Movatterモバイル変換

[0]ホーム
URL:

Edukira joan
WikipediaEntziklopedia askea
Bilatu

Arrasate

Koordenatuak:43°03′56″N2°29′24″W / 43.065555555556°N 2.49°W /43.065555555556; -2.49
Wikipedia, Entziklopedia askea
Arrasate
 Gipuzkoa,Euskal Herria
Arrasateko erdialdearen ikuspegia.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaDebagoiena
Izen ofizialaArrasate etaMondragón
AlkateaMaider Morras Azpiazu
(Euskal Herria Bildu)
Posta kodea20500
INE kodea20055
Herritarraarrasatear eta mondragoetar
Kokapena
Koordenatuak43°03′56″N2°29′24″W / 43.065555555556°N 2.49°W /43.065555555556; -2.49
Map
Azalera34,2 km²
Garaiera236 m
Distantzia78 kmDonostiara
Demografia
Biztanleria22.450 (2025:  327)
alt_left 11.187 (%49,8) (%48,2) 10.814 alt_right
Dentsitatea6,56 bizt/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]		 -% 4,48
Zahartze tasa[1]% 17,79
Ugalkortasun tasa[1]‰ 35,22
Ekonomia
Jarduera tasa[1]% 79,81(2011)
Genero desoreka[1]% 0,52(2011)
Langabezia erregistratua[1]% 10,82(2013)
Euskara
Euskaldunak[2]% 54.78 + % 14.71 hartzaile(2021)
Kaleko erabilera[3]% 26.3(2021)
Etxeko erabilera[4]% 40.24(2021)
Datu gehigarriak
Sorrera531UTCSat, 15 May 1260 :00:00 +00005amLarunbataLarunbata005k
Webguneahttps://www.arrasate.eus
Hiri senidetuakSanta Fe


Arrasate (gaztelaniaz: Mondragón)[5]Gipuzkoako hego-mendebaldekoudalerri bat da,Debagoiena eskualdeko populatuena eta Gipuzkoako jendetsuenetan seigarrena, 21.903 biztanle baitzituen 2016. urtean. Bertakoakarrasatearrak edomondragoetarrak dira.Bergarakobarruti judizialaren menpe dago.

Kooperatiben hiriburua da, bertan sortu zirelako euskal enpresa kooperatibo garrantzitsuenak:Euskadiko Kutxa,Eroski,Fagor,Mondragon Unibertsitatea (MU)... Horiek guztiak ereMondragon kooperatiba taldeko kide dira. Herriko eta inguruko jende gehienak enpresa hauetan egiten du lan.

Horretaz gain, garrantzi handikoa izan da herrianUnion CerrajeraXX. mendean zehar, herritar askoren lantoki zen sarrailak egiten zituen enpresa ezaguna. Izan ere, arrasatearrek "sarrailagile" ezizena hartzen dute.

Izena

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Arrasate,Udalatxetik ikusita

Udalerriaren izen ofizialaArrasate edoMondragon da gaur egun. Urteetan zehar atzera eginez gero, udalerriaren izenak biak direla erakusten du historiak, baieuskaraz eta baigaztelaniaz. Hala eta guztiz ere, gaur egun, gehienetan,Arrasate hartzen da euskarazko izentzat etaMondragon gaztelerazkotzat; izan ere, hizkuntza bakoitzean erabilera horixe egiten da oro har. Euskaraz, gainera,Mondragoe ere erabili ohi da, batez ere adineko jendeak.

Arresate edoArrasate herrixka kokatuta zegoen lekuan1260an sortu zuen herriaAlfontso X.a Jakitunak. Horrenbestez, sorrerakohiri-gutunean irakur daiteke hurrengo esaldia:por fabor que avemos de fazer bien e merced a todos los pobladores de la puebla que es en Leniz, que avie ante nombre Arressate, a que Nos ponemos nombre Montdragon.

Kondaira batek dioenez,Mondragon izena aspaldian herritarrak beldurtzen zituenSanta Barbara mendiko herensuge baten oinarritzen da. Eskualdeko olagizonek garaitu zuten dragoi hura, eta hala jaso zuen izena herriak. Historialariek diotenez, ordea, izena ez dago kondairan oinarrituta; haien ustez, kondaira horren ondoren asmatutakoa da, izena arrazoitzeko, eta erregearen burutazioa baino ez zen izan.

