| Bera | |||
|---|---|---|---|
Berako elizaren inguruak, hegoaldetik ikusita | |||
| |||
![]() | |||
| Kokapena | |||
| Herrialdea | |||
| Lurraldea | |||
| Merindadea | |||
| Eskualdea | Bortziriak | ||
| Administrazioa | |||
| Estatua | |||
| Erkidegoa | |||
| Izen ofiziala | |||
| Alkatea | Josu Iratzoki Agirre (EH Bildu) | ||
| Posta kodea | 31780 | ||
| INE kodea | 31250 | ||
| Herritarra | beratar | ||
| Geografia | |||
| Koordenatuak | 43°16′42″N1°40′57″W / 43.278333333333°N 1.6825°W /43.278333333333; -1.6825 | ||
| Azalera | 35,6 km² | ||
| Garaiera | 56 metro | ||
| Distantzia | 68 km (Iruñetik) | ||
| Demografia | |||
| Biztanleria | 3.779 (2025: | ||
| Dentsitatea | 105,14 bizt/km² | ||
| Zahartzea[1] | % 19,47 | ||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 68,59 | ||
| Ekonomia | |||
| Jarduera[1] | % 84,12(2011) | ||
| Desberdintasuna[1] | % 5,72(2011) | ||
| Langabezia[1] | % 7,58(2013) | ||
| Euskara | |||
| Euskaldunak[2] | % 66.6 + % 13.2 hartzaile(2021) | ||
| Kaleko erabilera[3] | % | ||
| Datu gehigarriak | |||
| Sorrera | 1402an eskubideak jaso | ||
| Webgunea | http://www.bera.eus | ||
Bera[4]Nafarroa Garaiko iparraldekoudalerri bat da,Bortzirietako ibarrekoa, Baztan Bidasoa eskualdekoa.Bidasoa ibaiaren ertzean dago,Lapurdirekiko etaGipuzkoarekiko mugan,itsas mailatik 56 metro gorago. 35,6kilometro koadro ditu, eta 3.763 biztanle zituen 2017ko erroldan. Nafarroako hiriburuIruñea 68 kilometro hegoaldera du,Irun 15 km-tara,Donibane Lohizune 25 km-tara eta Donostia 35 km-tara.
2009az geroztik,UEMA udalerri euskaldunen mankomunitateko partaide da.
Euskaltzaindiak herriaren izena dokumentazio zaharrean nola heldu den aztertu zuen.Jose Maria Jimeno Jurio aritu zen dokumentu zaharrak aztertzen eta honako agerpen hauek aurkitu zituen:
Mugalarreak direla-eta, Sara eta Berako udalen arteko gutunetan forma hauek ageri dira:
Hartara, datu horiek ikusirik, Euskaltzaindiakeuskara baturakoBera izena onartu zuen.
Vera de Bidasoa1916kouztailaren 27ko errege dekretuaren bidez ezarri zuten. Hala ere, udaleko akta liburuetan behin agertu zen1918an, eta1924 arte ez zen berriz agertu.
Berako Udalak izen ofizialtzatBera erabiltzea erabaki zuen1989an.
Bera izenaren esanahi etimologikoari dagokionez, bi teoria nagusi daude: lehenengoaktoponimo horieuskaratik datorrela erraten du; bigarrenak, jatorri erromantzea duela.
Koldo Mitxelenak dioenez, izena euskarazkobehera edobehere hitzetatik bide dator. Hitz horrek euskal toponimo aunitz osatzen ditu. Datu bitxia da Bera dela Nafarroako udalerri baxuena; hau da, garaiera ttikiena duena. Baina kontuan izan behar daNafarroako Foru Erkidegoak gaur egun dituen mugak etaNafarroako Erresumak garai batean izan zituenak ez datozela bat, asko aldatu direla. Erraterako, XIX. mendearen hasieran ondoko bi udalerri, Irun eta Hondarribia (gaur egun Gipuzkoan kokatuak), Nafarroaren zati izan ziren hiru urtez.
Bertze eskola batek gaztelaniazkovera (ur-bazterra) hitzetik zetorrela uste du, preseski herriaren kokalekua aipatzen duela,Bidasoaren bazterrean.Joan Coromines filologoak uste zuen horixe zela Bera izenaren jatorria. Gainera, uste zuenVera izena zuten Espainiako herri guztiak ibai bazterretan kokatuak zeudela etaerromatar hiriak izan zirela.
Julio Caro Baroja filologo eta antropologoak Berako herriarekin lotura handia izan zuen, eta toponimoa aztertzean zalantza zuen eabehere hitzetik zetorren herriaren izenaren jatorria. Nolanahi ere, aukera hori ez zuen baztertzen. Caro Barojak bertze balizko jatorri bat eman zuen, errateanBeraErdi Aroan pertsona izena zela, eta Erdi Aroko bertze euskal pertsona-izen bat bazela,Beraxa, hainbat toponimotan ageri dena (Barasoain,Beasain,Orexa).
Patxi Salaberri Zaratiegik, berriz, pentsatzen du erromatar pertsona izen bat egon daitekeela oinarrian. Haren iritziz,Verus pertsona-izenetik abiatuta, agian honako eboluzio hau gertatuko zen: *(villa) verana > *Berâa > *Beraa > Bera.[5]

