiribilduak etaSan Agustin Etxebarriaelizateak osatzen dute. Hiribildua elizatearen lurretan sortu zuenTello I.aBizkaiko jaunak1356an. Herri bien historiak1635ean bildu ziren. Ordu arte, Elorriok ordezkapena zuenGernikako Batzarretan (hiribilduen 13. jarlekua), eta San AgustinekGerediagakoetan, 3.a,Durangoko merinaldeari baitzegokion. Bildu ostean, elizateak bertako ordezkapena galdu zuen eta hiribilduarekin batera izan zuen.
Elizate guztiekin gertatu bezala, ezin da jakin noiz sortu zenSan Agustin Etxebarria. Jatorria Bizkaikolur lauaren historiari lotuta omen dago. Inguruko udalerrietan gizakiak bazirela frogatzen dutenneolito aurreko garaiko giza aztarnak aurkitu dira.
Gaur egun Elorrio den eremuan hainbat hilobi eta hilarri aurkitu dira. Horietako batzuk Argiñetan bilduz joan ziren,Argiñetako nekropolia sortuz. Bertan893ko piezak daude, kristautasuna ingurura sartu zeneko garaikoak. Hilarriak, berriz, hilobiak baino zaharragoak, aurrekristauak dira.
1053kootsailaren 11nSan Agustin Etxebarriako monasterioa sortu zuten.XII. mendean aldaketaerromanikoa izan zuen etaXVI. mendeangotiko itxura hartu zuen, gaur egun ikus daitekeena.
1356an hiribildua sortzeak nobleen botereari aurre egitea eta aldi berean Jaurerria gipuzkoarrengandik babestea zuen helburu.Ahaide nagusien arteko gudu nagusietako bat izan zuten Elorrion. Gudu hura1468an izan zen, eta Ibarraoinaztarrak eta eta Marzanaganboatarrak izan ziren aurrez aurre.[5]
XVI.,XVII. etaXVIII. mendeak hiribilduko Aro Berria izan ziren. Hainbat elorriarrek parte hartu zuten bete-betean Amerikekin komertzioan. Horrek hiribildura aberastasun handiak ekarri zituen, eta horren oroigarri dira Elorrioko armarridun (69 baino gehiago) etxe eta jauregiak (20 inguru). Bizkaiko handiena den eliza eraiki zen (1459 eta1506 bitartean), herri iturriak egin ziren, muga-gurutze garrantzitsu eta ondo landuak... Garai hartan atxiki zitzaion elizatea hiriguneari.
XIX. mendeak hiribildu aberatsa aurkitu zuen, bainuetxeen moda bereganatuz zihoan nekazaritza-gizarte batekin (hiribilduan baziren bainuetxe batzuk:Galartzako bainuetxea edoBainu Zaharrak etaBeleringo bainuetxea edoBainu Berriak) eta hiribildua udaldiak igarotzeko erabiltzen zuen nobleziarekin.
Espainiako Gerra Zibila izan eta gero, bainuetxeen moda ahaztuta, ElorrioEuskal Herriaren etaDurangaldearenindustrializazioari lotu zitzaion. Hainbat industria bertan kokatzeak biztanle kopurua handitu egin zuen, harik eta1980ko hamarkadan 8.000 ingurura iritsi arte.
Monumentu gunea Eremu Historiko-Artistiko izendatu zuten1964an, jarduera turistikoari bidea zabalduz.
XX. mendeko 60ko eta 70eko hamarkadetan Elorrioko populazioa bikoiztu egin zen. 1980tik aurrera biztanleria egonkortu eta apur bat jaitsi zen.
bertan egin dezakezu.2011ko maiatzaren 22ko udal hauteskundeetanBildu koalizioak jaso zituen boto gehien, eta bigarrenEAJ alderdia izan zen boto-kopuruen distantzia laburrera. AlkateaIdoia Buruaga izan zen eta 2023ko hauteskundeen ondoren,Julene Lazkano Zenitagoiak alderdi bereko jarraitu zuen.
Bildu koalizioak 6 zinegotzi lortu zituen, EAJ alderdiak beste 6, eta PP alderdiak zinegotzi bat eskuratu zuen. 2011ko ekainaren 11n egindako inbestidura ekitaldian EAJkoAna Otadui hautatu zuten alkate, bere alderdiaren 6 botoei eta PP alderdiko Carlos García zinegotziaren botoari esker.[6]
2015eko hauteskundeetanBildu koalizioak lortu zuen alkatetza.Idoia Buruaga izan zen alkate 2023ra arte. Urte horretan erreleboa eman zion Bildu alderdikoJulene Lazkano Zenitagoiak.