Arrasate hitzarenetimologia ez dago argi, bainaate etaarras (arratsaldea, iluntzea) berbak barne biltzen ei ditu; horrenbestez,iluntzeko atea edo halako zerbait izan liteke haren esanahia. Beste batzuen ustez, berriz,harresi etaate hitzen arteko loturatik dator, herriko harresian ziren ate ugarien ondorioz.

Lehen mendeetan hiriaren izen ofizial bakarraMondragon izan zen, euskal hiztunekMondrague edoMondrau deitzen zioten arren. Bestalde, ezaguna zen hiria sortu aurretiko herrixkaren izenaArrasate zena, baina izen hori erabiltzeko ohiturarik ez zegoen.

XX. mendearen bigarren erdian, etaFrancisco Francoren heriotza etademokraziaren itzulerarekin batez ere,euskararen sustapena indartzearekin batera, herrien euskarazko izenen erabilpena handituz joan zen poliki-poliki. Horien artean,Arrasate euskarazko izen ofizial bezala erabiltzea proposatu zuten,Mondragoe ordeztuz. Proposamen horrek onarpen zabala izan zuen, bai herritarren artean eta baiEuskal Herri osoan ere. Horrenbestez,Euskaltzaindiak euskarazko izen ofizialtzat onartu zuenArrasate. Gaur egun,Arrasate da euskaraz gehien erabiltzen dena,Mondrague edoMondrau ere erabiltzen den arren.

Euskaltzaindiak bere 140. arauan azaldu duenez,Arrasate da udalerriaren euskarazko izena.[5] 2004an arau hori onartu zen arte,Euskaltzaindiak ontzat ematen zuenMondragoe izena ere, berak argitaratutako hainbat izendegitan.

Geografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

ArrasateGipuzkoakoDebagoiena eskualdearen mendebaldean kokatuta dago,Araba etaBizkaiarekin mugan.Udalatx (1.117 m) mendiaren magalean dago, haren hegoaldean. Herria mendiz inguratuta dago, aurrekoaz gainMurugain (778 m) etaKurtzetxiki (532 m) ere ditu gertu. Udalerriak, mendi horien guztien artean, eta beste hainbat udalerrirekin bateraLeintz harana osatzen du.

Euskal Autonomia Erkidegoari erreparatuz gero, jabetzen gara erdi-erdian dagoen herria dela Arrasate, hiru herrialdeen lotunean . Gertuen duen euskal hiriburuaGasteiz da, 39 kilometrora, eta horren ondorenBilbo, (48 km.)ra,Donostia (78 km.)ra etaIruñea (109 km.)ra daude. HerriaDeba ibaiak zeharkatzen du, baina izen bera duen herritik datorrenAramaio ibaia ere Arrasatetik igarotzen da, herrian Deba ibaiarekin bat egiten duela.

Udala auzoa eta Udalatx mendia

Auzoak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Arrasatek herrigunetik kanpo dauden bost auzo ditu:

Horrez gain, herrigunea bera beste hainbat auzotan banatuta dago:

Aramaio ibaia

Udalerri mugakideak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Arrasateko udal barrutiak hurrengo udalerriak ditu mugakide:

Historia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Artikulu nagusia: «Arrasateko historia»

1260komaiatzaren 15eanAlfontso X.a Jakitunakhiri-gutuna eman zion bertan zegoenArrasate edoArresate herrixkari, Leintz eta Aramaioko haranak elkartzen diren tokian, baitaMondragoe (Mondragon) izen berria ipini ere. Bizitoki hori Santa Barbara mendixkaren magalean kokatu zen. Tontorrean gaztelu zaharra zegoen, Deba ibarrean oso leku estrategikoan,iberiar goi-lautada eta kostaldearen arteko komunikabiderik garrantzitsuena baitzen ibar hori.Erdi Aroko hasieran hiriak sortzeko ahaleginari jarraituta, Deba ibarraren buruan eratu zenhiribildua, Gipuzkoako barneko aldeko beste haran eta ibar batzuetan egin zen antzera.

Alfontso X.a Jakitunak Gasteizko forua eman zion Mondragoeri. Ondoren, Gaztelako erregeek zabaldu egin zituzten bertako biztanleei emandako eskubideak.1353an Garagartza, Gesalibarko Santa Ageda, Udala eta Uribarri elizateak hiribilduan sartu ziren.

