| Atarrabia | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Nafarroa Garaia,Euskal Herria | |||||||||||
 Atarrabiako karrika. | |||||||||||
| |||||||||||
 | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Nafarroa Garaia | ||||||||||
| Merindadea |  Iruñea | ||||||||||
| Eskualdea | Iruñerria | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Nafarroa | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Villava/Atarrabia | ||||||||||
| Alkatea | Mikel Oteiza (Euskal Herria Bildu) | ||||||||||
| Posta kodea | 31610 | ||||||||||
| INE kodea | 31258 | ||||||||||
| Herritarra | atarrabiar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°49′51″N1°36′31″W / 42.830833333333°N 1.6086111111111°W /42.830833333333; -1.6086111111111 | ||||||||||
| Azalera | 1,1 km² | ||||||||||
| Garaiera | 434 metro | ||||||||||
| Distantzia | 4 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 9.928 (2025:  −88) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 9.541,82 bizt/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 38,75 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 23,79 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 81,22(2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 1,06(2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 12,95(2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[2] | % (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera[3] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.atarrabia.es/eu | ||||||||||
Atarrabia[4] ([ataraβia])Nafarroa Garaiko erdialdekoudalerri bat da,Iruñerrikoa.2012kourtarrilaren 1eko erroldaren arabera 10.496 biztanle zituen.1960ko hamarkadatik aurrera garatutako herria da,Iruñerriko gune metropolitarraren iparraldean. Itsasoaren mailatik 434 metrora dago.
Euskarazko izena Atarrabia izan arren, gaur egungo izen arautua Villava/Atarrabia da,gaztelaniaz etaeuskaraz.
Iruñerriko Mankomunitatea zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da,Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.
Atarrabiak azalera nahiko txikia du, 1,1 kilometro koadrokoa, etaIruñetik lau kilometrora dago,Iruñeko merindadearen hegoaldean etaIruñerriko gune metropolitarrean. HerriraIruñetik heltzeko,Vianako Printzearen plazatik abiatuta, Beloso aldapatik behera eginez, Atarrabiara heltzen da Serapio Uitzi etorbidetik.
Udalerriok mugakide ditu: iparraldean,Ezkabarte; ekialdean,Uharte; hegoaldean,Burlata; eta mendebaldean,Iruñea.
 | Iruñea | Ezkabarte | Ezkabarte etaUharte | |
| Iruñea |  | Uharte eta Atarrabia | ||
| ||||
 | ||||
| Burlata | Burlata etaUharte | Eguesibar |
Atarrabiako klima azpimediterraneo epela da, prezipitazioak ugariak dira urte osoan zehar, bainauztaila etaabuztuan nahiko urriak dira, aldaketa termikoa ertaina da. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa eta prezipitazioak 1.100 eta 1.200mm artekoak dira. Urteroko egun euritsuak 100-120 dira.
Udaberrian etaudazkenean ohikoak izaten dira ekaitzak. Oro har,Iruñean baino euri apur bat gehiago egiten du,Iruñerriko gune metropolitarraren iparraldean baitago.
1184anVillava edoVilla noua izeneko hiribildua sortu zuenAntso VI.a Nafarroakoak, Atarrabia herrixkaren ondoan. Bertako biztanleeiIruñeko San Nikolas burgu berriko biztanleen foru bera eman zitzaien. Foru horiek1256an berretsiak izan ziren.1405eanKarlos III.a Nafarroakoari eman zitzaion San Andres eliza babestearen ardura. Errege harkOrreagako Monasterioari eman zion.
AtarrabiaFrantziara edoNafarroako Erresumaren iparraldera joaten ziren merkatari eta bidaiarien ezinbesteko igarobidea izan zenErdi Aro osoan. BetidanikZangozako merindadearen zati izan eta gero,XVII. mendeanIruñeko merindadearen zati bihurtu zen herria. Atarrabia batzar batek aukeraturiko alkate batek eta bi epaimahaikidek gobernatzen zuten.GaztelakNafarroa indarrez konkistatu eta gero,erregeorde batek izendatu zituen kargudunok.