Bortzirietako hiri nagusia da.
Klima atlantikoa du Berak: hezea, euri ugarirekin, tenperatura epelak urte sasoi guzietan, aldaera ttikiak dituela. Batez bertzeko tenperatura 14-15 gradukoa da, prezipitazio handiekin, urtean 170 egunez egiten baitueuria (1.600 eta 1.800mm bitartean).
Beran, itsasoaren mailatik 50 metrora,Nafarroako gobernuaren jabetzako estazio meteorologikoa dago.[6]
IparraldeanBiriatu,Azkaine etaUrruñarekin egiten du muga; ekialdeanSararekin; hegoaldeanEtxalarrekin; eta mendebaldeanLesaka etaIrunekin.

Hauek dira herriko auzo nagusiak, alfabetoaren hurrenkeran:
Herrigunean:
Landa-eremuan:
Herriaren inguruko hariztiak aspaldi galdu ziren, artzain, ikazkin eta zuhaitzen mozketengatik.XIX. mendearen amaieran, inguruko herri askotan bezala,Japoniatik ekarritakolarizio pinuak (Pinus nigra) etaharitz gorriak birlandatu ziren. Birlandatutako basoen azalera 1.200 hektareakoa da gaur egun.
Larrun mendia Bera hegoaldean kokatzen da, herria kaskora igotzeko abiapuntua izaki. 905 metrotako altuera du.

XX. mendearen lehen hamarkadetan biztanle kopuruari maila bertsuan eutsi ondoren, 1930eko hamarkadatik aurrera 20 urtez biztanleak galdu zituen Berak. 1970eko hamarkadan, berriz, hazkunde nabarmena gertatu zen, eta hamar urtean % 30 inguru hazi zen populazioa. Beste 30 urtez egonkor mantendu ondoren, XXI. mendearen lehen hamarkadan beste hazkunde txiki bat gertatu da.
2008koerroldan jasota dagoenez, Espainiaz kanpoko 215 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 5,84 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