Arrasateko dragoia, Santa Barbara parkean

Bando-gerren garaian eraso asko izan zituen Arrasatek.Oñatiko jaunak erre egin zuen hiribildua1448koekainaren 23an, guraiatarren (oinaztarrak) eta baineztarren (ganboatarrak) arteko liskarrak zirela eta. Ia erabat hondatuta geratu zen horren ondorioz. Ondorengo mendeetan Mondragoeko hiribilduak izen handia izan zuen bertakoburdinoletan egiten zenaltzairua zela eta. Burdinolak garrantzi handikoak izan zirenXV. etaXVI. mendeetako garai hartan, armagintzan bereziki, eta Mondragoeko altzairua ezaguna zen Espainian, Frantzian, Herbehereetan, Ingalaterran eta Italian, besteak beste. Gaur egun, horren lekukoa da bertako kale nagusietako batek izen hori berori daukala. Halaber,Meatzerreka auzoaren izenak garbi erakusten du meatzeek herrian edukitako presentzia eta garrantzia.

XIX. mendearen amaieran, bestela,1897anAntonio Canovas del CastilloEspainiako lehen ministroa Santa Agedako bainuetxean hil zuenMichele Angiolilloanarkista italiarrak.

Espainiako Gerra Zibilean,1936ko udazkena eta1937ko udaberria artean frontea Kanpazar inguruan egon zen, Arrasate frankisten eskuetan zegoelarik,Intxorta aldera gudarien aurkako erasoaldia handik zuzenduz. Arrasate Gipuzkoan errepresioa gogorren jaso zuen herrietako bat izan zen,frankistek herria hartu eta gutxira 43 herritar hil baitzituzten.

1950eko hamarkadanJose Maria Arizmendiarrietak sortutakokooperatiba mugimenduaren hasiera,Fagor (orduanULGOR izenez) etaEuskadiko Kutxaren (orduanLankide Aurrezkia izenez) sorrerarekin batera.1960-1970ko hamarkadetan herriko biztanleriak izugarri egin zuen gora, kooperatibismoak bultzatuta. Horren harira, J.M. Uranga Arregik hau idatzi zuenMondragón trayectoria y anecdotario lanean, 1970ean:

«Hainbeste gorabeheraren ondoren, burdinolen eta manufaktura metalikoen bulegoen tradizio luzeak etengabeko garapena bizi izan zuen XX. mendeko lehen erdian. Eta hori argi nabaritu zen biztanle kopuruan. Baina manufaktura metalikoen kontzentrazio industrialak eragin duen jauzi handi horren ondorioz, azken hamabost urteotan hogei mila biztanle izatera iritsi gara. Eta sortzen ikusi gintuen herria gu mantentzeko gauza badela ikustea pozgarria bada ere, nahiz eta etorkin mordoa hartu behar izan, arduraz jokatu behar dugu eta denontzako zerbitzuek sortzen dituzten arazoei irtenbidea bilatu behar diegu eta, era berean, hain eremu aktiboan sustapen sozio-ekonomikoak berekin dakartzan beharrizan gero eta ugariagoei erantzun behar diegu.»

1966an Bedoña auzoa Arrasate udalerriaren parte izatera pasatu zen, eta urte hartan bertanLagun Aro erakundea sortu zuten.1991anMCC kooperatiben korporazioa abian ipini zuten, eta sei urte geroagoMondragon Unibertsitatea.

2013an krisialdiak jo zuen Fagor enpresa, herriko eta bailarako ikurra zena.

Euskara

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Ines Osinaga arrasatear abeslari eta soinu jotzailea,Koldo Zuazorekin hizketan, Arrasaten egiten den mendebaleko euskararen erakusgarri.
Arrasateko Ana Mari Axperen[6] testigantza, euskeraren erabilera eskolan zigortua izatearen ingurukoa.Euskal Herriko Ahotsak[7][8] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Arrasateko euskaramendebalekoa da (bizkaiera)[9], sortaldeko azpieuskalkian[10] kokatzen den Debagoieneko euskara[11], hain zuzen. Deba eskualdeko hainbat herrik osatzen dute Debagoieneko hizkera: GipuzkoakoAretxabaletak,Arrasatek,Eskoriatzak,Leintz Gatzagak etaOñatik eta ArabakoAramaiok.Leintz haranak esparru berezia osatzen du Deba ibarrean, oso estua delako Arrasate, Aretxabaleta, Eskoriatza eta Leintz Gatzaga herrien arteko batasuna. Aramaioko hizkera ere ez da asko urruntzen hauetatik, baina bai Oleta auzokoa, Oletako hizkera sartaldeko eta sortaldeko hizkeren arteko tarteko hizkeratzat hartzen baita. Oñatiko hizkera ere berezia da. Oñati ez zen Gipuzkoan sartu 1845 urtera arte eta bertako hizkerak oraindik ere nortasun berezia du. Oro har, Debagoieneko hizkerakArabako euskararen eragina duela esan daiteke. DebagoienakGasteizekin eduki du hartu-emanik estuena eta, dirudienez, hango ezaugarriak eta hango berrikuntzak iritsi dira bertara