XIV. mende etaXV. mendeak izurri eta pobreziaz beteriko mendeak izan ziren Atarrabiarrentzat. Hauek gaindituta, egoerak hobera egin eta biztanleria hazten joan zen.1545ean udaletxea, eliza berria etaerrota nagusia eraiki ziren. Nekazaritza eta abeltzaintzarekin loturiko jarduerak nagusi zirelarikXVIII. mendearen amaieran, irina egiteko errotak eraiki ziren.
Karlistadaren etaFrantziako Iraultzaren ondorioz egondako gerrateen ondorioz Atarrabia herria erabat suntsiturik geratu zen. Horrez gain,Orreagako Monasterioaren ondasunen desamortizazioa egin zuenEspainiako gobernuak. Behin gerrateak gaindituta, industrializazio xume bat hasi zen.1841ean papergintzaren sektorekoPapelera Española lantegia eraiki zen. Horrekin batera, beste hainbat sektoretako lantegiak eraiki ziren, likoregintzan, orgagintzan, ardogintzan, zurgintzan eta abarretan.
XX. mendearen hasieran azpiegiturek eta garraiobideek hobera egin zutenZangozaraino zihoan Irati trenbide elektrikoa inauguratzean. Mendea igaro ahala, zenbait industria garatu zirenean, biztanleria haziz joan zen, sortutako lan aukera berriek erakarrita. Industria berriak agertu ziren horrela, plastikogintza eta lantegi mekanikoak.XX. mendearen erdialdetik hasita, Atarrabiako biztanleria hamar halako hazi zen.
Gaur egun, AtarrabiaIruñerriko udalerria da,Nafarroako hiriburuIruñeari erabat lotua.
Atarrabiako jarduera ekonomiko nagusia zerbitzuak eta industria dira.XX. mendean zehar nekazaritza alde batera utzi eta industriak garrantzia hartu zuen. Gaur egun, herrian industrialde bat bada, eta etxebizitza guneekin nahasten diren enpresa bakan batzuk. Azken urteetako hazkunde demografikoak eraikitzeko libre geratzen ziren orubeak agortzea ekarri du. Horrela, hurrengo hamarkadan herrian dauden enpresa gehienek beste kokaleku bat topatu beharko dute.
Atarrabiako industrialdeko enpresa gehienak altzariaren sektorekoak dira.
N-121A errepidearen ondoan kokatua, industrialdeak 100.500 metro koadroko azalera dauka. Atarrabiako hirigintza-plangintza orokorrak dioenaren arabera, erabilera industrialekoa da gunea, merkataritza eta ostalaritza erabilera osagarriak direla. Eraikinek izan dezaketen altuera gehienekoa sei metro da.1998koiraileko datuen arabera, industrialdean 46 enpresa daude, eta 58 sailetatik bederatzi bakarrik zeuden betetzeke.
Industrialdea N-121A errepidearen kokatua egoteaz gain,Iruñerriko PA-30 ingurabide autobidearen hegoaldean dago.
bertan egin dezakezu.2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 969 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 9,48 (Nafarroa Garaiko batezbestekoaren azpitik).
Nahiz eta1980ko hamarkadan Atarrabiako herritarrek erreferendum baten bidezEuskal Herriko ikurrina udaletxeko balkoi nagusian egotea onartu,Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak egindakoZeinuen Legeak kentzera behartu zituen udaleko arduradunak. Ondoren, alkateak udaletxearen ondoan, masta jarri zuen ikurrina jarri ahal izateko, baina Gobernuak hura ere kentzera behartu zuen.
Udaletxea Kale Nagusian dago, elizaren plazaren ondoan, eta herriaren erdigunean. Lau zatitan banatutako adreiluzko eraikina da.XX. mendearen amaieran, eraberritze lanak burutu ziren, eta 239 milioi pezeta gastatu zituen udalak,Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak emandako diru laguntzari esker. Udala alkateak eta hamabi zinegotzik osatzen dute.
2007an Atarrabiako alkate kargurako Pello Gurbindo Jiménez aukeratu zuten. Hauteskunde haietanNafarroa Bai izan zen boto gehien jaso zituen alderdia, guztira sei zinegotzi eskuratuta.UPNk bost zinegotzi lortu zituen;Eusko Abertzale Ekintzak, hiru;PSNk, bi; etaEzker Batuak, bakarra. Baliogabeko botoak 37 izan ziren (emandako guztien % 0,68) eta boto zuriak, 83 (botoen % 1,52). Abstentzioa % 28,47koa izan zen.