2015eko udal hauteskundeetanEuskal Herria Bildu koalizioak gehiengo osoa eskuratu zuen, sei zinegotzi guztira. Herrirako plataformak lau lortu zituen, etaUPN alderdiak bat.
| Berako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015eko maiatzaren 24a | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Euskal Herria Bildu | 6 / 11 | 952 (% 52,11) | |||
| Herrirako | 4 / 11 | 583 (% 31,91) | |||
| Nafar Herriaren Batasuna (UPN) | 1 / 11 | 166 (% 9,09) | |||
| Datuen iturria:Hauteskundeen emaitzak interior.es webgunean | |||||
Berako alkatetzatEusko Abertzale Ekintza alderdiko Iosu Iratzoki Agirre atera zen2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik lau lortu zituenezker abertzalearen zerrendak. Botoa baliogabeak 75 izan ziren (emandako guztien %3,82), eta boto zuriak 125 (botoen %6,63). Abstentzioa, berriz, %34,72 izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| EAE | 596 | 4 |
| EA | 485 | 3 |
| EAJ | 366 | 2 |
| Aralar | 314 | 2 |
2011nBildu (4 zinegotzi) izan zen bozkatuena. Hala ere, Marisol Taberna (Aralar) aukeratu zuten alkate, bere alderdiaren (4) etaEAJren (2) botoekin; Beran ez zenNaBai 2011ren zerrenda bateraturik izan.UPNk hautetsi bakarra lortu zuen, etaPPk bat ere ez.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| Bildu | 612 | 4 |
| Aralar | 552 | 4 |
| EAJ | 313 | 2 |
| UPN | 172 | 1 |
| PP | 127 | 0 |
Udaletxea1774 eta1776 urteen artean eraiki zen estilobarrokoan. Hiru zatitan banaturiko eraikin handi eta sendoa da. Beheko solairuan, sei arkudun ataria dago, alboetan harlanduen bidez estalduraraino iristen direnak. Eraikineko beste bi zatiek, simetria gordetzen dute eta margozturiko dinteldun hutsalez osaturik daude. Udala alkatea eta hamar zinegotzik osatzen dute.
| 1999-2003 | Josu Goia Etxeberria | Euskal Herritarrok |
| 2003-2007 | Helena Santesteban Gelbentzu | EA |
| 2007-2011 | Josu Iratzoki Agirre | EAE |
| 2011-2015 | Marisol Taberna Iratzoki | Aralar |
| 2015-2019 | Josu Iratzoki Agirre | EH Bildu |
| 2019- | Aitor Elexpuru Egaña | EH Bildu |


Herriko etaBortziri osoko hizkerakeuskalki honetan sailkatuta daude,Iparraldeko goi nafarrera alegia.Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko beste eskualdeetan zabaltzen da euskalkia,Sakana,Leitzaldea,Malerreka,Ultzamaldea etaAnuen, baita Gipuzkoa ipar-ekialdean ere,Oarsoaldean alegia.
Berako hizkerari dagokionez, badaude sarean artikulu aipagarriak bokal elkarketei buruzkoa[10] eta esamolde zaharrei buruzkoa[11].

Musikaren esparruan tradizio luzeko herria izan da Bera. Herrian jaiotako edo bizi izandako musikarien artean, aipatzekoak diraIsidoro Fagoaga (Bera, 1893 - Donostia, 1976) tenorra,Mikel Irazoki (M-ak, Bizkarhezurra, Miguel Bose...) etaFernan Irazoki (M-ak, Fito y los Fitipaldis...) anaiak,Joseba Irazoki (Maixa ta Ixiar, Xabier Montoia band, Onddo, Do, On Benito...),Iñigo Telletxea etaIgor Telletxea (Xabier Montoia band, Anje Duhalde, Triki ta ke...) anaiak,Javier Perez de Azpeitia pianojolea,Petti bakarlaria,Xabier Erkizia (Gutariko bat, Voodoo Muzak, Café Teatro, Billy Bao...) soinu artista,Joseba B. Lenoir, Estitxu Pinatxo,Josu Goia kantaria,Beñardo Goietxe (Morau eta Agotak, Noise Hole, Mugaldekoak...),Mikel Etxegarai (Gutariko bat, Voodoo Muzak, Mengele Quartet, Bizarra..) eta abar.
Azken hamarkadotan, Beran hainbatpop etarock talde sortu dira:Onddo,Borrokan,Gutariko Bat,Noise Hole,On Benito,Sexty Sexers, etaAzken Trena adibidez. Aipagarria da, baita ere, 2000. urtetik aitzina urtero ospatzen denERTZ jaialdia, Bertze Musikei eskainitako ekitaldia.

Urtean zehar hainbat kirol ekitaldi egiten dira; errate baterako:
Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duenGR 11 ibilbidea udalerri honetatik igarotzen da.


| Berako auzoak | ||
|---|---|---|
Altzate •Bera •Dornaku •Garaitarreta •Illekueta •Kaule •Suspela •Suspelttiki •Xantelerreka/Elzaurdia (Ibardin) •Zalain •Zia | ||