Arizmendi ikastola Arrasateko San Frantzisko Xabier, San Viator eta Umezaintza, eta Eskoriatzako Almen ikastolek1999tik osatzen duten kooperatiba da.2005ean Aretxabaletan ospatu zuenKilometroak jaia,1981ean berriz, Arrasaten antolatu zuten.

Hizkuntzaren normalizazioaren alde,Goiena Komunikazio Taldea1999an sortu zuten, Arrasaten egoitza nagusia duena. Horren aurrekariaArrasate Press aldizkaria izan zen herri horretan1988an abiatua,AED euskara elkartearen ekimenez etaJoxe Aranzabal,blogari moduan geroago nabarmenduko zena, tartean zuela. Debagoieneko beste herri aldizkariekin bateraGoienkarian bat egin zuen2000. urtean, Goiena K.T. taldearena den aldizkarian. Hedabide elkarte horretan,Arrasate Irratia etaGoiena Telebista ere badaude, aurretikArrasate Telebista1990etik emititzen aritu zela, beste batzuen arteanMaider Egues kazetari zeukana.

Goiena komunikabideen bulegoak

Euskarazko idazleen artean, aipatzekoak diraEuskal Pizkundearen garaianSeber Altube euskaltzain, filologo eta idazlea, etaJuan Arana "Loramendi" fraide kaputxino eta olerkaria. Urteak aurrera,Jokin Zaitegi josulaguna izandakoa eta euskaltzaina nabarmendu zen1950eko hamarkadan bereziki,Euzko-gogoa literatura aldizkaria sortuz eta idazle klasikoen hainbat obra euskaratuz. Azkenik,Eneko BarberenakXXI. mendearen lehenengo urteetan idazteari ekin zion, etakomikien munduanJulen Ribas marrazkigilea eta Igor Leturia blogaria aipatzekoak dira.

Gaur egungo euskalgintzan, nabarmentzekoak diraJulen Arexolaleiba soziolinguista etaXabier Letona kazetaria (Argia).

2016an herritarren %57,1 euskalduna zen.[12]

Ekonomia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Garaia Teknologia Parkea.

ArrasateGipuzkoako gune industrial nagusia da, eta baitaEuskal Herriko nagusienetakoa ere. Euskal kooperatibismoaren erdigunea da,XX. mendearen bigarren erdialdeankooperatiba ugari sortu zuen mugimenduari esker. Kooperatiba horietako gehienakMondragon Corporacion Cooperativa taldearen barnean daude eta askok eta askok egoitza nagusia Arrasaten dute.

Arrasaten 12.000 lanpostu inguru daude kooperatibismoari lotuak; horri esker, herriko biztanleek ez ezik, inguruko herri eta eskualdeetako pertsona askok bertan lan egiten dute.

  • Lehen sektorea: gaur egun oso txikia da Arrasaten lehen sektorean lanean dabilen jendearen ehunekoa; herri aktiboaren %0,5 baino ez, 50 pertsona. 200 baserritik gora daude, baina bertako bizilagun gehienek beste lanbide bat dute nekazaritzaz gain.
  • Bigarren sektorea: herriaren sektore nagusia da, aberastasunaren %62 eta lanaren %58 hartzen baitu. Esparru horretan garrantzi handienekoa metalurgia-industria da, sektore horren %79 hartzen duena.Fagor Elektrotresnak,Fagor Ederlan,Fagor Arrasate,Fagor Automation,Fagor Elektronika etaAlecop dira enpresa nagusiak metalurgiari dagokionez, horiek herriko lanpostuen %50 osatzen baitute.
  • Hirugarren sektorea: aberastasunaren %37,5 eta lanaren %41 hartzen du.Euskadiko Kutxa,Lagun Aro etaMondragon Unibertsitatea dira sektore horretan dauden enpresa nagusiak.