2011ko udal eta foru hauteskundeen ondoren Pedro Gaztearena izendatu zuten Atarrabiako alkate.Bildu izan zen boto gehien jaso zituen alderdia, guztira bost zinegotzi eskuratu baitzituen. Bigarren alderdia Atarrabia Bai izan zen (5 zinegotzi),UPNk lau zinegotzi lortu zituen, etaPSN,Nafarroa Bai 2011 etaNafarroako Ezker Batuak (I-Eko zerrendarik ez zen egon) zinegotzi bana lortu zituzten. Baliogabeko botoak 50 izan ziren (emandako guztien % 0,97) eta 170 boto zuri izan ziren (botoen % 3,32). Abstentzioa % 32,49koa izan zen.
2015eko udal eta foru hauteskundeen ondoren,Euskal Herria Bilduko Mikel Oteiza hautatu zuten alkate.
| Atarrabiako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015eko maiatzaren 24a | 2011ko maiatzaren 22a | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euskal Herria Bildu* | 8 / 17 | 2.222 (% 39,25) | 5 / 17 | 1.266 (% 24,75) | |
| Geroa Bai (2015) /Nafarroa Bai (NaBai) (2011) | 3 / 17 | 1.052 (% 18,58) | 1 / 17 | 322 (% 6,29) | |
| Nafar Herriaren Batasuna (UPN) | 3 / 17 | 1.036 (% 18,30) | 4 / 17 | 1.144 (% 22,36) | |
| Izquierda-Ezkerra** | 2 / 17 | 592 (% 10,46) | 1 / 17 | 272 (% 5,32) | |
| Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN-PSOE)) | 1 / 17 | 543 (% 9,59) | 1 / 17 | 460 (% 8,99) | |
| Atarrabia Bai | 5 / 17 | 1.255 (% 24,53) | |||
| *2011ko hauteskundeetanBildu gisa aurkeztu zen koalizioa. **2011ko hauteskundeetanNafarroako Ezker Batua aurkeztu zen. | |||||
| Datuen iturria:2015eko hauteskundeen emaitzak interior.es webgunean,2011ko hauteskundeen emaitzak mir.es webgunean | |||||
Hauek izan dira Atarrabiako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[5] | |
| Jose Maria Arrasate Oloriz[6] | 1979 | 1983 | Agrupación Electoral Atarrabia | |
| Emilio Carrasco Maya[6] | 1983 | 1987 | Nafarroako Alderdi Sozialista | |
| Vicente Sabalza Martinez | 1987 | 1991 | Independientes de Villava | |
| Vicente Sabalza Martinez[6] | 1991 | 1995 | Independientes de Villava | |
| Hilario Eransus Olleta[6] | 1995 | 1996a | Nafar Herriaren Batasuna | |
| Alfonso Ucar Zaratiegui | 1996 | 1999 | Nafar Herriaren Batasuna | |
| Peio Joseba Monteano Sorbet[6] | 1999 | 1999b | Eusko Alkartasuna(Atarrabia Hautesle-Elkarte) | |
| Alfonso Ucar Zaratiegui[7] | 1999 | 2003 | Nafar Herriaren Batasuna | |
| Alfonso Ucar Zaratiegui[7] | 2003 | 2007 | Nafar Herriaren Batasuna | |
| Peio Gurbindo Jimenez[8] | 2007 | 2011 | Nafarroa Bai | |
| Pedro Gastearena Garcia[8] | 2011 | 2015 | Bildu | |
| Mikel Oteiza Iza[5] | 2015 | 2019 | Euskal Herria Bildu | |
| Mikel Oteiza Iza[5] | 2019 | Jardunean | Euskal Herria Bildu | |
a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
Iruñerriko PA-30 ingurabide autobideak udalerria iparraldetik zeharkatzen du, Atarrabia gune-metropolitarreko gainontzeko udalerriekin batuz. Horrez gain, N-121A errepideak ere ingurukoArre,Burlata etaUharterekin elkartzen ditu Atarrabia.