| 2007 | 2011 | |
|---|---|---|
| Alderdia | Botoak | Botoak |
| EAE-ANV | 1.672 (%40,69) | - |
| Bildu | - | 1.741 (%41,96) |
| EAJ-PNV | 1.245 (%30,30) | 1.505 (%36,27) |
| EHA-ACE | 477 (%11,61) | - |
| PSE-EE | 373 (%9,08) | 223 (%5,37) |
| PP | 249 (%6,06) | 276 (%6,65) |
| EA | 93 (%2,26) | Bildu koalizioan |
| EB-B | - | 161 (%3,38) |
| Abstentzioa | 1.799 (%29,84) | %28,62 |
| Elorrioko udalbatza | |||||
| Alderdia | 2011ko maiatzaren 22 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Bildu | 6 / 13 | 1.741 (% 42,41) | |||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 6 / 13 | 1.505 (% 36,66) | |||
| Alderdi Popularra (PP) | 1 / 13 | 276 (% 6,72) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 0 / 13 | 223 (% 5,43) | |||
| Aralar | 0 / 13 | 199 (% 4,85) | |||
| Ezker Batua - Berdeak (EB-B) | 0 / 13 | 161 (% 3,92) | |||
| Datuen iturria:Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
Komunikazioek udalerria zeharkatzen duen BI-634 (Durango -Arrasate -Beasain) errepidea daukate ardatz. Errepide hori Durangon lotzen zaie N 634 eta AP-8 errepideei,Bilbo etaDonostia uztartuz; eta Arrasaten lotzen zaioAraba etaDeba Ibarra uztartzen dituen AP-1 errepideari. Elorrion hasten diraElgeta etaBergarara doan BI-2632 errepidea etaBerrizera doan BI-3321 errepidea.
XX. mendearen erdialdera artetren geltokia izan zuen, baina1960ko hamarkadan itxi egin zuten.
Kanpazarko mendateak lotzen duArrasaterekin, errepidez.
Tokiko euskaran, herriaren izenaElorrixo ahoskatzen da.
Elorrioko euskaramendebaldeko euskaretako bat da, zehatzago,Durangaldeko euskarari dagokiona. Besteak beste,Durango,Abadiño,Atxondo,Berriz,Iurreta etaZaldibar herrietako ezaugarri da Durangaldeko euskara.[8][9]
-Palacio_Urkizu-1.jpg)
Ondare zibila ikusgarria da Elorrion, batez erearkitekturari dagokionez. Behin XV. mendean leinuen arteko gerrak atzean utzita, Elorrio aldatu egin zen: apurtu egin zen hiribilduaren harresia, eta herria errebaletara zabaldu zen, jarduera ekonomikoa bizkortu egin zen eta, ondorioz, “aberats berriak” agertu. XVI, XVII eta XVIII. mendeetan Elorrioko zenbait familia Sevillara joan eta buru-belarri sartu ziren Mundu Berriko merkataritzan —burdin fabrikatuen salerosketan bereziki—, eta horrek dirua barra-barra ekarri zuen herrira, batez ere familia horien eskuetara. Eta familia horiek diruaren zati bat inbertitu zuten eraikin ikusgarriak egiteko.
Horrek markatzen du, dudarik gabe, Elorrioko arkitektura zibilaren urrezko aroa, zeinak hartzen baititu XVI, XVII eta XVIII. mendeak batez ere. Bigarren aro aipagarria XIX. mendean gertatu zen, Elorriok bi bainuetxe sortu eta jasotzen hasi zenean jende diruduna bainu terapeutikoak hartzera. Horrek piztu egin zuen herria, zeina garai hartan batik bat nekazaritzatik bizi baitzen. Neoklasizismoaren garaia zen.
Horra Elorrioko eraikin zibil nabarmenen zerrenda bat, mendeen arabera banatuta:
Elorriok 20 ermita ditu, auzoetan banatuta:
|
|
|
|
Arriola Kultur Aretoa herriaren erdiguenan dago,Arespakotxaga-Azkarraga jauregia etaSortzez Garbiaren basilika artean. 1989an sortu zen, asmo batekin: antzerkia, zinema eta beste kultura ekitaldi batzuk eskaintzea.
1998a ezkero, udaro eta hilabetez, Arriola Kultura ElkarteakMusikaire, Udako Jaialdiak Elorrion musika jaialdia antolatzen du aire zabalean, aprobetxatuta Elorriok dituen paraje ikusgarriak.
Auzoetan honako jaiak izaten dira:
Elorrio Rugby Taldea
Datuak:Q1242382
Multimedia:Elorrio /Q1242382
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Elorrio | Elorrioko auzoak | |
|---|---|---|
Berrio-Aldape ·Berriozabaleta-Aramiño ·Gaztañeta ·Gazeta ·Iguria ·Leiz-Miñota ·Lekeriketa ·Mendraka ·San Agustin | ||
| Durangaldekoudalerri aurkibidea | ||
|---|---|---|
Abadiño •Atxondo •Berriz •Durango •Elorrio •Ermua •Garai •Iurreta •Izurtza •Mallabia •Mañaria •Otxandio •Zaldibar •Zornotza | ||
Bizkaikohiri etahiribilduak | ||
|---|---|---|
Balmaseda (1190) • Urduña (hiria, 1229) • Bermeo (1236) • Otxandio (1254) • Lanestosa (1287) • Durango (1290-1372) • Plentzia (1299) • Bilbo (1300) • Portugalete (1322) • Lekeitio (1325) • Ondarroa (1327) • Areatza (1338) • Markina (1355) • Elorrio (1356) • Gernika (1366) • Gerrikaitz (1366) • Ermua (1372) • Ugao (1375) • Mungia (1376) • Larrabetzu (1376) • Errigoiti (1376) |  | |