Demografia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

2019an Arrasatek 22.058 biztanle zituen. Horietatik %24,92k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %10,29 ziren.[12]

Biztanleriaren tamainaUrtea0500010.00015.00020.00025.00030.000189019201950198020102040ArrasateBiztanleriaren estatistikaHonako hau Wikidata bidez sortutako biztanleria grafiko automatiko bat da. Aldaketa bat egin beharrez gero,bertan egin dezakezu.

Politika

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Hauteskundeak Arrasaten»

2023-2027 legegintzaldia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
2023ko hauteskundeen ondorengo Arrasateko udalbatza
Alderdia2023ko maiatzak 28
ZinegotziakBoto kopurua
Euskal Herria Bildu (EHB)
10 / 21
4.301 (% 43,31)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
8 / 21
3.473 (% 34,97)
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE)
2 / 21
1.182 (% 11,90)
Elkarrekin Podemos (EP)
1 / 21
753 (% 7,58)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 21
222 (% 2,24)
Datuen iturria:Hauteskunde emaitzak. Eusko Jaurlaritza

Alkateak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Arrasateko azken alkateak:

AlkateaAgintaldi hasieraAgintaldi amaieraAlderdia[13]
Jose Antonio Ardanza Garro[13][14][15][16]19791983Euzko Alderdi Jeltzalea
Alvaro Arregi Otaduy[13][17]19831987Euzko Alderdi Jeltzalea
Xabier Zubizarreta Lasagabaster[13][18][19]19871991Herri Batasuna
Xabier Zubizarreta Lasagabaster[13][18][19]19911995Herri Batasuna
Xabier Zubizarreta Lasagabaster[13][18][19]19951997aHerri Batasuna
Jose Maria Loiti Agirre[13][20][21]19971999Euzko Alderdi Jeltzalea
Xabier Zubizarreta Lasagabaster[13][18][19]19992003Euskal Herritarrok
Ignacio Lakunza Anton[13][20][21][22]20032007Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna
Ino Galparsoro Markaide[13][23][24][25]20072009bEusko Abertzale Ekintza
Ino Galparsoro Markaide[13][26][27]20092011Ez esleituak
Inazio Azkarraga-Urizar Larrea[13][28][29][30]20112015Bildu
Maria Ubarretxena Cid[13][31][32]20152019Euzko Alderdi Jeltzalea
Maria Ubarretxena Cid[13][33][34][35]20192023Euzko Alderdi Jeltzalea
Maider Morras Azpiazu[36][37][38][39]2023JarduneanEuskal Herria Bildu

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, bere kontra aurkeztutako zentsura mozioa galdu ondoren.

b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Eusko Abertzale Ekintzaren hautagai bezala.

Garraioa

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

 Araba Bus
 Zerbitzua  Hasiera  Ibilbidea  Amaiera ⁠
3IbarraArrasate(Santa Ageda) •Arrasate(Garagartza) •Arrasate(Uribe auzoa) •Arrasate(Arimazubi) •Arrasate(San Andres) •Arrasate(Garibai) •Arrasate(Ospitalea) •Arrasate(Zigarrola)Arrasate
(Eroski Musakola)

Azpiegiturak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Osasuna

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Kultura

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Elkarteak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Jaiak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Karapaixo bat.
Santamasak.

Kirolak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Mojategi kirolguneko errugbi zelaia eta atletismo pistak.

Kirol talde ugari daude Arrasaten. Hemen ezagunenak:

Atletismoak ere indarra izan du herrian. Aipatzekoak diraMaialen Axpe etaMalen Ruiz de Azua pertika-jauzilariak.

HistorikokiSan Andres auzoan dauden Iturripeko instalakuntzak izan ziren Arrasateko kirol eremua. OndorenGaragartza auzoan Atxabalpeko instalazioak eraiki ziren, baina urruti zeudela iritzita 2007anMojategi kirolgunea eratu zenMusakola auzoan. Bertan daude Musakolako kiroldegia eta igerilekuak eta baitaMojategi kirolgunea ere,futbol etaerrugbi zelaiekin etaatletismoko pistekin.

Musika taldeak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Arrasaten musika talde ugari sortu dira, batzuk oso ezagun bihurtu direnak, esate baterakoRIP,Ekon‎,Des-kontrol‎ etaGose. Hona hemen Arrasateko hainbat musika talderen zerrenda:

Ondasun nabarmenak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Arrasateko portaloia
Arrasateko portaloia, XX. mendearen hasieran.
Ikus, halaber, « Arrasateko_kultura_ondasunak ».