Udalerri honetanEskualdeko Hiri Garraioaren 3 linea daude:
 Eskualdeko Hiri GarraioaAtarrabia | |||||
|
| ||||
Horrez gain,Nafarroa Garaiko ipar-ekialdeko hainbat herriIruñearekin batzen dituen Autobus Artieda konpainiaren linea batek geltokia dauka Atarrabian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
Konpainia beraren bigarren lineak (Eugi etaIruñea bitartekoa), geltokia dauka herrian. Ibilbidea honakoa da.
Gainera,Conda autobus konpainiarenOtsagabia etaIruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:
Konpainia beraren beste linea batekIrunberri etaIruñea batzen ditu, Irunberritik aurrera aurreko lineak duen ibilbide berarekin.
Orbaizeta etaIruñea batzen dituen lineak ere Agoitz zeharkatzen du, eta honako ibilbidea egiten du:
Hirugarren linea batekAgoitz etaIruñea batzen ditu, hiru zerbitzu baino ez ditu eguneko etaAgoitz etaIruñea batzen dituEguesibar,Urrotz etaLizoainibar zeharkatuz.
| Donibanetik |  | Donejakue bidea Nafar bidea | Donejakuera | ||||
| Irotz (4,6 km) |  | Atarrabia |  | Burlata (1,7 km) | |||
| (Baionatik)Arre (2,0 km) | | ||||||
AntzinakoSan Andres elizaXVI. mendearen bigarren erdian hasi ziren eraikitzen, zehazki1563. urtean. Eraikuntza lanakXVII. mendera arte ez zituzten amaitu. Gaur egun, eraikina kokatzen zen toki berean eliza moderno bat ageri da,1960ko hamarkadan jatorrizko elizaren arrastoen gainean eraikia. Historialarien ustetan,Erdi Aroan elizaerromaniko bat izan zen herrian, San Andres zubiaren ondoan, eta Ultzama kalea gurutzatzen den tokian.
Atarrabiako kale nagusian dago, udaletxearen ondoan. Egitura1984an jarri zen, herriak Antso VI.a erregearengandik forua jaso zuela 800 urte bete zirela ospatzeko.Aezkoako eskulturgile batek egin zuen eta bloke baten gainean dagoen Antso VI.aren gorputza irudikatzen du. Harrian,latinez,gaztelaniaz etaeuskaraz idatzitako testua ageri da.
Kale Nagusiaren 51. zenbakianMotza etxea dago.
Serapio Uitzi kalea eta Atarrabiako Kale Nagusian,XX. mende hasierako eraikin eta jauregiak daude.1911. urtean "Besta Jira Bello" izeneko eraikina altxatu zenIruñeko familia burgesen ekimenez, bertan kasino eta jatetxe moderno bat ezartzeko asmoarekin.1915eanDomingotarrek eraikina erosi zuten, gaur egungoAma Arrosariokoaren eliza dena.
Iruñerritik pasatzen den Arga ibaiaren ibilbideanIruñerriko Mankomunitateak 12 kilometro inguruko natur pasealekua antolatu zuenArgaren Ibai Parkean. Guztira milioi bat metro koadro hartzen ditu parkeak. Ibaiko landarediaz gain, beste elementu asko ikus daitezke ibilbidean: zubi historikoak, presak, errotak, zaldainak, lorategiak, parkeak, ontziralekuak, askaldegiak, arrantza lekuak, haztegiak, baratzeak, zaldiak eta behiak belar-soroetan, iturriak, pilotaleku bat, bai eta Ingurumen Heziketarako Museo bat ere.[9] Atarrabian aipagarriak dira zubia etaSan Andres errota,Arga etaUltzama ibaiek bat egiten duten tokian dagoena.San Andres Errotan gora bi adarretan banatzen da bidea, Arga ibaiarekinUharte etaZabaldikara doa eta Ultzama ibaiarekin Arre etaSoraureneraino.
Iruñerriko biztanleek "Atarrabiarra" (gaztelaniazLa Villavesa) deitzen dieteIruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren autobusei.
Datuak:Q600671
Multimedia:Villava-Atarrabia /Q600671
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Atarrabia