Erdi Aroko hiriguneak hasierako egitura eta ezaugarriak gordetzen ditu oraindik. Erdi Aroko kale-egituraketa paradigmatikoa da tipologiari dagokionez eta lur-sailen zein orubeen banaketagotikoaren amaierakoak dira. Hiriguneak egituraeliptikoa du eta lurraren aldatsetara egokituta dago. Hiru kale nagusi ditu eta beste bi kale txiki zeharretara. Erdiko kalea da ardatza, antzina errepide izandakoa. Hiriguneko beheko aldean hasi eta iparretik hegora doa. Alde banatan, Iturriotz eta Burdinola kaleak eta, goitik behera, Zurgin eta Olarte kantoiak Burdinola kalea gurutzatu eta antzinakoharresiraino doaz. Harresi barruko etxe-multzoak bikoitzak dira eta ingurukoak, berriz, bakunak. Neurri handi batean, Erdi Aroko orube banaketa gordetzen da: oinarria luzea eta estua, batez ere, Burdinola kalean.

Hirigunearen erdian, antzinako hilerriaren gainean, plaza dago. Alde banatan, Arrasateko herri-eraikinik esanguratsuenak:San Juan Eliza Nagusia etaUdaletxea. Jatorrizko harresiko sarrera-ateetarik hiru kontserbatzen dira, Beheko Atea edoPortaloia1768koa da. Beheko aldean dago eta bertan elkartzen dira harresi barruko hiru kale nagusiak. Iturriotz kantoiko Atea edoKontzezinoko atea ere XVIII. mendekoa da; eta Zurgin-kantoikoa, berriz, XVI.ekoa.

Hirigune honetan nagusitzen den eraikin-moldean hiru-lau solairuko etxeak ikusten dira, elkarren ondoan, bata besteari itsatsita. Teilatuaren bizkarra, gailurra fatxadaren parean, bi isurialde etateilatu-hegalak, airean. XIX. mendean eraikitako etxeak nagusi diren arren, garaipizkundetarrean etabarrokoan eraikitako jauretxe eta jauregiak ere badira bertan, Bainez de Artazubiaga etxea nabarmen daiteke Iturriotz kalean. Eliza Nagusia eta Udaletxea oso eraikin esanguratsuak dira hiribilduan. Lehena, eraikingotikoa da.Dorrea, gotorleku motakoa da, XVI. mendekoa. Udaletxea, berriz,Martin Karrera arkitektoak egindako eraikin barroko ederra da. Harresi barruko esparrutik kanpo baina oso hurbil beste eraikin multzo bat dago: San Frantzisko eliza,kalostra etakomentua.

1997kootsailaren 11n,Eusko Jaurlaritzakkultura ondasun izendatu zuen Arrasateko alde zaharra,monumentu-multzo sailkapenarekin.[41]

Barrutia-Salinas jauregia

Eraikin nagusiak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Arrasate osatzen duten eraikinen artean, nabarmentzekoak dira honako hauek, duten garrantzi eta historiagatik:

Parkeak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Eraikinak ez diren beste kultura ondasun

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Meatzerreka auzoko San Balerio elizan, erromatar garaiko inskripzio bat zegoen horman sartuta. XIX. mendean Madrilera eraman zuten et ondoren, Saelicesko (Cuenca) museo bateko biltegi batean egon zen ahaztuta. Idazkuna Dialco (Dialcusnominatiboan?) jainkoari eskaintza bat adierazten du, Vaslerius Tirio zieneko pertsona batek.[42][43]

Beste objektu nabarmena,Udalaxen aurkitutako aizkora buru leundua da, seguronikNeolitoan egina.[44]

Historiaurreko aztarnategiei dagokienez,Lezetxiki, aztarnak dituen Euskal Herriko koba garrantzitsuenetako bat da.[45]

Arrasatear ospetsuak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Esteban Garibai

Herri senidetuak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
  1. ↑abcdef Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑«Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑«Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  5. ↑abEuskaltzaindia:140. araua: Gipuzkoako herri-izendegia.
  6. ↑ «Axpe Elejalde, Ana Mari - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  7. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  8. ↑ «Eskola erdaraz; euskararen erabilera zigortua - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  9. ↑ «Mendebalekoa - Bizkaiera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-30).
  10. ↑ «Sortaldekoa (M) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-30).
  11. ↑ «Debagoienekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-30).
  12. ↑ab«Web Eustat. Arrasate/Mondragónko datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-04-04).
  13. ↑abcdefghijklmn (Gaztelaniaz)«Base de datos de Alcaldes y Concejales: Ministerio de Política Territorial y Función Pública.» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2022-01-27).
  14. ↑ «Ardanza Garro, José Antonio» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2024-12-03).
  15. ↑ «Jose Antonio Ardanza lehendakari eta Arrasateko alkate ohia hil da» Goiena 2024-04-08 (kontsulta data: 2024-12-03).
  16. ↑ «Jose Antonio Ardanza Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohia hil da» Berria 2024-04-08 (kontsulta data: 2024-12-03).
  17. ↑«Arregui Otaduy, Alvaro» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2024-12-03).
  18. ↑abcd «Xabier Zubizarreta» Berria 2019-07-31 (kontsulta data: 2022-05-16).
  19. ↑abcd«Zubizarreta Lasagabaster, Xabier» Auñamendi Eusko Ikaskuntza (kontsulta data: 2024-12-02).
  20. ↑ab «Goizean deklaratu du epailearen aurrean Inazio Lakuntza alkateak» Goiena 2006-12-11 (kontsulta data: 2024-12-03).
  21. ↑ab «Jose Maria Loitik eguen goizean deklaratu zuen Bergarako epaitegian Gelma auzia dela-eta» Goiena 2007-06-12 (kontsulta data: 2024-12-03).
  22. ↑ (Gaztelaniaz)«Militantes del PNV se benefician de una lucrativa recalificación urbanística en Mondragón» El Confidencial 2006-09-22 (kontsulta data: 2024-12-03).
  23. ↑ «Ino Galparsoro Arrasateko alkatea kartzelatzeko agindu du Garzonek» Berria 2008-04-30 (kontsulta data: 2024-12-03).
  24. ↑ «Ino Galparsoro, aske» Goiena 2008-07-28 (kontsulta data: 2024-12-03).
  25. ↑ (Gaztelaniaz)«La alcaldesa de Arrasate sale de prisión tras pagar una fianza de 30.000 euros» El Diario Vasco 2008-07-29 (kontsulta data: 2024-12-03).
  26. ↑ (Gaztelaniaz)«Arrasate aprueba el presupuesto de este año con el voto de calidad de la alcaldesa» Noticias de Gipuzkoa 2010-02-06 (kontsulta data: 2024-12-03).
  27. ↑ (Gaztelaniaz)«Una convulsión política continua» El País 2011-03-20 ISSN1134-6582. (kontsulta data: 2024-12-03).
  28. ↑ «Inazio Azkarragaurizar: "Jendearen ongizatea da gure lehentasuna"» Goiena 2013-10-11 (kontsulta data: 2024-12-03).
  29. ↑ ««Oraindik ez dira pospolo guztiak erre»» Berria 2013-11-02 (kontsulta data: 2024-12-03).
  30. ↑ «Inazio Azkarragaurizar: "Denon artean lortu dugu Arrasate hobetzea, mila esker guztioi!"» Goiena 2015-05-13 (kontsulta data: 2024-12-04).
  31. ↑ «Maria Ubarretxena da Arrasateko alkatea» Goiena 2015-06-13 (kontsulta data: 2024-12-05).
  32. ↑ (Gaztelaniaz)«La jeltzale María Ubarretxena accede a la alcaldía de Arrasate» Noticias de Gipuzkoa 2015-06-14 (kontsulta data: 2024-12-05).
  33. ↑ «Maria Ubarretxena alkate berriz ere, PSE-EEren babesa lortu ostean» Goiena 2019-06-15 (kontsulta data: 2025-10-05).
  34. ↑ «Maria Ubarretxena: "Guztion konpromisoa behar da eraldaketarako"» Goiena 2021-04-28 (kontsulta data: 2024-12-05).
  35. ↑ «Bide Azpiegituretako foru diputatua izango da Maria Ubarretxena» Goiena 2023-06-30 (kontsulta data: 2024-12-05).
  36. ↑ «Maider Morras izango da Arrasateko alkate berria» Goiena 2023-06-16 (kontsulta data: 2024-12-02).
  37. ↑ «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» Orain 2023-06-17 (kontsulta data: 2025-12-04).
  38. ↑ (Gaztelaniaz)«Maider Morras (EH Bildu), nueva alcaldesa de Arrasate» Noticias de Gipuzkoa 2023-06-17 (kontsulta data: 2024-07-12).
  39. ↑ (Gaztelaniaz)««Vamos a diseñar un plan estratégico para cumplir lo que hemos prometido»» El Diario Vasco 2023-07-24 (kontsulta data: 2024-07-12).
  40. ↑Arrasate Musikal webgunea.[Betiko hautsitako esteka]
  41. ↑Monumentu-multzo izendapena EHAAn[Betiko hautsitako esteka]
  42. ↑ Dialco / Dialko [Testua: Ramon Ugalde | Mondraberri Arrasateko Ataria.] 2025-08-26 (kontsulta data: 2026-02-07).
  43. ↑ (Gaztelaniaz)Dominguez, Anabel. (2022-03-14). «La estela romana de Arrasate, más cerca de su regreso a casa» Noticias de Gipuzkoa (kontsulta data: 2026-02-07).
  44. ↑ «Aizkora leundua. Udalaitz (Arrasate, Gipuzkoa)» Google Arts & Culture (kontsulta data: 2026-02-07).
  45. ↑«Lezetxikiko harpea» Arkeologia ondarea. Ondarea. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila.
  46. ↑ «Bizikletan berriz ere, Astorgarantz oraingoan» blogoetak 2021-08-11 (kontsulta data: 2021-08-11).
  47. ↑ «Botoaren esanahia eta garrantzia» Goiena.eus (kontsulta data: 2020-03-09).
  48. ↑ «Maria Ubarretxena Arrasateko alkatea: “Memoria berreskuratu eta elkarbizitza hobetzeko balioko du akordioak”» Euskal Irrati Telebista (kontsulta data: 2020-03-09).

Kanpo estekak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa
Autoritate kontrola


Arrasateko auzoak

Bedoña •Erdialdea •Garagartza •Gesalibar •Meatzerreka •Musakola •San Andres •Santa Marina •Udala •Uribarri

Abaltzisketa ·Aduna ·Aia ·Aizarnazabal ·Albiztur ·Alegia ·Alkiza ·Altzaga ·Altzo ·Amezketa ·Andoain ·Anoeta ·Antzuola ·Arama ·Aretxabaleta ·Arrasate ·Asteasu ·Astigarraga ·Ataun ·Azkoitia ·Azpeitia ·Baliarrain ·Beasain ·Beizama ·Belauntza ·Berastegi ·Bergara ·Berrobi ·Bidania-Goiatz ·Deba ·Donostia ·Eibar ·Elduain ·Elgeta ·Elgoibar ·Errenteria ·Errezil ·Eskoriatza ·Ezkio-Itsaso ·Gabiria ·Gaintza ·Gaztelu ·Getaria ·Hernani ·Hernialde ·Hondarribia ·Ibarra ·Idiazabal ·Ikaztegieta ·Irun ·Irura ·Itsasondo ·Larraul ·Lasarte-Oria ·Lazkao ·Leaburu ·Legazpi ·Legorreta ·Leintz Gatzaga ·Lezo ·Lizartza ·Mendaro ·Mutiloa ·Mutriku ·Oiartzun ·Olaberria ·Oñati ·Ordizia ·Orendain ·Orexa ·Orio ·Ormaiztegi ·Pasaia ·Segura ·Soraluze ·Tolosa ·Urnieta ·Urretxu ·Usurbil ·Villabona ·Zaldibia ·Zarautz ·Zegama ·Zerain ·Zestoa ·Zizurkil ·Zumaia ·Zumarraga
Gipuzkoakohiri etahiribilduak
Donostia (1202)  • Hondarribia (1203)  • Getaria etaMutriku (1209)  • Zarautz (1237)  • Tolosa,Segura,Ordizia eta ziurrenikHernani (1256)  • Arrasate (1260)
Bergara (1268)  • Azpeitia (1310)  • Errenteria (1320)  • Azkoitia (1324)  • Leintz Gatzaga (1331)  • Elgeta (1335)  • Deba etaSoraluze (1343)  • Eibar etaElgoibar (1346)
Zumaia (1347)  • Usurbil (1371)  • Orio (1379)  • Zestoa etaUrretxu (1383)
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Arrasate&oldid=10539022"(e)tik eskuratuta
Kategoriak:
Ezkutuko kategoriak:
[8]ページ先頭
©2009-2026 Movatter.jp